โครงการส่งเสริมทันตสุขภาพและป้องกันโรคในช่องปากผู้สูงอายุ ปีงบประมาณ พ.ศ. 2569
โครงการ
" โครงการส่งเสริมทันตสุขภาพและป้องกันโรคในช่องปากผู้สูงอายุ ปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 "
โรงเรียน อสม. โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลควนโดน อำเภอควนโดน จังหวัดสตูล
หัวหน้าโครงการ
นางธิดา เหมือนพะวงศ์
สิงหาคม 2569
ที่อยู่ โรงเรียน อสม. โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลควนโดน อำเภอควนโดน จังหวัดสตูล จังหวัด สตูล
รหัสโครงการ เลขที่ข้อตกลง 8/2569
ระยะเวลาดำเนินงาน ตั้งแต่ 1 มีนาคม 2569 ถึง 31 สิงหาคม 2569
กิตติกรรมประกาศ
"โครงการส่งเสริมทันตสุขภาพและป้องกันโรคในช่องปากผู้สูงอายุ ปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 จังหวัดสตูล" สำเร็จได้ด้วยดี ด้วยความร่วมมือจาก สมาชิกในชุมชน โรงเรียน อสม. โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลควนโดน อำเภอควนโดน จังหวัดสตูล
คณะทำงานโครงการฯ ขอขอบคุณ กองทุนหลักประกันสุขภาพ อบต.ควนโดน ที่ให้การสนับสนุนงบประมาณในการดำเนินโครงการฯ รวมทั้ง ภาคีเครือข่ายที่สำคัญระดับพื้นที่ ที่ให้การสนับสนุน ช่วยเหลือ ชี้แนะ สุดท้ายขอขอบคุณผู้เกี่ยวข้องที่มิได้ระบุชื่อไว้ในที่นี้ ซึ่งมีส่วนสำคัญในการขับเคลื่อนการดำเนินงานให้มีความยั่งยืนในพื้นที่ต่อไป
คณะทำงานโครงการ
โครงการส่งเสริมทันตสุขภาพและป้องกันโรคในช่องปากผู้สูงอายุ ปีงบประมาณ พ.ศ. 2569
บทคัดย่อ
โครงการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) เพื่อให้ผู้สูงอายุ มีความรู้ที่ถูกต้องในเรื่องการดูแลสุขภาพช่องปาก ตรวจคัดกรองโรคในช่องปากเบื้องต้นได้ และมีทักษะในการแปรงฟันอย่างถูกวิธีตลอดจนมีระดับค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์(Plaque index)ลดลง (2) เพื่อให้ผู้สูงอายุได้รับบริการทันตกรรมป้องกัน และการรักษาหรือส่งต่อที่เหมาะสม (3) เพื่อสนับสนุนการดำเนินงานทันตสาธารณสุขในชมรมผู้สูงอายุ
ผลการดำเนินงานที่สำคัญ ได้แก่ (1) กิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุ จำนวน 2 รุ่น
กิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุ เพื่อให้ผู้สูงอายุมีความรู้ที่ถูกต้องในเรื่องการดูแลสุขภาพช่องปาก ตรวจคัดกรองโรคในช่องปากเบื้องต้นได้ และมีทักษะในการแปรงฟันอย่างถูกวิธีตลอดจนมีระดับค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์(Plaque index)ลดลง
โดยการใช้เจลย้อมสีฟัน เป็นตัววัดคราบจุลินทรีย์ โดยแปรงฟัน 2 นาที บีบยาสีฟันบริมาณเต็มแปรงสีฟัน เมื่อแปรงฟันเสร็จจะหยดเจลย้อมสีฟันให้คนละ 1 หยดบนแปรงสีฟันของทุกคน จากนั้นป้ายเจลให้ติดฟันทั่วทุกซี่ ทุกด้าน และบ้วนน้ำ 1 ครั้ง เมื่อบ้วนน้ำเสร็จแล้วก็ตรวจประสิทธิภาพการแปรงฟันโดยทันตบุคลากร หากเจลย้อมสียังติดบนตัวฟัน แสดงว่ายังแปรงฟันไม่สะอาด
เกณฑ์การประเมินคราบจุลินทรีย์(Plaque Index)
0 ไม่พบคราบจุลินทรีย์หรือคราบติดสีบนผิวฟัน
1 มีคราบจุลินทรีย์น้อยกว่า
1 ใน 3 ของผิวฟัน
2 มีคราบจุลินทรีย์มากกว่า 1 ใน 3 แต่ไม่เกิน 2 ใน 3 ของผิวฟัน
3 มีคราบจุลินทรีย์มากกว่า 2 ใน 3 ของผิวฟัน
จำนวน 125 คน ได้จัดกิจกรรมวันที่ 4 และ 5 สิงหาคม 2568 เวลา 08.30 – 16.30 น. ณ โรงเรียน อสม. โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลควนโดน
โดยเชิญวิทยากรจาก โรงพยาบาลควนโดน คุณกาญจนา อินทอง ตำแหน่ง ทันตแพทย์ชำนาญการพิเศษ และคุณกูอัสมา สัญญา ตำแหน่ง เจ้าพนักงานทันตสาธารณสุขชำนาญงาน เป็นวิทยากรบรรยาย ในการประชุมเชิงปฏิบัติการเรื่องเรื่องโรคในช่องปาก และการดูแลสุขภาพช่องปากที่ถูกต้อง มีกิจกรรมดังนี้
1.1.1 ผู้สูงอายุ จำนวน 125 คน ลงทะเบียน และแบบทำประเมินก่อนการอบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุ
แบบประเมินก่อน - หลัง การอบรมทันตสุขภาพผู้สูงอายุ ความรู้ที่จำเป็น ด้านทันตสุขภาพผู้สูงอายุ (10 คะแนน)
คำชี้แจง โปรดทำเครื่องหมาย / หรือ × หน้าข้อความต่อไปนี้ (ข้อละ 1 คะแนน)
.............. 1. ผู้สูงอายุควรแปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง และนานครั้งละ 2 นาทีขึ้นไป
.............. 2. เมื่อไม่มีฟันเหลืออยู่เลย (เหงือกเปล่า) ก็ไม่จำเป็นต้องทำความสะอาดช่องปากอีกต่อไป
.............. 3. การใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ ช่วยป้องกันฟันผุบริเวณรากฟันของผู้สูงอายุได้
.............. 4. ไม้จิ้มฟันปลายแหลม เป็นอุปกรณ์ที่ดีที่สุดในการทำความสะอาดซอกฟันผู้สูงอายุ
.............. 5. อาการปากแห้ง น้ำลายน้อย เป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ผู้สูงอายุฟันผุได้ง่ายขึ้น
.............. 6. ผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวาน มีโอกาสเกิดโรคเหงือกอักเสบรุนแรงได้มากกว่าคนปกติ
.............. 7. ควรใส่ฟันเทียม (ฟันปลอม) นอนตอนกลางคืน เพื่อป้องกันไม่ให้เหงือกยุบตัว
.............. 8. การทำความสะอาดฟันเทียม ควรใช้แปรงสีฟันร่วมกับยาสีฟันสูตรไวท์เทนนิ่ง (สูตรฟันขาว)ขัดแรงๆ
.............. 9. อาการเคี้ยวอาหารลำบากเนื่องจากปัญหาฟัน ส่งผลให้ผู้สูงอายุเสี่ยงต่อภาวะขาดสารอาหาร
.............. 10. หากไม่มีอาการปวดหรือเสียวฟัน ผู้สูงอายุก็ไม่จำเป็นต้องไปพบทันตแพทย์
สรุปผลการประเมินความรู้ก่อนให้ความรู้ (Pre-test)
จากการประเมินความรู้พื้นฐานของผู้เข้าร่วมโครงการก่อนการให้ความรู้ (จำนวน 125 คน) พบว่า ผู้เข้าร่วมโครงการส่วนใหญ่ยังขาดความรู้ความเข้าใจในระดับค่อนข้างมาก โดยมีรายละเอียดสรุปได้ดังนี้
สัดส่วนการตอบผิดสูง: ในทุกข้อคำถาม (ข้อ 1 - 10) มีจำนวนผู้ตอบผิดมากกว่าผู้ตอบถูกอย่างชัดเจน คิดเป็นอัตราตอบผิดอยู่ระหว่าง ร้อยละ 55.4 – 96.0 อัตราการตอบถูกต่ำ: กลุ่มตัวอย่างมีอัตราการตอบถูกต้องเฉลี่ยอยู่ในระดับต่ำเพียง ร้อยละ 4.0 – 45.6 เท่านั้น ประเด็นคำถามที่ตอบผิดมากที่สุด (ขาดความรู้มากที่สุด 3 อันดับแรก) ข้อ 8: ตอบผิดสูงที่สุดถึง 120 คน (ร้อยละ 96.0) โดยมีผู้ตอบถูกเพียง 5 คน (ร้อยละ 4.0) ข้อ 9: ตอบผิด 112 คน (ร้อยละ 89.6) โดยมีผู้ตอบถูกเพียง 13 คน (ร้อยละ 10.4) ข้อ 3: ตอบผิด 110 คน (ร้อยละ 88.0) โดยมีผู้ตอบถูกเพียง 15 คน (ร้อยละ 12.0) (รวมถึงข้อ 1 ที่มีผู้ตอบผิดสูงถึง 104 คน คิดเป็นร้อยละ 83.2) ประเด็นคำถามที่มีผู้ตอบถูกมากที่สุด (มีความรู้เดิมปานกลาง) ข้อ 6: มีผู้ตอบถูกมากที่สุด 57 คน (ร้อยละ 45.6) และตอบผิด 68 คน (ร้อยละ 54.4) ข้อ 7: มีผู้ตอบถูก 56 คน (ร้อยละ 44.8) และตอบผิด 69 คน (ร้อยละ 55.2) ข้อ 5: มีผู้ตอบถูก 53 คน (ร้อยละ 42.4) และตอบผิด 72 คน (ร้อยละ 57.6) จากการประเมินความรู้พื้นฐานของกลุ่มเป้าหมายก่อนการเข้าร่วมกิจกรรม (จำนวน 125 คน) พบว่า กลุ่มเป้าหมายส่วนใหญ่ยังมีความรู้ความเข้าใจอยู่ในระดับต่ำ โดยทุกข้อคำถามมีสัดส่วนผู้ตอบผิดมากกว่าร้อยละ 50.0 (อยู่ระหว่างร้อยละ 55.4 – 96.0) และมีสัดส่วนผู้ตอบถูกเฉลี่ยเพียงร้อยละ 4.0 – 45.6 เท่านั้น โดยเฉพาะในข้อคำถามที่ 8, 9 และ 3 ที่มีผู้ตอบผิดสูงถึงร้อยละ 96.0, 89.6 และ 88.0 ตามลำดับ จากการประเมินดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) แต่ละซี่ฟันของผู้สูงอายุก่อนเข้าร่วมการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุยังมีปริมาณคราบจุลินทรีย์ในช่องปากอยู่ในระดับปานกลางถึงค่อนข้างสูง โดยมีค่าเฉลี่ยรวมอยู่ที่ 1.82 ซึ่งมีรายละเอียดจำแนกตามซี่ฟัน ดังนี้: 1. ฟันซี่ที่มีปริมาณคราบจุลินทรีย์สูงที่สุด (สะสมมากที่สุด 3 อันดับแรก) ฟันซี่ 26 (ฟันกรามใหญ่บนซ้าย): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์สูงที่สุด เท่ากับ 2.25 ฟันซี่ 16 (ฟันกรามใหญ่บนขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 2.24 ฟันซี่ 46 (ฟันกรามใหญ่ล่างขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 2.22 ข้อสังเกต: ฟันกลุ่มกรามใหญ่ (ซี่ 16, 26, 46 และ 36) มีการสะสมของคราบจุลินทรีย์สูงกว่าฟันหน้าอย่างเห็นได้ชัด (ค่ามากกว่า 1.80 ขึ้นไป) เนื่องจากเป็นตำแหน่งที่ทำความสะอาดได้ยากและมักแปรงฟันเข้าไม่ถึง 2. ฟันซี่ที่มีปริมาณคราบจุลินทรีย์น้อยที่สุด ฟันซี่ 31 (ฟันหน้าตัดล่างซ้าย): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ต่ำที่สุด เท่ากับ 1.04 ฟันซี่ 11 (ฟันหน้าตัดบนขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 1.34
จากการประเมินดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) แต่ละซี่ฟันของผู้สูงอายุก่อนได้รับการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุมีค่าเฉลี่ยคราบจุลินทรีย์สะสมในช่องปากอยู่ที่ 1.82 โดยพบการสะสมของคราบจุลินทรีย์สูงที่สุดในกลุ่มฟันกราม ได้แก่ ฟันซี่ 26 (2.25), ซี่ 16 (2.24) และซี่ 46 (2.22) ตามลำดับ ในขณะที่กลุ่มฟันหน้าสะสมคราบจุลินทรีย์น้อยกว่า ได้แก่ ฟันซี่ 31 (1.04) และซี่ 11 (1.34) สะท้อนให้เห็นว่าผู้สูงอายุยังขาดทักษะการทำความสะอาดฟันในบริเวณฟันกรามที่เป็นจุดอับได้อย่างทั่วถึง
1.1.2 มีการอบรมให้ความรู้เรื่องโรคในช่องปาก และการดูแลสุขภาพช่องปากที่ถูกต้องมีความรู้ที่ถูกต้องในเรื่องการดูแลสุขภาพช่องปาก ตรวจคัดกรองโรคในช่องปากเบื้องต้นได้ มีทักษะในการแปรงฟันอย่างถูกวิธีตลอดจนมีระดับค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์(Plaque index) ลดลง
1.1.3 มีการสาธิต และฝึกปฏิบัติเรื่องการทดสอบความหวานใช้ เครื่องวัดความหวาน (Brix Refractometer) ซึ่งเป็นเครื่องมือที่วัดปริมาณของแข็งที่ละลายในของเหลว โดยเฉพาะน้ำตาลซูโครส ผ่านการวัด การหักเหของแสง (Refractive Index) และแสดงผลเป็น องศาบริกซ์ (°Bx)
- การเตรียมอุปกรณ์ตามคำแนะนำของอุปกรณ์
- หยดตัวอย่างของเหลวบนแผ่นปริซึมของเครื่อง และปิดฝา
- มองผ่านเลนส์เพื่ออ่านค่าที่แถบสี โดยค่าที่วัดได้บ่งบอกถึงปริมาณน้ำตาลในสารละลาย
- อ่านผลการทดสอบตามคำแนะนำของอุปกรณ์
1.1.4 ผู้สูงอายุ จำนวน 125 คน ทำแบบทำประเมินหลังการอบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุ การประเมินผลจากการทดสอบความรู้หลังการประชุมเชิงปฏิบัติการเรื่องโรคในช่องปาก และการดูแลสุขภาพช่องปากที่ถูกต้อง โดยส่วนใหญ่อยู่ในระดับดีมาก และเมื่อเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยของคะแนนก่อนและคะแนนหลังการประชุม พบว่า มีความแตกต่างกัน จึงสรุปได้ว่า ผู้สูงอายุที่อบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพ มีความรู้ในเรื่องโรคในช่องปาก และการดูแลสุขภาพช่องปากที่ถูกต้อง เพิ่มขึ้น ซึ่งกิจกรรมดังกล่าวได้รับความสนใจ และความร่วมมือจากผู้เข้าร่วมประชุมเป็นอย่างดี
จากการประเมินความรู้เรื่องทันตสุขภาพของผู้สูงอายุ หลังเข้าร่วมการอบรมให้ความรู้ (จำนวนกลุ่มตัวอย่างทั้งหมด 125 คน) พบว่า ผู้สูงอายุมีความรู้ความเข้าใจอยู่ในระดับดีมากถึงดีเยี่ยม โดยมีรายละเอียดสรุปได้ดังนี้:
1. ภาพรวมความรู้หลังการอบรม
• อัตราการตอบถูกสูงมาก: ผู้เข้าร่วมการอบรมมีสัดส่วนการตอบคำถามถูกต้องสูงถึง ร้อยละ 79.2 – 100.0 ในทุกข้อคำถาม
• อัตราการตอบผิดต่ำมาก: มีผู้ตอบคำถามผิดเพียง ร้อยละ 0.0 – 20.0 เท่านั้น สะท้อนว่าผู้เข้าร่วมโครงการได้รับความรู้และเข้าใจเนื้อหาเป็นอย่างดี
2. ประเด็นที่บรรลุผลสำเร็จสูงสุด (ตอบถูกต้องร้อยละ 100)
มีข้อคำถามที่ผู้สูงอายุทุกคน (125 คน คิดเป็นร้อยละ 100.0) สามารถตอบได้ถูกต้องทั้งหมด จำนวน 5 ข้อ ได้แก่:
1. ข้อ 2
2. ข้อ 5
3. ข้อ 6
4. ข้อ 7
5. ข้อ 10
3. ประเด็นคำถามอื่นๆ ที่มีสัดส่วนตอบถูกต้องสูง
• ข้อ 1: ตอบถูก 123 คน (ร้อยละ 98.4) (ตอบผิดเพียง 2 คน คิดเป็นร้อยละ 1.6)
• ข้อ 9: ตอบถูก 121 คน (ร้อยละ 96.8) (ตอบผิดเพียง 4 คน คิดเป็นร้อยละ 3.2)
• ข้อ 8: ตอบถูก 118 คน (ร้อยละ 94.4) (ตอบผิดเพียง 7 คน คิดเป็นร้อยละ 5.6)
• ข้อ 4: ตอบถูก 100 คน (ร้อยละ 80.0) และข้อ 3 ตอบถูก 99 คน (ร้อยละ 79.2) ตามลำดับ
จากการประเมินความรู้เรื่องทันตสุขภาพของผู้สูงอายุหลังได้รับการอบรม (จำนวน 125 คน) พบว่า ผู้สูงอายุส่วนใหญ่มีความรู้ความเข้าใจเพิ่มขึ้นอยู่ในระดับดีเยี่ยม โดยมีอัตราการตอบถูกต้องในภาพรวมสูงถึงร้อยละ 79.2 – 100.0 ซึ่งมีข้อคำถามจำนวนถึง 5 ข้อ (ได้แก่ ข้อ 2, 5, 6, 7 และ 10) ที่ผู้เข้าร่วมการอบรมทุกคนสามารถตอบได้ถูกต้องทั้งหมดคิดเป็นร้อยละ 100.0 และมีผู้ตอบถูกต้องในข้ออื่นๆ เกือบทั้งหมด (ร้อยละ 79.2 ขึ้นไป) ผลการประเมินดังกล่าวแสดงให้เห็นว่าการดำเนินกิจกรรมให้ความรู้บรรลุตามวัตถุประสงค์ของโครงการในการสร้างความรู้ความเข้าใจด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุได้อย่างมีประสิทธิภาพ
สรุปผลการประเมินความรู้ทันตสุขภาพผู้สูงอายุ
จากการประเมินความรู้เรื่องทันตสุขภาพของผู้สูงอายุ ก่อนและหลังการเข้าร่วมอบรม (จำนวนทั้งหมด 125 คน) สรุปผลได้ดังนี้:
1. ภาพรวมความรู้ที่เพิ่มขึ้น
• ก่อนให้ความรู้: ผู้สูงอายุส่วนใหญ่มีความรู้เรื่องทันตสุขภาพในระดับต่ำ โดยตอบคำถามถูกต้องเฉลี่ยเพียง 10 - 49% ในเกือบทุกข้อของข้อสอบ
• หลังให้ความรู้: ผู้สูงอายุมีความรู้เพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน โดยมีอัตราการตอบถูกต้องสูงถึง 79.2 - 100% ในทุกข้อคำถาม
2. ประเด็นที่บรรลุผลสำเร็จสูงสุด (ตอบถูก 100%)
หลังการอบรม ผู้สูงอายุทุกคน (125 คน คิดเป็น ร้อยละ 100) สามารถตอบคำถามได้ถูกต้องทั้งหมดใน 5 ประเด็น ได้แก่:
1. ข้อ 2: (ตอบถูกเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 21.6 เป็น 100)
2. ข้อ 5: (ตอบถูกเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 42.4 เป็น 100)
3. ข้อ 6: (ตอบถูกเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 45.6 เป็น 100)
4. ข้อ 7: (ตอบถูกเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 44.8 เป็น 100)
5. ข้อ 10: (ตอบถูกเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 22.4 เป็น 100)
3. ประเด็นที่มีการพัฒนา/เปลี่ยนแปลงมากที่สุด
• ข้อ 8: ก่อนอบรมมีผู้ตอบถูกเพียง 5 คน (ร้อยละ 4.0) แต่หลังอบรมมีผู้ตอบถูกเพิ่มเป็น 118 คน (ร้อยละ 94.4) ซึ่งถือเป็นข้อที่มีอัตราการพัฒนาของความรู้เพิ่มขึ้นสูงที่สุด
• ข้อ 9: ก่อนอบรมตอบถูกเพียง 13 คน (ร้อยละ 10.4) เพิ่มขึ้นเป็น 121 คน (ร้อยละ 96.8)
• ข้อ 1: ก่อนอบรมตอบถูกเพียง 21 คน (ร้อยละ 16.8) เพิ่มขึ้นเป็น 123 คน (ร้อยละ 98.4)
จากการประเมินความรู้เรื่องทันตสุขภาพของผู้สูงอายุ พบว่า หลังได้รับความรู้อบรมทันตสุขภาพ ผู้สูงอายุมีความรู้เพิ่มขึ้นในทุกข้อคำถามอย่างมีนัยสำคัญ โดยก่อนการอบรมผู้สูงอายุมีสัดส่วนการตอบถูกเฉลี่ยอยู่ระหว่างร้อยละ 4.0 – 45.6 แต่ภายหลังการอบรม สัดส่วนผู้ตอบถูกต้องเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 79.2 – 100.0 โดยมีถึง 5 ข้อคำถามที่ผู้สูงอายุสามารถตอบถูกได้ทั้งหมดร้อยละ 100 สะท้อนให้เห็นว่าการจัดอบรมให้ความรู้ประสบความสำเร็จในการสร้างความรู้ความเข้าใจด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุอย่างมีประสิทธิภาพ
จากการประเมินดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) แต่ละซี่ฟันของผู้สูงอายุ หลังเข้าร่วมการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุมีปริมาณคราบจุลินทรีย์ในช่องปากลดลงให้อยู่ในระดับต่ำอย่างชัดเจน โดยมีค่าเฉลี่ยรวมทุกซี่ฟันเหลือเพียง 0.61 ซึ่งมีรายละเอียดจำแนกตามซี่ฟัน ดังนี้:
ภาพรวมผลการประเมิน ระดับคราบจุลินทรีย์ต่ำลงอย่างเห็นได้ชัด: ทุกซี่ฟันมีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ต่ำกว่า 1.00 ทั้งหมด สะท้อนให้เห็นถึงประสิทธิภาพในการดูแลทำความสะอาดช่องปากที่ดีขึ้นหลังได้รับการอบรม
ฟันซี่ที่มีปริมาณคราบจุลินทรีย์ต่ำที่สุด (สะอาดมากที่สุด 3 อันดับแรก) ฟันซี่ 31 (ฟันหน้าตัดล่างซ้าย): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ต่ำที่สุด เท่ากับ 0.30
ฟันซี่ 11 (ฟันหน้าตัดบนขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 0.31
ฟันซี่ 26 (ฟันกรามใหญ่บนซ้าย): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 0.63
- ฟันซี่ที่ยังพบปริมาณคราบจุลินทรีย์สะสมอยู่บ้าง
ฟันซี่ 46 (ฟันกรามใหญ่ล่างขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 0.95
ฟันซี่ 16 (ฟันกรามใหญ่บนขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 0.74
ฟันซี่ 36 (ฟันกรามใหญ่ล่างซ้าย): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 0.71 ข้อสังเกต: แม้ว่ากลุ่มฟันกราม (ซี่ 46, 16 และ 36) จะยังคงมีค่าดัชนีสูงกว่ากลุ่มฟันหน้าเล็กน้อย แต่ค่าดัชนีทั้งหมดก็ได้รับการควบคุมให้อยู่ในเกณฑ์ต่ำ (ต่ำกว่า 1.00) ได้เรียบร้อยแล้ว
จากการประเมินดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) แต่ละซี่ฟันของผู้สูงอายุหลังได้รับการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุมีสุขอนามัยในช่องปากที่ดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด โดยมีค่าเฉลี่ยดัชนีคราบจุลินทรีย์รวมลดลงเหลือเพียง 0.61 และมีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ต่ำกว่า 1.00 ในทุกซี่ฟันที่ทำการประเมิน โดยฟันซี่ที่มีปริมาณคราบจุลินทรีย์น้อยที่สุดคือ ฟันซี่ 31 (0.30) และซี่ 11 (0.31) ตามลำดับ ซึ่งแสดงให้เห็นว่าผู้สูงอายุสามารถนำความรู้และทักษะการแปรงฟันที่ได้รับไปปฏิบัติจริงได้อย่างมีประสิทธิภาพ
จากการประเมินดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) แต่ละซี่ฟันของผู้สูงอายุ เปรียบเทียบระหว่างก่อนเข้าร่วมการอบรมและหลังได้รับการอบรม พบว่า ปริมาณคราบจุลินทรีย์สะสมในช่องปากของผู้สูงอายุลดลงอย่างเห็นได้ชัดในทุกซี่ฟัน โดยมีรายละเอียดสรุปได้ดังนี้:
- ภาพรวมความเปลี่ยนแปลง • ก่อนเข้ารับการอบรม: ค่าเฉลี่ยดัชนีคราบจุลินทรีย์สะสมรวมทุกซี่ฟันอยู่ที่ 1.82 (อยู่ในระดับปานกลางถึงค่อนข้างสูง) • หลังได้รับการอบรม: ค่าเฉลี่ยดัชนีคราบจุลินทรีย์สะสมรวมทุกซี่ฟันลดลงเหลือเพียง 0.61 (ลดลงเฉลี่ย 1.21) แสดงถึงสุขอนามัยในช่องปากที่ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ
- ฟันซี่ที่มีการลดลงของคราบจุลินทรีย์มากที่สุด (การปรับปรุงดีเยี่ยม)
- ฟันซี่ 26: ลดลงมากที่สุดถึง 1.62 (จาก 2.25 เหลือเพียง 0.63)
- ฟันซี่ 16: ลดลง 1.50 (จาก 2.24 เหลือเพียง 0.74)
- ฟันซี่ 46: ลดลง 1.27 (จาก 2.22 เหลือเพียง 0.95)
- ฟันซี่ 36: ลดลง 1.12 (จาก 1.83 เหลือเพียง 0.71)
ข้อสังเกต: กลุ่มฟันกรามใหญ่ (ซี่ 16, 26, 36, 46) ซึ่งเดิมเคยเป็นจุดที่มีคราบจุลินทรีย์สะสมสูงที่สุดเนื่องจากแปรงทำความสะอาดได้ยาก มีอัตราการลดลงของคราบจุลินทรีย์มากที่สุด สะท้อนว่าผู้สูงอายุสามารถปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและทำความสะอาดบริเวณฟันกรามได้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น 3. ฟันซี่ที่มีปริมาณคราบจุลินทรีย์ต่ำที่สุดหลังการอบรม • ฟันซี่ 31: มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ต่ำที่สุด เหลือเพียง 0.30 (จากเดิม 1.04) • ฟันซี่ 11: มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เหลือเพียง 0.31 (จากเดิม 1.34)
จากการประเมินผลการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการดูแลสุขภาพช่องปาก โดยเปรียบเทียบดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) ของผู้สูงอายุก่อนและหลังเข้าร่วมการอบรม พบว่า ค่าเฉลี่ยดัชนีคราบจุลินทรีย์รวมลดลงจาก 1.82 เหลือเพียง 0.61 โดยลดลงอย่างชัดเจนในทุกซี่ฟันที่ทำการประเมิน โดยเฉพาะในกลุ่มฟันกราม เช่น ฟันซี่ 26 ที่ลดลงมากที่สุดถึง 1.62 (จาก 2.25 เหลือ 0.63) และซี่ 16 ลดลง 1.50 (จาก 2.24 เหลือ 0.74) แสดงให้เห็นว่าการอบรมสาธิตและฝึกปฏิบัติการดูแลสุขอนามัยในช่องปากสามารถช่วยให้ผู้สูงอายุเกิดทักษะการแปรงฟันที่ถูกต้อง และลดการสะสมของคราบจุลินทรีย์ในช่องปากได้อย่างมีประสิทธิภาพ ประสบผลสำเร็จตามเป้าหมายของโครงการ
จากการประเมินประสิทธิผลการแปรงฟันภายหลังการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุมีประสิทธิภาพในการทำความสะอาดช่องปากดีขึ้น โดยพิจารณาจากค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ที่ลดลง อย่างไรก็ตาม ยังคงพบคราบจุลินทรีย์บริเวณฟันกราม โดยเฉพาะซี่ 46, 16, 36 และ 26 มากกว่าบริเวณฟันหน้า ขณะที่ฟันหน้าซี่ 11 และ 31 พบการติดสีของคราบจุลินทรีย์น้อยมาก ทั้งนี้ อาจเนื่องมาจากลักษณะทางกายวิภาคของฟันกรามที่อยู่บริเวณด้านในและมีหลุมร่องฟันลึก ส่งผลให้การเข้าถึงและทำความสะอาดทำได้ยากกว่าฟันหน้า จึงควรเน้นการฝึกทักษะการแปรงบริเวณฟันกรามและหลุมร่องฟันเป็นพิเศษ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการควบคุมคราบจุลินทรีย์ในระยะต่อไป
จากการเปรียบเทียบประเมินผลการแปรงฟัน ก่อนและหลังการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุแปรงฟัน สะอาดขึ้น โดยดูจากค่าดัชนีวัดคราบจุลินทรีย์ที่ลดลง
ข้อเสนอแนะ ได้แก่ ปัญหา/อุปสรรค (ระบุ)
1. สถานที่สำหรับจัดกิจกรรมฝึกปฏิบัติการแปรงฟันไม่เอื้ออำนวย เนื่องจากไม่มีอ่างล้างมือและจุดน้ำที่เพียงพอสำหรับรองรับผู้เข้าร่วมกิจกรรมจำนวนมาก ทำให้การฝึกปฏิบัติแปรงฟันและการย้อมสีคราบจุลินทรีย์มีข้อจำกัดด้านสถานที่
2. ผู้สูงอายุบางรายยังมีข้อจำกัดในการทำความสะอาดบริเวณฟันกราม เนื่องจากฟันกรามอยู่บริเวณด้านในของช่องปากและมีหลุมร่องฟัน ทำให้เข้าถึงและทำความสะอาดได้ยากกว่าฟันหน้า แม้ภายหลังการอบรมประสิทธิภาพการแปรงฟันจะดีขึ้น แต่ยังพบคราบจุลินทรีย์บริเวณฟันกรามมากกว่าบริเวณฟันหน้า
แนวทางการแก้ไข (ระบุ)
- ปรับพื้นที่สำหรับการฝึกปฏิบัติให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ โดยจัดให้ผู้เข้าร่วมกิจกรรมแปรงฟันและ ย้อมสีคราบจุลินทรีย์บริเวณด้านหน้าโรงเรียน อสม. รพ.สต.ควนโดน จัดผู้เข้าร่วมให้เว้นระยะห่างอย่างเหมาะสม พร้อมจัดเตรียมคูลเลอร์น้ำ แก้วน้ำ และอุปกรณ์ที่จำเป็น เพื่อให้สามารถดำเนินกิจกรรมได้อย่างสะดวกและเป็นระเบียบ
- เน้นการฝึกทักษะการแปรงฟันเฉพาะจุดเพิ่มเติม โดยเฉพาะบริเวณฟันกรามและหลุมร่องฟัน พร้อม สาธิตและให้ผู้สูงอายุฝึกปฏิบัติจริงเป็นรายบุคคล เพื่อให้สามารถเข้าถึงบริเวณที่ทำความสะอาดได้ยากและเพิ่มประสิทธิภาพในการควบคุมคราบจุลินทรีย์
- ส่งเสริมการติดตามและกระตุ้นพฤติกรรมอย่างต่อเนื่อง ภายหลังการอบรม โดยให้แกนนำสุขภาพ หรือ อสม. ช่วยติดตาม ให้คำแนะนำ และกระตุ้นผู้สูงอายุให้ดูแลสุขภาพช่องปากและแปรงฟันอย่างถูกวิธีอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้เกิดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่ต่อเนื่องและยั่งยืน
หมายเหตุ : รายละเอียดของบทสรุปคัดย่อการดำเนินงาน ให้ผู้รับผิดชอบโครงการเป็นผู้เขียนสรุปภาพรวมของโครงการใน "ผลลัพธ์โครงการ"
สารบัญ
| กิตติกรรมประกาศ | » |
| บทคัดย่อ | » |
| ความเป็นมา/หลักการเหตุผล | » |
| วัตถุประสงค์โครงการ | » |
