กองทุนสุขภาพตำบล - กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น - กปท

กิตติกรรมประกาศ

"โครงการเฝ้าระวังและแก้ไขปัญหาโภชนาการในหญิงตั้งครรภ์และเด็กปฐมวัย สถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติ 60 พรรษา นวมินทราชินี นิคมพัฒนา จังหวัดสตูล" สำเร็จได้ด้วยดี ด้วยความร่วมมือจาก สมาชิกในชุมชน ตำบลนิคมพัฒนา อำเภอมะนัง จังหวัดสตูล

คณะทำงานโครงการฯ ขอขอบคุณ กองทุนสุขภาพตำบล อบต.นิคมพัฒนา ที่ให้การสนับสนุนงบประมาณในการดำเนินโครงการฯ รวมทั้ง ภาคีเครือข่ายที่สำคัญระดับพื้นที่ ที่ให้การสนับสนุน ช่วยเหลือ ชี้แนะ สุดท้ายขอขอบคุณผู้เกี่ยวข้องที่มิได้ระบุชื่อไว้ในที่นี้ ซึ่งมีส่วนสำคัญในการขับเคลื่อนการดำเนินงานให้มีความยั่งยืนในพื้นที่ต่อไป

คณะทำงานโครงการ
โครงการเฝ้าระวังและแก้ไขปัญหาโภชนาการในหญิงตั้งครรภ์และเด็กปฐมวัย สถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติ 60 พรรษา นวมินทราชินี นิคมพัฒนา

บทคัดย่อ

โครงการ " โครงการเฝ้าระวังและแก้ไขปัญหาโภชนาการในหญิงตั้งครรภ์และเด็กปฐมวัย สถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติ 60 พรรษา นวมินทราชินี นิคมพัฒนา " ดำเนินการในพื้นที่ ตำบลนิคมพัฒนา อำเภอมะนัง จังหวัดสตูล รหัสโครงการ ระยะเวลาการดำเนินงาน 1 กรกฎาคม 2568 - 30 กันยายน 2568 ได้รับการสนับสนุนงบประมาณจำนวน 52,800.00 บาท จาก กองทุนสุขภาพตำบล อบต.นิคมพัฒนา เพื่อใช้ในการดำเนินกิจกรรมโครงการ หลังจากสิ้นสุดระยะเวลาโครงการ ผลที่เกิดขึ้นจากการดำเนินงานปรากฏดังนี้

โครงการนี้ยังไม่มีการเขียนหรือแก้ไขบทคัดย่อ

หมายเหตุ : รายละเอียดของบทสรุปคัดย่อการดำเนินงาน ให้ผู้รับผิดชอบโครงการเป็นผู้เขียนสรุปภาพรวมของโครงการใน "ผลลัพธ์โครงการ"

