กองทุนสุขภาพตำบล - กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น - กปท

กิจกรรมที่ทำ

วิธีดำเนินการ ขั้นเตรียมการ: 1 ประชุมคณะกรรมการชมรมอาสาสมัครสาธารณสุขร่วมกับเจ้าหน้าที่เทศบาลเมืองเบตง เพื่อค้นหาปัญหา วิเคราะห์ปัญหา และหาแนวทางการแก้ไขปัญหา จากการดำเนินงานในพื้นที่ 2 เขียนโครงการเสนอขอรับการสนับสนุนงบประมาณจากกองทุนหลักประกันสุขภาพ

3 แต่งตั้งคณะกรรมการโครงการ ประชุมคณะกรรมการและหน่วยงานภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง เพื่อชี้แจงโครงการ และวางแผนดำเนินงาน 4 ประสานงานการจัดกิจกรรมในพื้นที่ เช่น การจัดเตรียมสถานที่ สำรวจผู้มีความรู้ภูมิปัญญาด้านการดูแลสุขภาพ และการจัดหาผู้ประกอบการด้านอาหารสุขภาพในพื้นที่ 5 ประชาสัมพันธ์โครงการให้ประชาชนทราบ เช่น ป้ายประชาสัมพันธ์ เสียงตามสาย รถประชาสัมพันธ์เคลื่อนที่ และเว็บไซต์เทศบาลและสื่อออนไลน์ต่าง ๆ

ขั้นดำเนินการ: 6 ดำเนินกิจกรรมตามโครงการ จัดกิจกรรม “ตลาดนัดสร้างสุขวิถีคนบือตง “อาหารพื้นที่ วิถีพื้นถิ่น สุขภาวะดี สิ่งแวดล้อมยั่งยืน” สัปดาห์ละ 2 วัน รวม 4 สัปดาห์ เวลา 14.30-20.00 น. ณ ศูนย์วัฒนธรรม 4 ภาค (สวนสาธารณะเทศบาลเมืองเบตง) กิจกรรมประกอบด้วย: 6.1 จัดบูธนิทรรศการมีชีวิต สาธิตเชิงปฏิบัติการให้ความรู้ จำนวน 12 บูธ 1) อาหารปลอดภัยวิถีพื้นบ้านบือตง จำนวน 6 บูธ 2) ผลิตภัณฑ์แพทย์ทางเลือกวิถีพื้นบ้านบือตง จำนวน 2 บูธ (ผลิตภัณฑ์สมุนไพรป้องกัน รักษา ฟื้นฟู โรคต่างๆ สิ่งประดิษฐ์ นวัตกรรมสุขภาพ นวดเพื่อสุขภาพ, นวดรักษาโรค, นวดรักษาออฟฟิศซินโดรม, สปาเพื่อสุขภาพ, อบสมุนไพร, แช่เท้าสมุนไพร, พอกตา, พอกเข่า ฯลฯ) 3) ผลิตภัณฑ์สุขภาพวิถีพื้นบ้านบือตง จำนวน 2 บูธ (ผลิตภัณฑ์สุขภาพที่ใช้ผลิตภัณฑ์ภายในชุมชนในการผลิต) 4) สุขภาพจิตสุขภาพใจ จำนวน 1 บูธ (การทดสอบทางจิตใจ วาดภาพ ระบายสี ร้องเพลง สิ่งประดิษฐ์ฝึกสมาธิ) 5) การร่วมด้วยช่วยกันรักษ์โลก รักษ์สิ่งแวดล้อม จำนวน 1 บูธ (กิจกรรมคัดแยกขยะ กิจกรรมสร้างสวนหน้าบ้าน กิจกรรมลดน้ำเสียสร้างน้ำใส) 6.2 จัดเวทีเพื่อสร้างพื้นที่เผยแพร่ความรู้ แสดงตัวอย่างกิจกรรมด้านสุขภาพ และแลกเปลี่ยนประสบการณ์ 6.3 ขยายผลโดยการสนับสนุนการสร้างเครือข่ายตลาดนัดสุขภาพเพื่อรวมกลุ่มในการจัดจำหน่ายสินค้าอุปโ ภค/บริโภคที่ปลอดภัยกับสุขภาพ สินค้าพื้นถิ่นเพื่อการอนุรักษ์อย่างน้อย 1 ครั้งเป็นเวลา 1 เดือน 6.4 กิจกรรมสร้างกระแสสร้างความตระหนัก สร้างเครือข่ายสุขภาพชุมชน (จัดทำสื่อประชาสัมพันธ์ทางวิทยุ สื่อออนไลน์ รถประชาสัมพันธ์ เสียงตามสาย และรณรงค์แต่งกายวิถีพื้นบ้าน ใช้ภาชนะรักษ์โลกไม่ใช้โฟม)