| กิจกรรม/การดำเนินงาน | » |
| กลุ่มเป้าหมาย | » |
| ผลลัพธ์ที่ได้ | » |
| การประเมินผล | » |
| ปัญหาและอุปสรรค | » |
| ข้อเสนอแนะ | » |
| เอกสารประกอบอื่นๆ | » |
ความเป็นมา/หลักการเหตุผล
ปัญหาต่างๆ ในช่องปากของผู้สูงอายุ มีความสำคัญ เพราะปัญหาสุขภาพภายในช่องปากของผู้สูงอายุ อาจส่งผลกระทบหลายอย่างต่อตัวผู้สูงอายุเองทั้งสภาพร่างกายและจิตใจ ผลกระทบโดยตรง เช่น มีผลกระทบต่อการบดเคี้ยวและการรับประทานอาหาร อาจทำให้ผู้สูงอายุได้รับสารอาหารไม่ครบทั้ง 5 หมู่ ส่งผลต่อสุขภาพโดยรวมทำให้ร่างกายอ่อนแอและเจ็บป่วยง่าย การอักเสบติดเชื้อจากโรคในช่องปากก็เป็นหนึ่งในสาเหตุที่อาจส่งผลเสียและเป็นอันตรายต่อสุขภาพร่างกายได้ รวมถึงหากมีการสูญเสียฟันเป็นจำนวนมาก อาจส่งผลให้ความสูงของใบหน้าลดลงเนื่องจากไม่มีฟันมารองรับ ทำให้ใบหน้าเหี่ยวย่น เกิดการพูดไม่ชัด และอาจทำให้เกิดความกังวลในการเข้าสังคม ปัจจุบันจากแนวโน้มของผู้สูงอายุ ที่มีฟันแท้คงเหลือในช่องปากมากขึ้น ทำให้พบภาวะโรคฟันผุ โดยเฉพาะรากฟันผุ และโรคปริทันต์ ที่เป็นสาเหตุของการสูญเสียฟัน ความเจ็บปวด ส่งผลกระทบต่อการบดเคี้ยวสูงขึ้นด้วย และด้วยวัย ร่วมกับสภาวะโรคทางร่างกายก่อให้เกิดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคในช่องปากเหล่านี้ง่ายขึ้นในขณะที่การรักษาให้ได้ผลดีทำได้ยาก และซับซ้อนขึ้น
จากการดำเนินงานคัดกรองสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุพบว่า ตำบลควนโดนอำเภอควนโดนจังหวัดสตูล เป็นพื้นที่ที่พบปัญหาโรคฟันผุ และโรคปริทันต์ในกลุ่มผู้สูงอายุ ในปี 2568 เป็นโรคฟันผุ ร้อยละ 57.65 และโรคปริทันต์ ร้อยละ45.23มีฟันหลังสบกันอย่างน้อย4 คู่สบ ร้อยละ 19.24 ผู้สูงอายุได้รับบริการทันตกรรม ร้อยละ 10.28 ผลการคัดกรองในเขตองค์การบริหารส่วนตำบลควนโดน เป็นโรคฟันผุร้อยละ 63.52 และโรคปริทันต์ ร้อยละ 50.98 มีฟันหลังสบกันอย่างน้อย 4 คู่สบ ร้อยละ 16.45 ผู้สูงอายุได้รับบริการทันตกรรม ร้อยละ 7.72
ทั้งนี้ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลควนโดน ได้ตระหนักถึงความสำคัญของการให้ความรู้ จึงจัดทำโครงการส่งเสริมทันตสุขภาพและป้องกันโรคในช่องปากผู้สูงอายุ ปีงบประมาณ 2569 เพื่อให้ผู้สูงอายุ มีความรู้ที่ถูกต้องในเรื่องการดูแลสุขภาพช่องปาก ตรวจคัดกรองโรคในช่องปากเบื้องต้น ประเมินภาวะเสี่ยงในช่องปากได้ พร้อมการจัดบริการส่งเสริมป้องกันโรคในช่องปาก ในกลุ่มผู้สูงอายุที่เหมาะสม ทันเวลาและสม่ำเสมอ จะช่วยลดการสูญเสีย ลดความยุ่งยากในการรักษา และเป็นการกระตุ้นให้ผู้สูงอายุได้เข้ามามีส่วนร่วมในการดูแลสุขภาพช่องปากตนเองในระยะยาว
วัตถุประสงค์โครงการ
- เพื่อให้ผู้สูงอายุ มีความรู้ที่ถูกต้องในเรื่องการดูแลสุขภาพช่องปาก ตรวจคัดกรองโรคในช่องปากเบื้องต้นได้ และมีทักษะในการแปรงฟันอย่างถูกวิธีตลอดจนมีระดับค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์(Plaque index)ลดลง
- เพื่อให้ผู้สูงอายุได้รับบริการทันตกรรมป้องกัน และการรักษาหรือส่งต่อที่เหมาะสม
- เพื่อสนับสนุนการดำเนินงานทันตสาธารณสุขในชมรมผู้สูงอายุ
กิจกรรม/การดำเนินงาน
- กิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุ จำนวน 2 รุ่น
- กิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุ จำนวน 2 รุ่น
กลุ่มเป้าหมาย
| กลุ่มเป้าหมาย | จำนวนที่วางไว้ | |
|---|---|---|
| กลุ่มเป้าหมายจำแนกตามช่วงวัย | ||
| กลุ่มเด็กเล็กและเด็กก่อนวัยเรียน | ||
| กลุ่มเด็กวัยเรียนและเยาวชน | ||
| กลุ่มวัยทำงาน | ||
| กลุ่มผู้สูงอายุ | 125 | |
| กลุ่มเป้าหมายจำแนกกลุ่มเฉพาะ | ||
| กลุ่มหญิงตั้งครรภ์และหญิงหลังคลอด | ||
| กลุ่มผู้ป่วยโรคเรื้อรัง | ||
| กลุ่มคนพิการและทุพพลภาพ | ||
| กลุ่มประชาชนทั่วไปที่มีภาวะเสี่ยง | ||
| สำหรับการบริหารหรือพัฒนากองทุนฯ [ข้อ 10(4)] |
ผลที่คาดว่าจะได้รับ
- ผู้สูงอายุได้รับการตรวจสุขภาพช่องปากและคัดกรองมะเร็งช่องปาก
- ผู้สูงอายุมีความรู้และทัศนคติที่ดีในการดูแลและสามารถดูแลสุขภาพช่องปากตนเองในเบื้องต้นได้ ตลอดจนสามารถลดปัจจัยเสี่ยงในการเกิดโรคฟันผุ โรคปริทันต์ โรคมะเร็ง และโรคอื่นๆในช่องปากได้
ส่วนที่ 1 ผลการดำเนินงาน
| วัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้ ผลลัพธ์และตัวชี้วัดผลลัพธ์** กิจกรรมของโครงการ | ผลผลิต* | |
|---|---|---|
| ผลผลิตที่ตั้งไว้ | ผลผลิตที่เกิดขึ้นจริง | |
1. กิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุ จำนวน 2 รุ่น |
||
วันที่ 4 สิงหาคม 2569 เวลา 08:30 น.กิจกรรมที่ทำขั้นเตรียมการ
1. กิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุ - ให้ความรู้เรื่องโรคในช่องปาก และการดูแลสุขภาพช่องปากที่ถูกต้อง - ให้ความรู้เรื่องตรวจสุขภาพช่องปาก และตรวจคัดกรองโรคในช่องปากเบื้องต้น - สอนทักษะในการแปรงฟันอย่างถูกวิธี โดยใช้สีย้อมคราบจุลินทรีย์ - ฝึกปฏิบัติการตรวจคัดกรองสุขภาพช่องปาก โดยใช้เครื่องมือทางทันตสาธารณสุข - ฝึกปฏิบัติการใช้เครื่องมือในการทดสอบวัดความหวาน โดยเครื่องวัดความหวาน (Brix Refractometer) - ติดตามและส่งต่อ กลุ่มเป้าหมายที่ตรวจคัดกรอง พบมีความผิดปกติเพื่อเข้ารับการรักษาที่เหมาะสม - สรุปผลการดำเนินงานและคืนข้อมูลเพื่อวิเคราะห์การดำเนินงานต่อไป 2. ประชาสัมพันธ์ให้ความรู้ผ่านสื่อต่างๆ 3. ให้บริการตรวจสุขภาพช่องปาก และแจ้งผลการตรวจตรวจสุขภาพช่องปากแก่ผู้เข้าร่วมอบรม 4. ประเมินผลการดำเนินงาน ผลผลิต/ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นกิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุ เพื่อให้ผู้สูงอายุมีความรู้ที่ถูกต้องในเรื่องการดูแลสุขภาพช่องปาก ตรวจคัดกรองโรคในช่องปากเบื้องต้นได้ และมีทักษะในการแปรงฟันอย่างถูกวิธีตลอดจนมีระดับ ค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์(Plaque index)ลดลง โดยการใช้เจลย้อมสีฟัน เป็นตัววัดคราบจุลินทรีย์ โดยแปรงฟัน 2 นาที บีบยาสีฟันบริมาณเต็มแปรงสีฟัน เมื่อแปรงฟันเสร็จจะหยดเจลย้อมสีฟันให้คนละ 1 หยดบนแปรงสีฟันของ ทุกคน จากนั้นป้ายเจลให้ติดฟันทั่วทุกซี่ ทุกด้าน และบ้วนน้ำ 1 ครั้ง เมื่อบ้วนน้ำเสร็จแล้วก็ตรวจประสิทธิภาพการแปรงฟันโดยทันตบุคลากร หากเจลย้อมสียังติดบนตัวฟัน แสดงว่ายังแปรงฟันไม่สะอาด เกณฑ์การประเมินคราบจุลินทรีย์(Plaque Index) 0 ไม่พบคราบจุลินทรีย์หรือคราบติดสีบนผิวฟัน 1 มีคราบจุลินทรีย์น้อยกว่า 1 ใน 3 ของผิวฟัน 2 มีคราบจุลินทรีย์มากกว่า 1 ใน 3 แต่ไม่เกิน 2 ใน 3 ของผิวฟัน 3 มีคราบจุลินทรีย์มากกว่า 2 ใน 3 ของผิวฟัน จำนวน 125 คน ได้จัดกิจกรรมวันที่ 4 และ 5 สิงหาคม 2568 เวลา 08.30 – 16.30 น. ณ โรงเรียน อสม. โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลควนโดน โดยเชิญวิทยากรจาก โรงพยาบาลควนโดน คุณกาญจนา อินทอง ตำแหน่ง ทันตแพทย์ชำนาญการพิเศษ และคุณกูอัสมา สัญญา ตำแหน่ง เจ้าพนักงานทันตสาธารณสุขชำนาญงาน เป็นวิทยากรบรรยาย ในการประชุมเชิงปฏิบัติการเรื่องเรื่องโรคในช่องปาก และการดูแลสุขภาพช่องปากที่ ถูกต้อง มีกิจกรรมดังนี้ 1.1.1 ผู้สูงอายุ จำนวน 125 คน ลงทะเบียน และแบบทำประเมินก่อนการอบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุ ความรู้ที่จำเป็น ด้านทันตสุขภาพผู้สูงอายุ (10 คะแนน) คำชี้แจง โปรดทำเครื่องหมาย / หรือ × หน้าข้อความต่อไปนี้ (ข้อละ 1 คะแนน) .............. 1. ผู้สูงอายุควรแปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง และนานครั้งละ 2 นาทีขึ้นไป .............. 2. เมื่อไม่มีฟันเหลืออยู่เลย (เหงือกเปล่า) ก็ไม่จำเป็นต้องทำความสะอาดช่องปากอีกต่อไป .............. 3. การใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ ช่วยป้องกันฟันผุบริเวณรากฟันของผู้สูงอายุได้ .............. 4. ไม้จิ้มฟันปลายแหลม เป็นอุปกรณ์ที่ดีที่สุดในการทำความสะอาดซอกฟันผู้สูงอายุ .............. 5. อาการปากแห้ง น้ำลายน้อย เป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ผู้สูงอายุฟันผุได้ง่ายขึ้น .............. 6. ผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวาน มีโอกาสเกิดโรคเหงือกอักเสบรุนแรงได้มากกว่าคนปกติ .............. 7. ควรใส่ฟันเทียม (ฟันปลอม) นอนตอนกลางคืน เพื่อป้องกันไม่ให้เหงือกยุบตัว .............. 8. การทำความสะอาดฟันเทียม ควรใช้แปรงสีฟันร่วมกับยาสีฟันสูตรไวท์เทนนิ่ง (สูตรฟันขาว) .............. 9. อาการเคี้ยวอาหารลำบากเนื่องจากปัญหาฟัน ส่งผลให้ผู้สูงอายุเสี่ยงต่อภาวะขาดสารอาหาร .............. 10. หากไม่มีอาการปวดหรือเสียวฟัน ผู้สูงอายุก็ไม่จำเป็นต้องไปพบทันตแพทย์ จากการประเมินความรู้พื้นฐานของผู้เข้าร่วมโครงการก่อนการให้ความรู้ (จำนวน 125 คน) พบว่า ผู้เข้าร่วมโครงการส่วนใหญ่ยังขาดความรู้ความเข้าใจในระดับค่อนข้างมาก โดยมีรายละเอียดสรุปได้ดังนี้ สัดส่วนการตอบผิดสูง: ในทุกข้อคำถาม (ข้อ 1 - 10) มีจำนวนผู้ตอบผิดมากกว่าผู้ตอบถูกอย่างชัดเจน คิดเป็นอัตราตอบผิดอยู่ระหว่าง ร้อยละ 55.4 – 96.0 อัตราการตอบถูกต่ำ: กลุ่มตัวอย่างมีอัตราการตอบถูกต้องเฉลี่ยอยู่ในระดับต่ำเพียง ร้อยละ 4.0 – 45.6 เท่านั้น ประเด็นคำถามที่ตอบผิดมากที่สุด (ขาดความรู้มากที่สุด 3 อันดับแรก) ข้อ 8: ตอบผิดสูงที่สุดถึง 120 คน (ร้อยละ 96.0) โดยมีผู้ตอบถูกเพียง 5 คน (ร้อยละ 4.0) ข้อ 9: ตอบผิด 112 คน (ร้อยละ 89.6) โดยมีผู้ตอบถูกเพียง 13 คน (ร้อยละ 10.4) ข้อ 3: ตอบผิด 110 คน (ร้อยละ 88.0) โดยมีผู้ตอบถูกเพียง 15 คน (ร้อยละ 12.0) (รวมถึงข้อ 1 ที่มีผู้ตอบผิดสูงถึง 104 คน คิดเป็นร้อยละ 83.2) ประเด็นคำถามที่มีผู้ตอบถูกมากที่สุด (มีความรู้เดิมปานกลาง) ข้อ 6: มีผู้ตอบถูกมากที่สุด 57 คน (ร้อยละ 45.6) และตอบผิด 68 คน (ร้อยละ 54.4) ข้อ 7: มีผู้ตอบถูก 56 คน (ร้อยละ 44.8) และตอบผิด 69 คน (ร้อยละ 55.2) ข้อ 5: มีผู้ตอบถูก 53 คน (ร้อยละ 42.4) และตอบผิด 72 คน (ร้อยละ 57.6) จากการประเมินความรู้พื้นฐานของกลุ่มเป้าหมายก่อนการเข้าร่วมกิจกรรม (จำนวน 125 คน) พบว่า กลุ่มเป้าหมายส่วนใหญ่ยังมีความรู้ความเข้าใจอยู่ในระดับต่ำ โดยทุกข้อคำถามมีสัดส่วนผู้ตอบผิดมากกว่าร้อยละ 50.0 (อยู่ระหว่างร้อยละ 55.4 – 96.0) และมีสัดส่วนผู้ตอบถูกเฉลี่ยเพียงร้อยละ 4.0 – 45.6 เท่านั้น โดยเฉพาะในข้อคำถามที่ 8, 9 และ 3 ที่มีผู้ตอบผิดสูงถึงร้อยละ 96.0, 89.6 และ 88.0 ตามลำดับ จากการประเมินดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) แต่ละซี่ฟันของผู้สูงอายุก่อนเข้าร่วมการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุยังมีปริมาณคราบจุลินทรีย์ในช่องปากอยู่ในระดับปานกลางถึงค่อนข้างสูง โดยมีค่าเฉลี่ยรวมอยู่ที่ 1.82 ซึ่งมี รายละเอียดจำแนกตามซี่ฟัน ดังนี้:
ฟันซี่ 26 (ฟันกรามใหญ่บนซ้าย): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์สูงที่สุด เท่ากับ 2.25 ฟันซี่ 16 (ฟันกรามใหญ่บนขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 2.24 ฟันซี่ 46 (ฟันกรามใหญ่ล่างขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 2.22 ข้อสังเกต: ฟันกลุ่มกรามใหญ่ (ซี่ 16, 26, 46 และ 36) มีการสะสมของคราบจุลินทรีย์สูงกว่าฟันหน้าอย่างเห็นได้ชัด (ค่ามากกว่า 1.80 ขึ้นไป) เนื่องจากเป็นตำแหน่งที่ทำความสะอาดได้ยากและมักแปรงฟันเข้าไม่ถึง
ฟันซี่ 31 (ฟันหน้าตัดล่างซ้าย): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ต่ำที่สุด เท่ากับ 1.04 ฟันซี่ 11 (ฟันหน้าตัดบนขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 1.34 จากการประเมินดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) แต่ละซี่ฟันของผู้สูงอายุก่อนได้รับการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุมีค่าเฉลี่ยคราบจุลินทรีย์สะสมในช่องปากอยู่ที่ 1.82 โดยพบการสะสมของคราบจุลินทรีย์สูงที่สุดใน กลุ่มฟันกราม ได้แก่ ฟันซี่ 26 (2.25), ซี่ 16 (2.24) และซี่ 46 (2.22) ตามลำดับ ในขณะที่กลุ่มฟันหน้าสะสมคราบจุลินทรีย์น้อยกว่า ได้แก่ ฟันซี่ 31 (1.04) และซี่ 11 (1.34) สะท้อนให้เห็นว่าผู้สูงอายุยังขาดทักษะการ ทำความสะอาดฟันในบริเวณฟันกรามที่เป็นจุดอับได้อย่างทั่วถึง 1.1.2 มีการอบรมให้ความรู้เรื่องโรคในช่องปาก และการดูแลสุขภาพช่องปากที่ถูกต้องมีความรู้ที่ถูกต้องในเรื่องการดูแลสุขภาพช่องปาก ตรวจคัดกรองโรคในช่องปากเบื้องต้นได้ มีทักษะในการแปรงฟันอย่างถูกวิธีตลอดจน มีระดับค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์(Plaque index) ลดลง 1.1.3 มีการสาธิต และฝึกปฏิบัติเรื่องการทดสอบความหวานใช้ เครื่องวัดความหวาน (Brix Refractometer) ซึ่งเป็นเครื่องมือที่วัดปริมาณของแข็งที่ละลายในของเหลว โดยเฉพาะน้ำตาลซูโครส ผ่านการวัด การหักเหของ แสง (Refractive Index) และแสดงผลเป็น องศาบริกซ์ (°Bx)
1.1.4 ผู้สูงอายุ จำนวน 125 คน ทำแบบทำประเมินหลังการอบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุ การประเมินผลจากการทดสอบความรู้หลังการประชุมเชิงปฏิบัติการเรื่องโรคในช่องปาก และการดูแลสุขภาพช่อง ปากที่ถูกต้อง โดยส่วนใหญ่อยู่ในระดับดีมาก และเมื่อเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยของคะแนนก่อนและคะแนนหลังการประชุม พบว่า มีความแตกต่างกัน จึงสรุปได้ว่า ผู้สูงอายุที่อบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพ มีความรู้ในเรื่อง โรคในช่องปาก และการดูแลสุขภาพช่องปากที่ถูกต้อง เพิ่มขึ้น ซึ่งกิจกรรมดังกล่าวได้รับความสนใจ และความร่วมมือจากผู้เข้าร่วมประชุมเป็นอย่างดี จากการประเมินความรู้เรื่องทันตสุขภาพของผู้สูงอายุ หลังเข้าร่วมการอบรมให้ความรู้ (จำนวนกลุ่มตัวอย่างทั้งหมด 125 คน) พบว่า ผู้สูงอายุมีความรู้ความเข้าใจอยู่ในระดับดีมากถึงดีเยี่ยม โดยมีรายละเอียดสรุปได้ดังนี้:
• อัตราการตอบถูกสูงมาก: ผู้เข้าร่วมการอบรมมีสัดส่วนการตอบคำถามถูกต้องสูงถึง ร้อยละ 79.2 – 100.0 ในทุกข้อคำถาม • อัตราการตอบผิดต่ำมาก: มีผู้ตอบคำถามผิดเพียง ร้อยละ 0.0 – 20.0 เท่านั้น สะท้อนว่าผู้เข้าร่วมโครงการได้รับความรู้และเข้าใจเนื้อหาเป็นอย่างดี
มีข้อคำถามที่ผู้สูงอายุทุกคน (125 คน คิดเป็นร้อยละ 100.0) สามารถตอบได้ถูกต้องทั้งหมด จำนวน 5 ข้อ ได้แก่:
• ข้อ 1: ตอบถูก 123 คน (ร้อยละ 98.4) (ตอบผิดเพียง 2 คน คิดเป็นร้อยละ 1.6) • ข้อ 9: ตอบถูก 121 คน (ร้อยละ 96.8) (ตอบผิดเพียง 4 คน คิดเป็นร้อยละ 3.2) • ข้อ 8: ตอบถูก 118 คน (ร้อยละ 94.4) (ตอบผิดเพียง 7 คน คิดเป็นร้อยละ 5.6) • ข้อ 4: ตอบถูก 100 คน (ร้อยละ 80.0) และข้อ 3 ตอบถูก 99 คน (ร้อยละ 79.2) ตามลำดับ จากการประเมินความรู้เรื่องทันตสุขภาพของผู้สูงอายุหลังได้รับการอบรม (จำนวน 125 คน) พบว่า ผู้สูงอายุส่วนใหญ่มีความรู้ความเข้าใจเพิ่มขึ้นอยู่ในระดับดีเยี่ยม โดยมีอัตราการตอบถูกต้องในภาพรวมสูงถึงร้อยละ 79.2 – 100.0 ซึ่งมีข้อคำถามจำนวนถึง 5 ข้อ (ได้แก่ ข้อ 2, 5, 6, 7 และ 10) ที่ผู้เข้าร่วมการอบรมทุกคนสามารถตอบได้ถูกต้องทั้งหมดคิดเป็นร้อยละ 100.0 และมีผู้ตอบถูกต้องในข้ออื่นๆ เกือบทั้งหมด (ร้อยละ 79.2 ขึ้นไป) ผลการประเมินดังกล่าวแสดงให้เห็นว่าการดำเนินกิจกรรมให้ความรู้บรรลุตามวัตถุประสงค์ของโครงการในการสร้างความรู้ความเข้าใจด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุได้อย่างมีประสิทธิภาพ สรุปผลการประเมินความรู้ทันตสุขภาพผู้สูงอายุ จากการประเมินความรู้เรื่องทันตสุขภาพของผู้สูงอายุ ก่อนและหลังการเข้าร่วมอบรม (จำนวนทั้งหมด 125 คน) สรุปผลได้ดังนี้:
• ก่อนให้ความรู้: ผู้สูงอายุส่วนใหญ่มีความรู้เรื่องทันตสุขภาพในระดับต่ำ โดยตอบคำถามถูกต้องเฉลี่ยเพียง 10 - 49% ในเกือบทุกข้อของข้อสอบ • หลังให้ความรู้: ผู้สูงอายุมีความรู้เพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน โดยมีอัตราการตอบถูกต้องสูงถึง 79.2 - 100% ในทุกข้อคำถาม
หลังการอบรม ผู้สูงอายุทุกคน (125 คน คิดเป็น ร้อยละ 100) สามารถตอบคำถามได้ถูกต้องทั้งหมดใน 5 ประเด็น ได้แก่:
• ข้อ 8: ก่อนอบรมมีผู้ตอบถูกเพียง 5 คน (ร้อยละ 4.0) แต่หลังอบรมมีผู้ตอบถูกเพิ่มเป็น 118 คน (ร้อยละ 94.4) ซึ่งถือเป็นข้อที่มีอัตราการพัฒนาของความรู้เพิ่มขึ้นสูงที่สุด • ข้อ 9: ก่อนอบรมตอบถูกเพียง 13 คน (ร้อยละ 10.4) เพิ่มขึ้นเป็น 121 คน (ร้อยละ 96.8) • ข้อ 10: ก่อนอบรมตอบถูกเพียง 21 คน (ร้อยละ 16.8) เพิ่มขึ้นเป็น 123 คน (ร้อยละ 98.4) จากการประเมินความรู้เรื่องทันตสุขภาพของผู้สูงอายุ พบว่า หลังได้รับความรู้อบรมทันตสุขภาพ ผู้สูงอายุมีความรู้เพิ่มขึ้นในทุกข้อคำถามอย่างมีนัยสำคัญ โดยก่อนการอบรมผู้สูงอายุมีสัดส่วนการตอบถูกเฉลี่ยอยู่ระหว่าง ร้อยละ 4.0 – 45.6 แต่ภายหลังการอบรม สัดส่วนผู้ตอบถูกต้องเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 79.2 – 100.0 โดยมีถึง 5 ข้อคำถามที่ผู้สูงอายุสามารถตอบถูกได้ทั้งหมดร้อยละ 100 สะท้อนให้เห็นว่าการจัดอบรมให้ความรู้ประสบความ สำเร็จในการสร้างความรู้ความเข้าใจด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุอย่างมีประสิทธิภาพ จากการประเมินดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) แต่ละซี่ฟันของผู้สูงอายุ หลังเข้าร่วมการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุมีปริมาณคราบจุลินทรีย์ในช่องปากลดลงให้อยู่ในระดับต่ำอย่างชัดเจน โดยมีค่าเฉลี่ยรวมทุกซี่ฟันเหลือ เพียง 0.61 ซึ่งมีรายละเอียดจำแนกตามซี่ฟัน ดังนี้:
ระดับคราบจุลินทรีย์ต่ำลงอย่างเห็นได้ชัด: ทุกซี่ฟันมีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ต่ำกว่า 1.00 ทั้งหมด สะท้อนให้เห็นถึงประสิทธิภาพในการดูแลทำความสะอาดช่องปากที่ดีขึ้นหลังได้รับการอบรม
ฟันซี่ 31 (ฟันหน้าตัดล่างซ้าย): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ต่ำที่สุด เท่ากับ 0.30 ฟันซี่ 11 (ฟันหน้าตัดบนขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 0.31 ฟันซี่ 26 (ฟันกรามใหญ่บนซ้าย): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 0.63
ฟันซี่ 46 (ฟันกรามใหญ่ล่างขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 0.95 ฟันซี่ 16 (ฟันกรามใหญ่บนขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 0.74 ฟันซี่ 36 (ฟันกรามใหญ่ล่างซ้าย): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 0.71 ข้อสังเกต: แม้ว่ากลุ่มฟันกราม (ซี่ 46, 16 และ 36) จะยังคงมีค่าดัชนีสูงกว่ากลุ่มฟันหน้าเล็กน้อย แต่ค่าดัชนีทั้งหมดก็ได้รับการควบคุมให้อยู่ในเกณฑ์ต่ำ (ต่ำกว่า 1.00) ได้เรียบร้อยแล้ว จากการประเมินดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) แต่ละซี่ฟันของผู้สูงอายุหลังได้รับการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุมีสุขอนามัยในช่องปากที่ดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด โดยมีค่าเฉลี่ยดัชนีคราบจุลินทรีย์รวมลดลงเหลือเพียง 0.61 และมีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ต่ำกว่า 1.00 ในทุกซี่ฟันที่ทำการประเมิน โดยฟันซี่ที่มีปริมาณคราบจุลินทรีย์น้อยที่สุดคือ ฟันซี่ 31 (0.30) และซี่ 11 (0.31) ตามลำดับ ซึ่งแสดงให้เห็นว่าผู้สูงอายุสามารถนำความรู้และทักษะการ แปรงฟันที่ได้รับไปปฏิบัติจริงได้อย่างมีประสิทธิภาพ จากการประเมินดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) แต่ละซี่ฟันของผู้สูงอายุ เปรียบเทียบระหว่างก่อนเข้าร่วมการอบรมและหลังได้รับการอบรม พบว่า ปริมาณคราบจุลินทรีย์สะสมในช่องปากของผู้สูงอายุลดลงอย่าง เห็นได้ชัดในทุกซี่ฟัน โดยมีรายละเอียดสรุปได้ดังนี้:
• ก่อนเข้ารับการอบรม: ค่าเฉลี่ยดัชนีคราบจุลินทรีย์สะสมรวมทุกซี่ฟันอยู่ที่ 1.82 (อยู่ในระดับปานกลางถึงค่อนข้างสูง) • หลังได้รับการอบรม: ค่าเฉลี่ยดัชนีคราบจุลินทรีย์สะสมรวมทุกซี่ฟันลดลงเหลือเพียง 0.61 (ลดลงเฉลี่ย 1.21) แสดงถึงสุขอนามัยในช่องปากที่ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ
ข้อสังเกต: กลุ่มฟันกรามใหญ่ (ซี่ 16, 26, 36, 46) ซึ่งเดิมเคยเป็นจุดที่มีคราบจุลินทรีย์สะสมสูงที่สุดเนื่องจากแปรงทำความสะอาดได้ยาก มีอัตราการลดลงของคราบจุลินทรีย์มากที่สุด สะท้อนว่าผู้สูงอายุสามารถปรับเปลี่ยน พฤติกรรมและทำความสะอาดบริเวณฟันกรามได้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น
• ฟันซี่ 31: มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ต่ำที่สุด เหลือเพียง 0.30 (จากเดิม 1.04) • ฟันซี่ 11: มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เหลือเพียง 0.31 (จากเดิม 1.34)
ลงจาก 1.82 เหลือเพียง 0.61 โดยลดลงอย่างชัดเจนในทุกซี่ฟันที่ทำการประเมิน โดยเฉพาะในกลุ่มฟันกราม เช่น ฟันซี่ 26 ที่ลดลงมากที่สุดถึง 1.62 (จาก 2.25 เหลือ 0.63) และซี่ 16 ลดลง 1.50 (จาก 2.24 เหลือ 0.74) แสดงให้เห็นว่าการอบรมสาธิตและฝึกปฏิบัติการดูแลสุขอนามัยในช่องปากสามารถช่วยให้ผู้สูงอายุเกิดทักษะการแปรงฟันที่ถูกต้อง และลดการสะสมของคราบจุลินทรีย์ในช่องปากได้อย่างมีประสิทธิภาพ ประสบผลสำเร็จ ตามเป้าหมายของโครงการ จากการประเมินประสิทธิผลการแปรงฟันภายหลังการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุมีประสิทธิภาพในการทำความสะอาดช่องปากดีขึ้น โดยพิจารณาจากค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ที่ลดลง อย่างไรก็ตาม ยังคงพบคราบจุลินทรีย์ บริเวณฟันกราม โดยเฉพาะซี่ 46, 16, 36 และ 26 มากกว่าบริเวณฟันหน้า ขณะที่ฟันหน้าซี่ 11 และ 31 พบการติดสีของคราบจุลินทรีย์น้อยมาก ทั้งนี้ อาจเนื่องมาจากลักษณะทางกายวิภาคของฟันกรามที่อยู่บริเวณด้านใน และมีหลุมร่องฟันลึก ส่งผลให้การเข้าถึงและทำความสะอาดทำได้ยากกว่าฟันหน้า จึงควรเน้นการฝึกทักษะการแปรงบริเวณฟันกรามและหลุมร่องฟันเป็นพิเศษ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการควบคุมคราบจุลินทรีย์ในระยะต่อ ไป จากการเปรียบเทียบประเมินผลการแปรงฟัน ก่อนและหลังการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุแปรงฟัน สะอาดขึ้น โดยดูจากค่าดัชนีวัดคราบจุลินทรีย์ที่ลดลง
|
63 | 63 |
2. กิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุ จำนวน 2 รุ่น |
||
วันที่ 5 สิงหาคม 2569 เวลา 08:30 น.กิจกรรมที่ทำขั้นเตรียมการ
1. กิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุ - ให้ความรู้เรื่องโรคในช่องปาก และการดูแลสุขภาพช่องปากที่ถูกต้อง - ให้ความรู้เรื่องตรวจสุขภาพช่องปาก และตรวจคัดกรองโรคในช่องปากเบื้องต้น - สอนทักษะในการแปรงฟันอย่างถูกวิธี โดยใช้สีย้อมคราบจุลินทรีย์ - ฝึกปฏิบัติการตรวจคัดกรองสุขภาพช่องปาก โดยใช้เครื่องมือทางทันตสาธารณสุข - ฝึกปฏิบัติการใช้เครื่องมือในการทดสอบวัดความหวาน โดยเครื่องวัดความหวาน (Brix Refractometer) - ติดตามและส่งต่อ กลุ่มเป้าหมายที่ตรวจคัดกรอง พบมีความผิดปกติเพื่อเข้ารับการรักษาที่เหมาะสม - สรุปผลการดำเนินงานและคืนข้อมูลเพื่อวิเคราะห์การดำเนินงานต่อไป 2. ประชาสัมพันธ์ให้ความรู้ผ่านสื่อต่างๆ 3. ให้บริการตรวจสุขภาพช่องปาก และแจ้งผลการตรวจตรวจสุขภาพช่องปากแก่ผู้เข้าร่วมอบรม 4. ประเมินผลการดำเนินงาน ผลผลิต/ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นกิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุ เพื่อให้ผู้สูงอายุมีความรู้ที่ถูกต้องในเรื่องการดูแลสุขภาพช่องปาก ตรวจคัดกรองโรคในช่องปากเบื้องต้นได้ และมีทักษะในการแปรงฟันอย่างถูกวิธีตลอดจนมีระดับ ค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์(Plaque index)ลดลง โดยการใช้เจลย้อมสีฟัน เป็นตัววัดคราบจุลินทรีย์ โดยแปรงฟัน 2 นาที บีบยาสีฟันบริมาณเต็มแปรงสีฟัน เมื่อแปรงฟันเสร็จจะหยดเจลย้อมสีฟันให้คนละ 1 หยดบนแปรงสีฟันของ ทุกคน จากนั้นป้ายเจลให้ติดฟันทั่วทุกซี่ ทุกด้าน และบ้วนน้ำ 1 ครั้ง เมื่อบ้วนน้ำเสร็จแล้วก็ตรวจประสิทธิภาพการแปรงฟันโดยทันตบุคลากร หากเจลย้อมสียังติดบนตัวฟัน แสดงว่ายังแปรงฟันไม่สะอาด เกณฑ์การประเมินคราบจุลินทรีย์(Plaque Index) 0 ไม่พบคราบจุลินทรีย์หรือคราบติดสีบนผิวฟัน 1 มีคราบจุลินทรีย์น้อยกว่า 1 ใน 3 ของผิวฟัน 2 มีคราบจุลินทรีย์มากกว่า 1 ใน 3 แต่ไม่เกิน 2 ใน 3 ของผิวฟัน 3 มีคราบจุลินทรีย์มากกว่า 2 ใน 3 ของผิวฟัน จำนวน 125 คน ได้จัดกิจกรรมวันที่ 4 และ 5 สิงหาคม 2568 เวลา 08.30 – 16.30 น. ณ โรงเรียน อสม. โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลควนโดน โดยเชิญวิทยากรจาก โรงพยาบาลควนโดน คุณกาญจนา อินทอง ตำแหน่ง ทันตแพทย์ชำนาญการพิเศษ และคุณกูอัสมา สัญญา ตำแหน่ง เจ้าพนักงานทันตสาธารณสุขชำนาญงาน เป็นวิทยากรบรรยาย ในการประชุมเชิงปฏิบัติการเรื่องเรื่องโรคในช่องปาก และการดูแลสุขภาพช่องปากที่ ถูกต้อง มีกิจกรรมดังนี้ 1.1.1 ผู้สูงอายุ จำนวน 125 คน ลงทะเบียน และแบบทำประเมินก่อนการอบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุ ความรู้ที่จำเป็น ด้านทันตสุขภาพผู้สูงอายุ (10 คะแนน) คำชี้แจง โปรดทำเครื่องหมาย / หรือ × หน้าข้อความต่อไปนี้ (ข้อละ 1 คะแนน) .............. 1. ผู้สูงอายุควรแปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง และนานครั้งละ 2 นาทีขึ้นไป .............. 2. เมื่อไม่มีฟันเหลืออยู่เลย (เหงือกเปล่า) ก็ไม่จำเป็นต้องทำความสะอาดช่องปากอีกต่อไป .............. 3. การใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ ช่วยป้องกันฟันผุบริเวณรากฟันของผู้สูงอายุได้ .............. 4. ไม้จิ้มฟันปลายแหลม เป็นอุปกรณ์ที่ดีที่สุดในการทำความสะอาดซอกฟันผู้สูงอายุ .............. 5. อาการปากแห้ง น้ำลายน้อย เป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ผู้สูงอายุฟันผุได้ง่ายขึ้น .............. 6. ผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวาน มีโอกาสเกิดโรคเหงือกอักเสบรุนแรงได้มากกว่าคนปกติ .............. 7. ควรใส่ฟันเทียม (ฟันปลอม) นอนตอนกลางคืน เพื่อป้องกันไม่ให้เหงือกยุบตัว .............. 8. การทำความสะอาดฟันเทียม ควรใช้แปรงสีฟันร่วมกับยาสีฟันสูตรไวท์เทนนิ่ง (สูตรฟันขาว) .............. 9. อาการเคี้ยวอาหารลำบากเนื่องจากปัญหาฟัน ส่งผลให้ผู้สูงอายุเสี่ยงต่อภาวะขาดสารอาหาร .............. 10. หากไม่มีอาการปวดหรือเสียวฟัน ผู้สูงอายุก็ไม่จำเป็นต้องไปพบทันตแพทย์ จากการประเมินความรู้พื้นฐานของผู้เข้าร่วมโครงการก่อนการให้ความรู้ (จำนวน 125 คน) พบว่า ผู้เข้าร่วมโครงการส่วนใหญ่ยังขาดความรู้ความเข้าใจในระดับค่อนข้างมาก โดยมีรายละเอียดสรุปได้ดังนี้ สัดส่วนการตอบผิดสูง: ในทุกข้อคำถาม (ข้อ 1 - 10) มีจำนวนผู้ตอบผิดมากกว่าผู้ตอบถูกอย่างชัดเจน คิดเป็นอัตราตอบผิดอยู่ระหว่าง ร้อยละ 55.4 – 96.0 อัตราการตอบถูกต่ำ: กลุ่มตัวอย่างมีอัตราการตอบถูกต้องเฉลี่ยอยู่ในระดับต่ำเพียง ร้อยละ 4.0 – 45.6 เท่านั้น ประเด็นคำถามที่ตอบผิดมากที่สุด (ขาดความรู้มากที่สุด 3 อันดับแรก) ข้อ 8: ตอบผิดสูงที่สุดถึง 120 คน (ร้อยละ 96.0) โดยมีผู้ตอบถูกเพียง 5 คน (ร้อยละ 4.0) ข้อ 9: ตอบผิด 112 คน (ร้อยละ 89.6) โดยมีผู้ตอบถูกเพียง 13 คน (ร้อยละ 10.4) ข้อ 3: ตอบผิด 110 คน (ร้อยละ 88.0) โดยมีผู้ตอบถูกเพียง 15 คน (ร้อยละ 12.0) (รวมถึงข้อ 1 ที่มีผู้ตอบผิดสูงถึง 104 คน คิดเป็นร้อยละ 83.2) ประเด็นคำถามที่มีผู้ตอบถูกมากที่สุด (มีความรู้เดิมปานกลาง) ข้อ 6: มีผู้ตอบถูกมากที่สุด 57 คน (ร้อยละ 45.6) และตอบผิด 68 คน (ร้อยละ 54.4) ข้อ 7: มีผู้ตอบถูก 56 คน (ร้อยละ 44.8) และตอบผิด 69 คน (ร้อยละ 55.2) ข้อ 5: มีผู้ตอบถูก 53 คน (ร้อยละ 42.4) และตอบผิด 72 คน (ร้อยละ 57.6) จากการประเมินความรู้พื้นฐานของกลุ่มเป้าหมายก่อนการเข้าร่วมกิจกรรม (จำนวน 125 คน) พบว่า กลุ่มเป้าหมายส่วนใหญ่ยังมีความรู้ความเข้าใจอยู่ในระดับต่ำ โดยทุกข้อคำถามมีสัดส่วนผู้ตอบผิดมากกว่าร้อยละ 50.0 (อยู่ระหว่างร้อยละ 55.4 – 96.0) และมีสัดส่วนผู้ตอบถูกเฉลี่ยเพียงร้อยละ 4.0 – 45.6 เท่านั้น โดยเฉพาะในข้อคำถามที่ 8, 9 และ 3 ที่มีผู้ตอบผิดสูงถึงร้อยละ 96.0, 89.6 และ 88.0 ตามลำดับ จากการประเมินดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) แต่ละซี่ฟันของผู้สูงอายุก่อนเข้าร่วมการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุยังมีปริมาณคราบจุลินทรีย์ในช่องปากอยู่ในระดับปานกลางถึงค่อนข้างสูง โดยมีค่าเฉลี่ยรวมอยู่ที่ 1.82 ซึ่งมี รายละเอียดจำแนกตามซี่ฟัน ดังนี้:
ฟันซี่ 26 (ฟันกรามใหญ่บนซ้าย): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์สูงที่สุด เท่ากับ 2.25 ฟันซี่ 16 (ฟันกรามใหญ่บนขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 2.24 ฟันซี่ 46 (ฟันกรามใหญ่ล่างขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 2.22 ข้อสังเกต: ฟันกลุ่มกรามใหญ่ (ซี่ 16, 26, 46 และ 36) มีการสะสมของคราบจุลินทรีย์สูงกว่าฟันหน้าอย่างเห็นได้ชัด (ค่ามากกว่า 1.80 ขึ้นไป) เนื่องจากเป็นตำแหน่งที่ทำความสะอาดได้ยากและมักแปรงฟันเข้าไม่ถึง
ฟันซี่ 31 (ฟันหน้าตัดล่างซ้าย): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ต่ำที่สุด เท่ากับ 1.04 ฟันซี่ 11 (ฟันหน้าตัดบนขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 1.34 จากการประเมินดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) แต่ละซี่ฟันของผู้สูงอายุก่อนได้รับการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุมีค่าเฉลี่ยคราบจุลินทรีย์สะสมในช่องปากอยู่ที่ 1.82 โดยพบการสะสมของคราบจุลินทรีย์สูงที่สุดใน กลุ่มฟันกราม ได้แก่ ฟันซี่ 26 (2.25), ซี่ 16 (2.24) และซี่ 46 (2.22) ตามลำดับ ในขณะที่กลุ่มฟันหน้าสะสมคราบจุลินทรีย์น้อยกว่า ได้แก่ ฟันซี่ 31 (1.04) และซี่ 11 (1.34) สะท้อนให้เห็นว่าผู้สูงอายุยังขาดทักษะการ ทำความสะอาดฟันในบริเวณฟันกรามที่เป็นจุดอับได้อย่างทั่วถึง 1.1.2 มีการอบรมให้ความรู้เรื่องโรคในช่องปาก และการดูแลสุขภาพช่องปากที่ถูกต้องมีความรู้ที่ถูกต้องในเรื่องการดูแลสุขภาพช่องปาก ตรวจคัดกรองโรคในช่องปากเบื้องต้นได้ มีทักษะในการแปรงฟันอย่างถูกวิธีตลอดจน มีระดับค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์(Plaque index) ลดลง 1.1.3 มีการสาธิต และฝึกปฏิบัติเรื่องการทดสอบความหวานใช้ เครื่องวัดความหวาน (Brix Refractometer) ซึ่งเป็นเครื่องมือที่วัดปริมาณของแข็งที่ละลายในของเหลว โดยเฉพาะน้ำตาลซูโครส ผ่านการวัด การหักเหของ แสง (Refractive Index) และแสดงผลเป็น องศาบริกซ์ (°Bx)
