กองทุนสุขภาพตำบล - กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น - กปท

ในการที่จะพัฒนาสิ่งใดให้ดีขึ้นนั้นหลักการหนึ่งที่มีความสำคัญและจำเป็นต้องดำเนินการก่อน คือการประเมินหรือการศึกษาสภาวะปัจจุบัน เพื่อจะได้ทราบว่ามีสภาวะปัจจุบันเป็นไปตามมาตรฐานหรือมีความเหมาะสมเพียงใด มีส่วนขาดอะไรบ้างที่จะต้องจัดหาหรือพัฒนาให้มีขึ้น เมื่อทราบส่วนที่ขาดแล้วจะได้วางแผนเพื่อดำเนินการพัฒนาส่วนขาดนั้นต่อไป รวมถึงการดำเนินการตามแผนและการประเมินผลตามลำดับขั้นต่อไป 1.ความสำคัญของการประเมินสภาวะสุขภาพและความเสี่ยงด้านสุขภาพ การพัฒนาหรืออการสร้างเสริมสุขภาพทั้งส่วนบุคคล ชุมชน และประเทศ จำเป็นจะต้องมีการประเมินภาวะสุขภาพ เพื่อให้ได้ข้อมูลที่จำเป็นต่อการวางแผน  และนอกเหนือจากภาวะสุขภาพแล้วจำเป็นจะต้องประเมินความเสี่ยงด้านสุขภาพ เพื่อจะได้คาดคะเนความมากน้อยของปัญหาสุขภาพที่จะเกิดขึ้นในอนาคต การวางแผนเพื่อเสริมสร้างสุขภาพจำเป็นจะต้องนำข้อมูลความเสี่ยงด้านสุขภาพมาเป็นประโยชน์ในการวางแผนด้วย ในระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 และ 5 นักเรียนได้เรียนในเรื่องการประเมินและกลวิธีลดความเสี่ยงไปบ้างแล้ว โดยจะสามารถนำมาใช้กับการแก้ปัญหาได้ไม่ว่าจะเป็นปัญหาสุขภาพของชุมชน หรือสังคมซึ่งมีหลักการดังนี้ 1.ระบุปัญหาที่ต้องการแก้ไข 2.วิเคราะห์หาสาเหตุของปัญหาและแหล่งทรัพยากรต่างๆ 3.วางแผนว่าจะทำอะไร เมื่อไร และอย่างไร 4.ดำเนินการตามแผน 5.ประเมินผล 6.ปรับปรุงแผนและดำเนินการต่อ 7.ปฏิบัติจนเป็นนิสัยต่อไป สำหรับสภาวะสุขภาพและปัจจัยเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับชุมชนนั้น ผู้ที่มีหน้าที่รับผิดชอบด้านสุขภาพหรือสาธารณะสุขควรจะได้รับสำรวจข้อมูลเพื่อประเมินปัญหาสุขภาพและปัจจัยเสี่ยงด้านสุขภาพของชุมชนที่หน่วยงานนั้นรับผิดชอบ เพื่อใช้เป็นข้อมูลในการวางแผนเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพของชุมชน ข้อมูลที่จำเป็นต้องศึกษาเพื่อประเมินภาวะสุขภาพและปัจจัยเสี่ยงของชุมชนมีดังนี้ 1.อัตราการเกิด 2.อัตราการตายของประชากรกลุ่มต่างๆ:อัตราการตายของทารก(เด็กต่ำกว่า1ปี)อัตราการตายของมารดา 3.สาเหตุการตาย:อุบัติเหตุ โรคหัวใจและหลอดเลือด โรคมะเร็ง โรคอื่นๆ 4.อัตราการป่วย:การติดเชื้อเอชไอวี/เอดส์ โรคไข้เลือดออก วัณโรค อุจจาระร่วงเฉียบพลัน มาลาเรีย เลปโตสไปโรซิส (โรคฉี่หนู) โรคอ้วน 5.ร้อยละของเด็กที่มีภาวะทุพโภชนาการ 6.ร้อยละของประชาชนที่มีปัญหาความเครียด 7.ร้อยละของประชาชนที่พยายามฆ่าตัวตาย หรือฆ่าตัวตายสำเร็จ 8.จำนวนผู้เสียชีวิตด้วยโรคพิษสุนัขบ้า 9.จำนวนผู้ติดยาเสพติด 10.ร้อยละผู้ป่วยด้วยโรคเรื้อรัง เช่นเบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจหลอดเลือด มะเร้งเป็นต้น 11.