สารบัญ

ความเป็นมา/หลักการเหตุผล

ปัญหาทารกแรกเกิดน้ำหนักน้อยและการคลอดก่อนกำหนดยังคงเป็นประเด็นสำคัญ ด้านสุขภาพของแม่และเด็กในประเทศไทย โดยเฉพาะในพื้นที่ตำบลนิคมพัฒนา ซึ่งมีหญิงตั้งครรภ์บางรายที่ยังขาดโภชนาการที่เพียงพอและความรู้ที่ถูกต้องเกี่ยวกับการดูแลสุขภาพระหว่างตั้งครรภ์ ส่งผลต่อสุขภาพของมารดาและทารกโดยตรง จากข้อมูลการเยี่ยมบ้านของเจ้าหน้าที่ในพื้นที่ พบว่า มีหญิงตั้งครรภ์ที่ยังไม่ได้รับการเฝ้าระวังโภชนาการอย่างต่อเนื่อง มีพฤติกรรมการบริโภคที่ไม่เหมาะสม ขาดระบบสนับสนุนจากคนในครอบครัว เช่น คู่สมรสหรือญาติใกล้ชิด ไม่มีเวทีเรียนรู้ที่เน้นภาคปฏิบัติและสามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมได้จริง จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งในการจัดทำ “โรงเรียนพ่อแม่” ที่ไม่ใช่เพียงการให้ข้อมูลเชิงวิชาการ แต่เน้นการ เรียนรู้ผ่านประสบการณ์จริง เทคโนโลยี และการมีส่วนร่วมของครอบครัว เพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในเชิงพฤติกรรมที่ยั่งยืน และลดความเสี่ยงของการคลอดก่อนกำหนดหรือทารกน้ำหนักน้อย หญิงตั้งครรภ์ถือเป็นกลุ่มประชากรเปราะบางที่มีความเสี่ยงสูงต่อภาวะโภชนาการขาดแคลนหรือเกินเกณฑ์ ซึ่งส่งผลต่อการเจริญเติบโตและพัฒนาการของทารกในครรภ์โดยตรง งานวิจัยจำนวนมากชี้ว่า การดูแลโภชนาการอย่างเหมาะสมระหว่างตั้งครรภ์ สามารถลดความเสี่ยงของทารกแรกเกิดน้ำหนักน้อย (Low Birth Weight) การคลอดก่อนกำหนด (Preterm birth) และภาวะแทรกซ้อนระยะยาวในเด็ก
(เช่น ความผิดปกติทางสมอง พัฒนาการล่าช้า) ได้อย่างชัดเจน สถานการณ์ในระดับประเทศ:ข้อมูลจาก กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข (2565) พบว่า ทารกแรกเกิดในประเทศไทย ประมาณร้อยละ 9.6 มีน้ำหนักตัวน้อยกว่า 2,500 กรัม และ ร้อยละ 11.4 คลอดก่อนกำหนด ซึ่งเป็นแนวโน้มที่สูงกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศในกลุ่มอาเซียนบางประเทศ รายงาน Thailand Nutrition Profile 2021 (UNICEF) ระบุว่า การแทรกแซงด้านโภชนาการในหญิงตั้งครรภ์ตั้งแต่ไตรมาสแรก จะช่วยเพิ่มน้ำหนักเด็กแรกเกิดเฉลี่ย 100–200 กรัม และลดการคลอดก่อนกำหนดได้มากถึง ร้อยละ 25 งานวิจัยโดย Black et al. (2013), The Lancet Series on Maternal and Child Nutrition แสดงว่า การให้ความรู้ด้านโภชนาการ พร้อมกับการสนับสนุนจากครอบครัวและระบบสาธารณสุข มีผลต่อการลดอัตราการเกิดทารกน้ำหนักน้อยลงถึง ร้อยละ 30 และสามารถป้องกันการเสียชีวิตในเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปีได้มากถึง 1 ล้านคนต่อปีทั่วโลก การศึกษาของ WHO (2020) ชี้ว่า การมีโปรแกรม “School for Parents” หรือ “Parenting Classes” ที่ครอบคลุมเรื่องโภชนาการ สามารถเพิ่มอัตราการปฏิบัติพฤติกรรมสุขภาพที่ดีในหญิงตั้งครรภ์ได้มากกว่า ร้อยละ 85 โดยเฉพาะเรื่องการกินครบ 5 หมู่ เลี่ยงของหวานจัด เค็มจัด และการติดตามน้ำหนักอย่างสม่ำเสมอ สถานการณ์ในเขตรับผิดชอบของสถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติ 60 พรรษา นวมินทราชินี
นิคมพัฒนา หมู่ที่ 1 ,2 ,3 ,7 ,8 และ 9 ตำบลนิคมพัฒนา จากผลการดำเนินงานประเด็นสุขภาพอนามัยแม่และเด็ก ระบบ HDC กระทรวงสาธารณสุข ในปีงบประมาณ 2565-2567 พบว่า ภาวะโลหิตจางในหญิงตั้งครรภ์(เกณฑ์เป้าหมาย ไม่เกินร้อยละ 14) ผลการดำเนินงาน ร้อยละ 23.42 ,18.18 และ 18.75 ร้อยละทารกคลอดน้ำหนักต่ำกว่า 2,500 กรัม (เกณฑ์เป้าหมาย ไม่เกินร้อยละ 7) ผลการดำเนินงาน ร้อยละ 17.24 ,6.06 และ 9.09 ตามลำดับ ภาวะโภชนาการของเด็กอายุ 0 - 2 ปี ดัชนีส่วนสูงตามเกณฑ์อายุ (ภาวะเตี้ย)
ผลการดำเนินงาน ร้อยละ 8.90 ,10.7 และ 12.38 ตามลำดับ ภาวะโภชนาการของเด็กอายุ 0 - 2 ปี ดัชนีน้ำหนักตามเกณฑ์ส่วนสูง (ภาวะผอม) ผลการดำเนินงาน ร้อยละ 2.74 ,10.00 และ 6.67 ตามลำดับ ภาวะโภชนาการของเด็กอายุ 0 - 2 ปี ดัชนีน้ำหนักตามเกณฑ์ส่วนสูง (ภาวะเริ่มอ้วนและอ้วน) 8.90 ,8.46 และ 8.57 ตามลำดับ รวมถึงจากข้อมูลทะเบียนความครอบคลุมของหญิงตั้งครรภ์ ปี 2565-2567 ของสถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติ ฯ นิคมพัฒนา พบว่าหญิงตั้งครรภ์โภชนาการต่ำกว่าเกณฑ์ จำนวนร้อยละ 17.65  ,20.51 และ19.51 ตามลำดับ หญิงตั้งครรภ์โภชนาการเกินเกณฑ์ จำนวนร้อยละ 38.23 ,41.02 และ    36.58 ตามลำดับ หญิงตั้งครรภ์ที่น้ำหนักเพิ่มน้อย จำนวนร้อยละ 17.24 ,20.51 และ 16.67 ตามลำดับ
หญิงตั้งครรภ์น้ำหนักเพิ่มเกินเกณฑ์ จำนวนร้อยละ 29.41 ,23.07 และ 17.07 ตามลำดับ จากการวิเคราะห์ข้อมูลในกลุ่มดังกล่าว พบหญิงตั้งครรภ์จำนวนไม่น้อยยังขาดความรู้และทักษะในการเลือกอาหารที่เหมาะสมตามอายุครรภ์ ขาดการมีส่วนร่วมของสามีหรือครอบครัวในการดูแลหญิงตั้งครรภ์ ส่งผลให้การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมโภชนาการทำได้ยาก ยังไม่มี “เวทีการเรียนรู้รูปแบบใหม่” ที่ทันสมัยและเชื่อมโยงข้อมูลจากระบบสุขภาพแบบมีส่วนร่วมอย่างต่อเนื่อง การพัฒนา “โรงเรียนพ่อแม่เชิงนวัตกรรม” ที่ผสานการเรียนรู้ด้วยเทคโนโลยี เช่น 3D Animation, แอปพลิเคชันโภชนาการ, และระบบโค้ชชิ่งรายครอบครัว จึงเป็นแนวทางใหม่ที่มีศักยภาพสูงต่อการยกระดับคุณภาพชีวิตหญิงตั้งครรภ์และเด็กในชุมชน ซึ่งสอดคล้องกับหลักการของ “1,000 วันแรกของชีวิต” ที่องค์การอนามัยโลก (WHO) และ UNICEF ยืนยันว่าเป็น “หน้าต่างโอกาสทอง” ในการสร้างพื้นฐานสุขภาพที่ดีในระยะยาว