ขั้นประเมินผล: 6.5 ประเมินผลจากการนับจำนวนผู้เข้าร่วมโครงการและองค์กรที่เข้าร่วม, แบบทบทวนความรู้, และการถาม-ตอบในการเข้าร่วมกิจกรรมแต่ละบูธ

ผลผลิต/ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น

เมืองเบตง เมืองแห่งการผสมผสานทางด้านวัฒนธรรมและขนบธรรมเนียมประเพณี ภาษาและชาติพันธุ์ที่หลากหลาย รวมทั้งเป็นเมืองที่มีทรัพยากรธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ ทำให้เบตงเป็นเมืองน่าอยู่ ที่มีเสน่ห์ ผู้คนน่ารัก ซึ่งตามนโยบายการพัฒนาเมืองของเทศบาลเมืองเบตง ในด้านสังคม การศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรมในการส่งเสริมดูแลสุขภาพอนามัยของประชาชน การส่งเสริมสนับสนุน ควบคุมการแพร่ระบาดของโรคติดต่อและโรคไม่ติดต่อ และพัฒนาคุณภาพชีวิตประชาชนทุกกลุ่มวัย เพื่อให้ประชาชน มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น และนโยบายด้านการท่องเที่ยวและนันทนาการ ดำเนินการพัฒนาและส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ ศิลปะ วัฒนธรรม ประเพณี ภูมิปัญญาท้องถิ่น และนันทนาการ ซึ่งเป็นนโยบายสำคัญที่จะช่วยสนับสนุน ให้เกิดเศรษฐกิจหมุนเวียน สร้างงานสร้างอาชีพ ควบคู่กับการพัฒนาสุขภาวะ ประกอบกับปัจจุบัน เมืองเบตงเป็นสังคมผู้สูงอายุโดยสมบูรณ์ โดยมีประชากรสูงวัยถึงร้อยละ 20.51 ของประชากรทั้งหมด ขณะเดียวกันประชาชนทุกกลุ่มวัยยังเผชิญกับอุบัติการณ์โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ที่สูงขึ้น อาจกล่าวได้ว่า ผู้ป่วยโรคความดัน โรคเบาหวานในพื้นที่อำเภอเบตง กว่าร้อยละ 50 อาศัยอยู่ในเขตเทศบาลเมืองเบตง โดยในปี 2565 - 2568 พบว่า ในเขตเทศบาลเมืองเบตง มีผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง จำนวน 2,534, 2,510, 2,443 และ 2,610 คน ตามลำดับ และสถานการณ์โรคเบาหวาน พบว่าในปี 2565-2568 พบว่า ในเขตเทศบาลเมืองเบตง มีผู้ป่วยโรคเบาหวาน จำนวน 1,102, 1,106, 1,043 และ 1,091 คน นอกจากนี้ ปัจจุบันยังพบปัญหาทางสุขภาพทั้งทางร่างกายและจิตใจในทุกกลุ่มวัย ไม่ว่าจะเป็นภาวะพฤติกรรมเนือยนิ่งในวัยเด็ก ภาวะเครียดในวัยทำงาน ภาวะเหงาซึมเศร้าในผู้สูงอายุ รวมถึงขาดพื้นที่กลางสำหรับการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ด้านสุขภาพ