ร้อยละของการมีปัญหาด้านทันตะสุขภาพ 12.พฤติกรรมเสี่ยงที่มีผลต่อภาวะสุขภาพ ได้แก่ การมีพฤติกรรมที่ไม่ถูกต้อง การบริโภคอาหาร การออกกำลังกาย การมีเพศสัมพันธ์ที่ปลอดภัย การบริหารจัดการความเครียด ความปลอดภัยในการใช้ยานพาหนะ การดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ การสูบบุหรี่ การใช้สารเสพติด 13.ภาวะความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อม เช่น อากาศเป็นพิษ ชุมชนแออัด สภาพแวดล้อมในที่ทำงาน ในบ้าน และการเดินทาง ข้อมูลดังกล่าวที่กล่าวข้างต้นปัจจุบันอาจจะมีไม่ครบถ้วน โดยเฉพาะในด้านพฤติกรรมเสี่ยงในข้อ12และ13 ชุมชนอาจจะไม่ได้สำรวจอย่างจริงจัง จึงเป็นประเด็นที่หน่วยงานที่รับผิดชอบ ควรจะได้ศึกษาปัจจัยเสี่ยงเหล่านี้ เพื่อจะได้ทราบว่าประขากรกลุ่มใดบ้างที่มีความเสี่ยงสูงในด้านต่างๆซึ่งอาจจะแยกเป้นกลุ่มวัยรุ่น วัยกลางคน วัยผู้ใหญ่ และวัยสูงอายุ ผลการวิเคราะห์จะเป็นประโยชน์อย่างมากต่อการกำหนดปัญหาที่จะวางแผนดำเนินการรวมถึงกำหนดกลุ่มเป้าหมายที่ชัดเจน สำหรับข้อมูลตั้งแต่ข้อ1-11 แหล่งข้อมูลที่สำคัญคือ โรงพยาบาลทั้งรัฐและเอกชนรวมถึงหน่วยงานของรัฐบาลสาธารณสุขที่ให้บริการสาธารณสุขแก่ประชาชน เช่น สำนักงานสาธารณสุข และหน่วยสาธารณะสุขของเทศบาลเป็นต้น ข้อมูลดังกล่าวจะสามารถนำมาวิเคราะห์ เพื่อวางแผนโครงสร้างเสริมสุขภาพและแก้ปัญหาสุขภาพต่อไป 2.กลวิธีลดความเสี่ยงและการสร้างเสริมสุขภาพในระดับบุคคลชุมชนและประเทศ ในรายงานขององค์การอนามัยโลก ปี พ.ศ.2545 ได้เน้นความสำคัญของการลดปัจจัยเสี่ยงและการสร้างเสริมสุขภาพ  และได้เน้นว่าการที่จะรับมือกับความเสี่ยงต่างๆอย่างมีประสิทธิภาพนั้น เป็นหน้าที่ของแต่ละปัจเจกบุคคล ชุมชนและรัฐบาล ที่จะต้องปรับเปลี่ยนพฤติกรรมต่างๆที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้ลดปัจจัยเสี่ยงที่เกิดขึ้น ได้อย่างทันเวลาและเกิดประโยชน์ต่อสุขภาพของประชาชนโดยรวม โดยยึดถือความเป็นธรรม ความเสมอภาค ป้องกันสิทธิของปัจเจกบุคคลเป็นหลัก กลวิธีที่จะสามารถใช้เพื่อลดความเสี่ยงและสร้างเสริมบุคลิกภาพในระดับต่างๆมีดังนี้ 2.1 กลวีธีลดความเสี่ยงและการสร้างเสริมสุขภาพในระดับบุคล บุคลจำเป็นจะต้องตระหนักถึงปัจจัยเสี่ยงที่ตนกระทำ และปัจจัยเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมที่สัมพันธ์กับปัญหาสุขภาพที่จะเกิดขึ้นต่อตนเองและต่อครอบครัวและชุมชน และจะต้องปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของตนเองเพื่อลดปัจจัยเสี่ยงนั้น เช่น พฤติกรรมการสูบบุหรี่ การที่นายก. จะเลิกสูบบุหรี่นั้น สิ่งที่นายก. ควรจะมีคือความตระหนักถึงพิษภัยของบุหรี่ที่จะเกิดขึ้นกับตนเอง