วัตถุประสงค์โครงการ

1. 1 เพื่อเฝ้าระวังและแก้ไขปัญหาโภชนาการในหญิงตั้งครรภ์ 2 เพื่อป้องกันทารกคลอดก่อนกำหนด 3 เพื่อส่งเสริมบทบาทของครอบครัวในการดูแลหญิงตั้งครรภ์ 4 เพื่อเพิ่มความรู้ของผู้ปกครองเกี่ยวกับโภชนาการตามวัยของเด็ก 0–2 ปี 5 เพื่อพัฒนาทักษะการเลือกและเตรียมอาหารตามวัยสำหรับเด็ก 0–2 ปี 6 เพื่อส่งเสริมพฤติกรรมที่ส่งผลต่อการเจริญเติบโตและพัฒนาการของเด็ก

กิจกรรม/การดำเนินงาน

1. : อบรมผู้ปกครองหรือผู้ดูแลเด็ก
2. อบรมหญิงตั้งครรภ์และสามี/บุคคลในครอบครัวหลักสูตรโภชนาการเพื่อลูกน้อยในครรภ์

กลุ่มเป้าหมาย

ผลที่คาดว่าจะได้รับ

1 หญิงตั้งครรภ์ เข้าใจพฤติกรรมของตนมีผลต่อทารกโดยตรงและอยากดูแลตนเองมากขึ้น 2 สามีหรือบุคคลในครอบครัวเกิดความเข้าใจ และเห็นว่าตนเองมีบทบาทในการดูแลมากขึ้น 3 ผู้ปกครอง/ผู้ดูแลเด็กได้รับแนวทางเลือกในการจัดการโภชนาการตามวัยของเด็กเพิ่มขึ้น

ส่วนที่ 1 ผลการดำเนินงาน

* ผลผลิต หมายถึง ผลที่เกิดขึ้นเชิงปริมาณจากการทำกิจกรรม เช่น จำนวนผู้เข้าร่วมประชุม จำนวนผู้ผ่านการอบรม จำนวนครัวเรือนที่ปลูกผักสวนครัว เป็นต้น
** ผลลัพธ์ หมายถึง การเปลี่ยนแปลงที่นำไปสู่การแก้ปัญหา เช่น หลังอบรมมีผู้ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมจำนวนกี่คน มีข้อบังคับหรือมาตรการของชุมชนที่นำไปสู่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมหรือสภาพแวดล้อม เป็นต้น ทั้งนี้ต้องมีข้อมูลอ้างอิงประกอบการรายงาน เช่น ข้อมูลรายชื่อแกนนำ , แบบสรุปการประเมินความรู้ , รูปภาพกิจกรรมพร้อมคำอธิบายใต้ภาพ เป็นต้น