การป้องกันและแก้ไขปัญหาดังกล่าวได้อย่างยั่งยืน จำเป็นต้องอาศัยความรู้ ทักษะ ความตระหนักในการดูแลตนเองของประชาชน และการมีส่วนร่วมของบุคคล ครอบครัว ชุมชน ซึ่งกระทรวงสาธารณสุขและหน่วยงานด้านสาธารณสุขต่าง ๆ ได้มุ่งเน้นให้ประชาชนมีการดูแลสุขภาพแบบองค์รวม คือการดูแลร่างกาย จิตใจ สังคม และจิตวิญญาณไปพร้อมๆ กัน โดยเน้นการสร้างสมดุลให้ทุกส่วนของชีวิตเพื่อสนับสนุนให้มีกิจกรรมการดูแลสุขภาพแบบองค์รวมอย่ างต่อเนื่อง การสร้างพื้นที่ในการทำกิจกรรมแลกเปลี่ยนความรู้การดูแลสุขภาพร่างกาย จิตใจ สังคม และจิตวิญญาณ ชมรมอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านตำบลเบตง จึงได้จัดทำโครงการตลาดนัดสร้างสุขวิถีคนบือตง ขึ้น ภายใต้อัฒลักษณ์สังคมพหุวัฒนธรรม “อาหารพื้นที่ วิถีพื้นถิ่น สุขภาวะดี สิ่งแวดล้อมยั่งยืน” โดยบูรณาการร่วมกับกิจกรรม “ตลาดนัดสุขภาพวัยเก๋า” โครงการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ “เมืองเบตง สูงวัย สุขภาพดีชีวีมีสุข” และเครือข่ายสุขภาพในพื้นที่ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ประชาชนมีความรู้และตระหนักในการดูแลสุขภาพแบบองค์รวม (กาย จิต สังคม จิตวิญญาณ) การสร้างการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายภาครัฐ เอกชน และภาคประชาชนในการขับเคลื่อนงานสุขภาพ รวมทั้งส่งเสริมให้ผู้ประกอบการในท้องถิ่นร่วมสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์และกิจกรรมที่ดีต่อสุขภาพและสิ่ง แวดล้อม 2.2 กิจกรรมดำเนินงานตามโครงการ จัดกิจกรรม “ตลาดนัดสร้างสุขวิถีคนบือตง “อาหารพื้นที่ วิถีพื้นถิ่น สุขภาวะดี สิ่งแวดล้อมยั่งยืน” สัปดาห์ละ 2 วัน ระยะเวลา 4 สัปดาห์ เวลา 14.30 – 20.00 น. ณ ศูนย์วัฒนธรรม 4 ภาค (สวนสาธารณะเทศบาลเมืองเบตง) กิจกรรมประกอบด้วย: 1) จัดบูธนิทรรศการด้านสุขภาพมีชีวิต สาธิตเชิงปฏิบัติการให้ความรู้ ในเรื่องอาหารปลอดภัย ผลิตภัณฑ์สุขภาพ ผลิตภัณฑ์การแพทย์ทางเลือกวิถีพื้นบ้าน การดูแลสุขภาพกาย สุขภาพใจ การดูแลรักษาสิ่งแวดล้อม จำนวน 12 บูธ 2) จัดเวทีเพื่อสร้างพื้นที่เผยแพร่ความรู้ แสดงตัวอย่างกิจกรรมด้านสุขภาพ และแลกเปลี่ยนประสบการณ์ 3) กิจกรรมขยายผลโดยการสนับสนุนการสร้างเครือข่ายตลาดนัดสุขภาพเพื่อร่วมกลุ่มในการจัดจำหน่า ยสินค้าอุปโภค/บริโภคที่ปลอดภัยกับสุขภาพ สินค้าพื้นถิ่นเพื่อการอนุรักษ์ 4) กิจกรรมสร้างกระแสสร้างความตระหนัก สร้างเครือข่ายสุขภาพชุมชน การจัดทำสื่อประชาสัมพันธ์ผ่านทางวิทยุ รถประชาสัมพันธ์ เสียงตามสายชุมชน เพจ เฟสบุ๊ค ของเทศบาลและกลุ่มองค์กรต่างๆ 2.3 ผลการดำเนินงาน 2.3.1 จัดกิจกรรม “ตลาดนัดสร้างสุขวิถีคนบือตง “อาหารพื้นที่ วิถีพื้นถิ่น สุขภาวะดี สิ่งแวดล้อมยั่งยืน” จำนวน 8 ครั้ง รวม 4 สัปดาห์ เวลา 14.30 - 20.00 น. ณ ศูนย์วัฒนธรรม 4 ภาค