สมาชิกในครอบครัวและคนอื่นๆในชุมชนที่นายก. เกี่ยวข้องด้วยเพราะผู้สูบบุหรี่มือสองก็สามารถเป็นโรคถุงลมโป่งพองหรือโรคมะเร้งได้เช่นเดียวกับผู้ที่สูบบุหรี่ ความตระหนักนี้จะเป็นสิ่งจูงใจให้อยากเลิกบุหรี่ และอาจจะต้องการความช่วยเหลือจากแพทย์ พยาบาล  เพื่อจะช่วยสามรถให้เลิกบุหรี่ได้ การเลิกพฤติกรรมการสูบบุหรี่นี้ขึ้นอยู่กับแต่ละบุคล บางคนอาจใช้เวลาน้อย บางคนอาจใช้เวลานานแต่การที่บุคคลได้การเปลี่ยนแปลงทัศนคติต่อการสูบบุหรี่นั้น  บุคคลต้องผ่านการให้การศึกษาที่ถูกต้อง ได้รับแรงจูงใจ ให้กำลังใจหรือการสนับสนุนจากพ่อแม่  เพื่อนหรือผู้ใกล้ชิด อย่างไรก็ตาม ‘ความตั้งใจและความมุ่งมั่น’ จะเป็นปัจจัยที่จะทำให้บุคคลปรับเปลี่ยนพฤติกรรมได้ดี แพทย์ พยาบาล หรือบุคคลอื่นจะเป็นผู้สนับสนุนและให้กำลังใจเท่านั้น จากตัวอย่างจะเห็นว่าบุคคลที่มีพฤติกรรมเสี่ยงสุขภาพ ต้องการที่จะได้รับความรู้ที่ถูกต้องเกี่ยวกับพิษภัยหรือผลกระทบที่จะมีต่อสุขภาพของพฤติกรรมสุขภาพของความเสี่ยงนั้น รวมถึงรู้ทักษะในการที่จะเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมความเสี่ยง ดังนั้นกระบวนการให้การศึกษาเกี่ยวกับสุขภาพหรือสุขศึกษาจึงเป็นมาตรการที่จำเป็นและสำคัญที่จะก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมเสี่ยงต่างๆไม่ว่าจะเป็นในด้านการสูบบุหรี่ การดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ การไม่ใช้เข็มขัดนิรภัย การไม่สวมหมวกกันน็อค  การรับประทานอาหาร 2.2กลวิธีลดความเสี่ยงและการสร้างเสริมสุขภาพในระดับชุมชน         ชุมชนเป็นหน่วยของสังคมที่ประกอบด้วยปัจเจกบุคคลหลายๆคน ชุมชนมีองค์กรทั้งภาครัฐและเอกชนที่ดูแลด้านสุขภาพของชุมชนและความเป็นอยู่ด้านอื่นๆนอกจากนี้องค์กรชุมชน เช่น คณะกรรมการชุมชนหรือคณะกรรมการหมู่บ้านก็สามารถจะดำเนินโครงการเพื่อลดความเสี่ยงด้านสุขภาพและการสร้างเสริมสุขภาพได้ โดยการสนับสนุนจากหน่วยงานสุขภาพหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งภาครับและเอกชน ชุมชนอาจจะดำเนินงานในรูปของชมรม  ซึ่งปัจจุบันมีชมรมที่เกี่ยวกับการสร้างเสริมสุขภาพและลดปัจจัยเสี่ยงด้านสุขภาพหลายประเภทเช่น ชมรมสร้างเสริมสุขภาพชมรมผู้สูงอายุชมรมออกกำลังกาย ชมรมเปตอง ชมรมสิ่งแวดล้อม ชมรมเหล่านี้ได้ดำเนินกิจกรรมในการรณรงค์ ให้การศึกษา จัดกิจกรรมฝึกปฏิบัติ  จัดนิทรรศการสุขภาพ จัดตลาดนัดสุขภาพ เป็นต้น ให้แก่สมาชิกของชมรมและประชาชนในชุมชน  รวมทั้งการพัฒนาสิ่งแวดล้อมของชุมชนให้ชุมชนน่าอยู่มีน้ำ  มีไฟ บริการสาธารณูปโภคที่เหมาะสม  มีสนามเด็กเล่น  สนามกีฬา  มีเวรยามรักษาความปลอดภัย  ซึ่งกิจกรรมเหล่านี้มีเป้าหมายเพื่อจะลดความเสี่ยงด้านสุขภาพและสร้างเสริมสุขภาพให้กับคนในชุมชน