• ครั้งที่ 1 : วันที่ 27 - 28 มีนาคม 2569 • ครั้งที่ 2 : วันที่ 3 - 4 เมษายน 2569 • ครั้งที่ 3 : วันที่ 17 - 18 เมษายน 2569 • ครั้งที่ 4 : วันที่ 25 - 26 เมษายน 2569 กิจกรรมบูธนิทรรศการด้านสุขภาพมีชีวิต: ประเภทบูธ จำนวน กิจกรรมหลัก อาหารปลอดภัยวิถีพื้นบ้านบือตง 6 บูธ ให้ความรู้และสาธิตอาหารพื้นถิ่

นปลอดสารพิษ ผลิตภัณฑ์แพทย์ทางเลือก 2 บูธ -ให้บริการนวดสุขภาพ แช่เท้า/พอกเข่าสมุนไพร ฯ ผลิตภัณฑ์สุขภาพวิถีพื้นบ้าน 2 บูธ -ให้ความรู้สมุนไพรป้องกันโรค

วัตถุดิบจากท้องถิ่น นวัตกรรมชุมชนเพื่อสุขภาพ สุขภาพจิตสุขภาพใจ 1 บูธ -กิจกรรมวาดภาพ ระบายสี ร้องเพลง เล่นหมากขุม ฯลฯ ร่วมด้วยช่วยกันรักษ์โลก 1 บูธ -สาธิตการคัดแยกขยะ, ทำสวนหน้าบ้าน, รับบริจาคน้ำมันทอดซ้ำ

เวทีตลาดนัดสร้างสุขวิถีคนบือตง: กิจกรรมเวทีตลาดนัดสร้างสุขฯ เพื่อสร้างพื้นที่เผยแพร่ความรู้ การจัดกิจกรรมและการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ของทุกกลุ่มวัย โดยได้จัดกิจกรรมเสวนาความรู้การดูแลสุขภาพโดยวิทยากรจากเทศบาลเมืองเบตง โรงพยาบาลเบตง ตัวแทนผู้สูงอายุ การให้ความรู้เรื่องภูมิปัญญาท้องถิ่น การให้ความรู้เรื่องการออกกำลังกาย การสาธิตการออกกำลังกายตามวิถีพื้นบ้านจากเครือข่ายสุขภาพในพื้นที่ เช่น ชมรมไทเก็ก กลุ่มบาสโลปไลน์แดนซ์ กลุ่มแอโรบิก ชมรมผู้สูงอายุ โรงเรียนผู้สูงอายุ กลุ่มเด็กและเยาวชน กลุ่มแกนนำสุขภาพทั้ง 3 PCU การจัดกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพจิต เช่น การเล่นดนตรี การร้องเพลงคาราโอเกะบำบัดจิตใจ การแสดงของนักเรียน การส่งเสริมความรัก

ความอบอุ่นของครัวครัวในการมาใช้พื้นที่ทำกิจกรรมร่วมกัน รวมทั้งเป็นพื้นที่ที่เปิดโอกาสให้หน่วยงานและเครือข่ายสุขภาพในพื้นที่ประชาสัมพันธ์กิจกรรมต่าง ๆ

การขยายผล: สนับสนุนการสร้างเครือข่ายตลาดนัดสร้างสุข ต่อเนื่อง 1 เดือน (4 สัปดาห์) โดยหลังสิ้นสุดโครงการหลัก ยังมีการรวมกลุ่มทำกิจกรรมสร้างเสริมสุขภาพ เช่น ดนตรีบำบัด การออกกำลังกาย การถ่ายภาพเช็คอินสถานที่

กิจกรรมสร้างกระแส: ได้มีการสร้างกระแส สร้างความตระหนัก สร้างเครือข่ายสุขภาพชุมชน โดยได้ประชาสัมพันธ์กิจกรรมทางวิทยุชุมชน เพจเทศบาล และเฟซบุ๊ก กลุ่มแกนนำสุขภาพ การจัดทำจุดแสดงอัฒลักษณ์พหุวัฒนธรรมวิถีคนบือตง การรณรงค์แต่งกายวิถีพื้นบ้าน และใช้ภาชนะรักษ์โลก (ไม่ใช้โฟม) สร้างการมีส่วนร่วมในการแต่งกาย ให้เป็นกระแสวิถีพื้นบ้าน รวมถึงร่วมส่งเสริมการใช้ภาชนะรักษ์โลก และไม่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ 2.3.2 ผลลัพธ์ของโครงการและประโยชน์ที่ได้รับ โครงการตลาดนัดสร้างสุขฯ ประสบความสำเร็จในการบูรณาการร่วมกับโครงการ “เมืองเบตงสูงวัย สุขภาพดีชีวีมีสุข” (ตลาดนัดสุขภาพวัยเก๋า) ซึ่งสามารถสร้างพื้นที่การเรียนรู้และแลกเปลี่ยนด้านสุขภาพองค์รวม โดยใช้ทุนทางวัฒนธรรมและวิถีพื้นถิ่นของเบตงได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้เกิดพื้นที่ต้นแบบด้านสุขภาวะที่เข้มแข็ง และทำให้เกิดผลลัพธ์และประโยชน์ ดังนี้ 1) ด้านสุขภาพ : ประชาชนเกิดความรู้ ความเข้าใจ และเกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้การดูแลสุขภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่น สามารถนำองค์ความรู้การดูแลกาย-จิตไปปรับใช้ในชีวิตประจำวันเพื่อป้องกันโรค NCDs ได้จริง รวมทั้งเกิดช่องทางในการเลือกซื้ออาหารและผลิตภัณฑ์สุขภาพที่ปลอดภัย 2) ด้านสังคม : สร้างพื้นที่ “พื้นที่สุขภาวะข้ามรุ่น” สำหรับการทำกิจกรรมร่วมกันของทุกกลุ่มวัย ลดช่องว่างระหว่างวัย เสริมสร้างความสัมพันธ์ทางครอบครัว 3) ด้านเศรษฐกิจ : ผู้ประกอบการรายย่อยในชุมชนมีรายได้เพิ่มขึ้นจากการจำหน่ายสินค้าในตลาดนัด เป็นการสร้างงาน สร้างอาชีพ กระตุ้นหมุนเวียนเศรษฐกิจในชุมชน 4) ด้านสิ่งแวดล้อม : ลดการใช้พลาสติกและโฟม สร้างจิตสำนึกอาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก 5) ด้านการท่องเที่ยว : เกิดนวัตกรรมด้านการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ “ตลาดนัดสร้างสุขวิถีสุขคนบือตง” ในการสร้างเสริมสุขภาวะให้กับประชาชนและนักท่องเที่ยว 6) ด้านการมีส่วนร่วม : ภาคีเครือข่ายทั้งภาครัฐ เอกชน ภาคประชาชน มากกว่า 10 เครือข่าย มีส่วนร่วมในการพัฒนาเมืองเบตง ให้เป็นเมืองสุขภาวะ เกิดความร่วมมือที่เหนียวแน่นระหว่าง ชมรม อสม. เทศบาลเมืองเบตง ชมรมผู้สูงอายุ โรงเรียนผู้สูงอายุ คณะกรรมการชุมชน ชมรมลูกเสือชาวบ้าน

กลุ่มอถล. กลุ่มเกษตรอินทรีย์ กลุ่ม OTOP ศูนย์สุขภาพชุมชนเมืองทั้ง 3 แห่ง โรงพยาบาลเบตง และศาลจังหวัดเบตง ในการขับเคลื่อนงานพัฒนาสุขภาพต่อไป 2.3.3 ด้านการขยายผลและความยั่งยืน 1) พัฒนาสู่ตลาดนัดประจำเดือน โดย ขยายจาก 4 สัปดาห์ เป็นกิจกรรมประจำเดือน เช่น ทุกวันศุกร์ - เสาร์สัปดาห์สุดท้ายของเดือน โดยลดขนาดกิจกรรมในวันปกติ และเพิ่มขนาดในช่วงเดือนพิเศษ เช่น วันอาสาสมัครสาธารณสุขแห่งชาติ วันอนามัยโลก วันงดสูบบุหรี่โลก วันไตโลก วันยาเสพติดโลก ฯ 2) พัฒนากิจกรรมและเนื้อหา ร่วมกับเทศบาลเมืองเบตง จัดตั้งศูนย์เรียนรู้ภูมิปัญญาสุขภาพประจำศูนย์วัฒนธรรม 4 ภาค การจัดมุมความรู้จากเครือข่ายสุขภาพต่าง ๆ ในการหมุนเวียน ให้คำแนะนำการดูแลสุขภาพ เสริมกิจกรรมสำหรับเด็กและเยาวชน 3) พัฒนาด้านการมีส่วนร่วมและเครือข่าย อาทิ จัดอบรมอาสาสมัครสาธารณสุข (อสม.) ให้เป็น "ผู้นำชมวิถีสุขภาวะ" บอกเล่าเรื่องราวภูมิปัญญาสมุนไพร อาหารพื้นถิ่น และศิลปวัฒนธรรมพหุวัฒนธรรมให้ประชาชนและนักท่องเที่ยว จัดตั้ง “ทีมจิตอาสาตลาดนัดสร้างสุขวิถีคนบือตง” ให้กับนักเรียน เยาวชน ผู้สูงอายุฯ มาเป็นผู้ช่วยจัดกิจกรรม

จากผลการประเมินโครงการโดยกองยุทธศาสตร์และงบประมาณ เทศบาลเมืองเบตง ได้รายงานผลการประเมินโครงการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ “เมืองเบตงสูงวัยสุขภาพดีชีวีมีสุข” บูรณาการร่วมกับโครงการตลาดนัดสร้างสุขวิถีคนบือตง “อาหารพื้นที่ วิถีพื้นถิ่น สุขภาวะดีสิ่งแวดล้อมยั่งยืน” ผลการประเมินความรู้และทักษะที่ได้รับ พบว่า ผู้เข้าร่วมโครงการส่วนใหญ่มีความพึงพอใจความรู้/ทักษะที่ได้รับจากกิจกรรม อยู่ในระดับมากที่สุด ร้อยละ 26.8 รองลงมาระดับความพึงพอใจมาก คิดเป็นร้อยละ 50.3 ระดับความพึงพอใจปานกลาง คิดเป็นร้อยละ 22.9 และการประเมินความตั้งใจที่จะเข้าร่วมกิจกรรมในครั้งนี้ พบว่า ผู้เข้าร่วมโครงการส่วนใหญ่มีความพึงพอใจความตั้งใจที่เข้าร่วมกิจกรรมในครั้งนี้ พบว่า สูงสุด คือ ระดับความพึงพอใจมากที่สุด คิดเป็นร้อยละ 36.4 รองลงมาระดับความพึงพอใจมาก คิดเป็นร้อยละ 50.6 รองลงมาระดับความพึงพอใจปานกลาง คิดเป็นร้อยละ 12.3