1.1.4 ผู้สูงอายุ จำนวน 125 คน ทำแบบทำประเมินหลังการอบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุ การประเมินผลจากการทดสอบความรู้หลังการประชุมเชิงปฏิบัติการเรื่องโรคในช่องปาก และการดูแลสุขภาพช่อง ปากที่ถูกต้อง โดยส่วนใหญ่อยู่ในระดับดีมาก และเมื่อเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยของคะแนนก่อนและคะแนนหลังการประชุม พบว่า มีความแตกต่างกัน จึงสรุปได้ว่า ผู้สูงอายุที่อบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพ มีความรู้ในเรื่อง โรคในช่องปาก และการดูแลสุขภาพช่องปากที่ถูกต้อง เพิ่มขึ้น ซึ่งกิจกรรมดังกล่าวได้รับความสนใจ และความร่วมมือจากผู้เข้าร่วมประชุมเป็นอย่างดี จากการประเมินความรู้เรื่องทันตสุขภาพของผู้สูงอายุ หลังเข้าร่วมการอบรมให้ความรู้ (จำนวนกลุ่มตัวอย่างทั้งหมด 125 คน) พบว่า ผู้สูงอายุมีความรู้ความเข้าใจอยู่ในระดับดีมากถึงดีเยี่ยม โดยมีรายละเอียดสรุปได้ดังนี้:
• อัตราการตอบถูกสูงมาก: ผู้เข้าร่วมการอบรมมีสัดส่วนการตอบคำถามถูกต้องสูงถึง ร้อยละ 79.2 – 100.0 ในทุกข้อคำถาม • อัตราการตอบผิดต่ำมาก: มีผู้ตอบคำถามผิดเพียง ร้อยละ 0.0 – 20.0 เท่านั้น สะท้อนว่าผู้เข้าร่วมโครงการได้รับความรู้และเข้าใจเนื้อหาเป็นอย่างดี
มีข้อคำถามที่ผู้สูงอายุทุกคน (125 คน คิดเป็นร้อยละ 100.0) สามารถตอบได้ถูกต้องทั้งหมด จำนวน 5 ข้อ ได้แก่:
• ข้อ 1: ตอบถูก 123 คน (ร้อยละ 98.4) (ตอบผิดเพียง 2 คน คิดเป็นร้อยละ 1.6) • ข้อ 9: ตอบถูก 121 คน (ร้อยละ 96.8) (ตอบผิดเพียง 4 คน คิดเป็นร้อยละ 3.2) • ข้อ 8: ตอบถูก 118 คน (ร้อยละ 94.4) (ตอบผิดเพียง 7 คน คิดเป็นร้อยละ 5.6) • ข้อ 4: ตอบถูก 100 คน (ร้อยละ 80.0) และข้อ 3 ตอบถูก 99 คน (ร้อยละ 79.2) ตามลำดับ จากการประเมินความรู้เรื่องทันตสุขภาพของผู้สูงอายุหลังได้รับการอบรม (จำนวน 125 คน) พบว่า ผู้สูงอายุส่วนใหญ่มีความรู้ความเข้าใจเพิ่มขึ้นอยู่ในระดับดีเยี่ยม โดยมีอัตราการตอบถูกต้องในภาพรวมสูงถึงร้อยละ 79.2 – 100.0 ซึ่งมีข้อคำถามจำนวนถึง 5 ข้อ (ได้แก่ ข้อ 2, 5, 6, 7 และ 10) ที่ผู้เข้าร่วมการอบรมทุกคนสามารถตอบได้ถูกต้องทั้งหมดคิดเป็นร้อยละ 100.0 และมีผู้ตอบถูกต้องในข้ออื่นๆ เกือบทั้งหมด (ร้อยละ 79.2 ขึ้นไป) ผลการประเมินดังกล่าวแสดงให้เห็นว่าการดำเนินกิจกรรมให้ความรู้บรรลุตามวัตถุประสงค์ของโครงการในการสร้างความรู้ความเข้าใจด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุได้อย่างมีประสิทธิภาพ สรุปผลการประเมินความรู้ทันตสุขภาพผู้สูงอายุ จากการประเมินความรู้เรื่องทันตสุขภาพของผู้สูงอายุ ก่อนและหลังการเข้าร่วมอบรม (จำนวนทั้งหมด 125 คน) สรุปผลได้ดังนี้:
• ก่อนให้ความรู้: ผู้สูงอายุส่วนใหญ่มีความรู้เรื่องทันตสุขภาพในระดับต่ำ โดยตอบคำถามถูกต้องเฉลี่ยเพียง 10 - 49% ในเกือบทุกข้อของข้อสอบ • หลังให้ความรู้: ผู้สูงอายุมีความรู้เพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน โดยมีอัตราการตอบถูกต้องสูงถึง 79.2 - 100% ในทุกข้อคำถาม
หลังการอบรม ผู้สูงอายุทุกคน (125 คน คิดเป็น ร้อยละ 100) สามารถตอบคำถามได้ถูกต้องทั้งหมดใน 5 ประเด็น ได้แก่:
• ข้อ 8: ก่อนอบรมมีผู้ตอบถูกเพียง 5 คน (ร้อยละ 4.0) แต่หลังอบรมมีผู้ตอบถูกเพิ่มเป็น 118 คน (ร้อยละ 94.4) ซึ่งถือเป็นข้อที่มีอัตราการพัฒนาของความรู้เพิ่มขึ้นสูงที่สุด • ข้อ 9: ก่อนอบรมตอบถูกเพียง 13 คน (ร้อยละ 10.4) เพิ่มขึ้นเป็น 121 คน (ร้อยละ 96.8) • ข้อ 10: ก่อนอบรมตอบถูกเพียง 21 คน (ร้อยละ 16.8) เพิ่มขึ้นเป็น 123 คน (ร้อยละ 98.4) จากการประเมินความรู้เรื่องทันตสุขภาพของผู้สูงอายุ พบว่า หลังได้รับความรู้อบรมทันตสุขภาพ ผู้สูงอายุมีความรู้เพิ่มขึ้นในทุกข้อคำถามอย่างมีนัยสำคัญ โดยก่อนการอบรมผู้สูงอายุมีสัดส่วนการตอบถูกเฉลี่ยอยู่ระหว่าง ร้อยละ 4.0 – 45.6 แต่ภายหลังการอบรม สัดส่วนผู้ตอบถูกต้องเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 79.2 – 100.0 โดยมีถึง 5 ข้อคำถามที่ผู้สูงอายุสามารถตอบถูกได้ทั้งหมดร้อยละ 100 สะท้อนให้เห็นว่าการจัดอบรมให้ความรู้ประสบความ สำเร็จในการสร้างความรู้ความเข้าใจด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุอย่างมีประสิทธิภาพ จากการประเมินดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) แต่ละซี่ฟันของผู้สูงอายุ หลังเข้าร่วมการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุมีปริมาณคราบจุลินทรีย์ในช่องปากลดลงให้อยู่ในระดับต่ำอย่างชัดเจน โดยมีค่าเฉลี่ยรวมทุกซี่ฟันเหลือ เพียง 0.61 ซึ่งมีรายละเอียดจำแนกตามซี่ฟัน ดังนี้:
ระดับคราบจุลินทรีย์ต่ำลงอย่างเห็นได้ชัด: ทุกซี่ฟันมีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ต่ำกว่า 1.00 ทั้งหมด สะท้อนให้เห็นถึงประสิทธิภาพในการดูแลทำความสะอาดช่องปากที่ดีขึ้นหลังได้รับการอบรม
ฟันซี่ 31 (ฟันหน้าตัดล่างซ้าย): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ต่ำที่สุด เท่ากับ 0.30 ฟันซี่ 11 (ฟันหน้าตัดบนขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 0.31 ฟันซี่ 26 (ฟันกรามใหญ่บนซ้าย): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 0.63
ฟันซี่ 46 (ฟันกรามใหญ่ล่างขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 0.95 ฟันซี่ 16 (ฟันกรามใหญ่บนขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 0.74 ฟันซี่ 36 (ฟันกรามใหญ่ล่างซ้าย): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 0.71 ข้อสังเกต: แม้ว่ากลุ่มฟันกราม (ซี่ 46, 16 และ 36) จะยังคงมีค่าดัชนีสูงกว่ากลุ่มฟันหน้าเล็กน้อย แต่ค่าดัชนีทั้งหมดก็ได้รับการควบคุมให้อยู่ในเกณฑ์ต่ำ (ต่ำกว่า 1.00) ได้เรียบร้อยแล้ว จากการประเมินดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) แต่ละซี่ฟันของผู้สูงอายุหลังได้รับการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุมีสุขอนามัยในช่องปากที่ดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด โดยมีค่าเฉลี่ยดัชนีคราบจุลินทรีย์รวมลดลงเหลือเพียง 0.61 และมีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ต่ำกว่า 1.00 ในทุกซี่ฟันที่ทำการประเมิน โดยฟันซี่ที่มีปริมาณคราบจุลินทรีย์น้อยที่สุดคือ ฟันซี่ 31 (0.30) และซี่ 11 (0.31) ตามลำดับ ซึ่งแสดงให้เห็นว่าผู้สูงอายุสามารถนำความรู้และทักษะการ แปรงฟันที่ได้รับไปปฏิบัติจริงได้อย่างมีประสิทธิภาพ จากการประเมินดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) แต่ละซี่ฟันของผู้สูงอายุ เปรียบเทียบระหว่างก่อนเข้าร่วมการอบรมและหลังได้รับการอบรม พบว่า ปริมาณคราบจุลินทรีย์สะสมในช่องปากของผู้สูงอายุลดลงอย่าง เห็นได้ชัดในทุกซี่ฟัน โดยมีรายละเอียดสรุปได้ดังนี้:
• ก่อนเข้ารับการอบรม: ค่าเฉลี่ยดัชนีคราบจุลินทรีย์สะสมรวมทุกซี่ฟันอยู่ที่ 1.82 (อยู่ในระดับปานกลางถึงค่อนข้างสูง) • หลังได้รับการอบรม: ค่าเฉลี่ยดัชนีคราบจุลินทรีย์สะสมรวมทุกซี่ฟันลดลงเหลือเพียง 0.61 (ลดลงเฉลี่ย 1.21) แสดงถึงสุขอนามัยในช่องปากที่ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ
ข้อสังเกต: กลุ่มฟันกรามใหญ่ (ซี่ 16, 26, 36, 46) ซึ่งเดิมเคยเป็นจุดที่มีคราบจุลินทรีย์สะสมสูงที่สุดเนื่องจากแปรงทำความสะอาดได้ยาก มีอัตราการลดลงของคราบจุลินทรีย์มากที่สุด สะท้อนว่าผู้สูงอายุสามารถปรับเปลี่ยน พฤติกรรมและทำความสะอาดบริเวณฟันกรามได้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น
• ฟันซี่ 31: มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ต่ำที่สุด เหลือเพียง 0.30 (จากเดิม 1.04) • ฟันซี่ 11: มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เหลือเพียง 0.31 (จากเดิม 1.34)
ลงจาก 1.82 เหลือเพียง 0.61 โดยลดลงอย่างชัดเจนในทุกซี่ฟันที่ทำการประเมิน โดยเฉพาะในกลุ่มฟันกราม เช่น ฟันซี่ 26 ที่ลดลงมากที่สุดถึง 1.62 (จาก 2.25 เหลือ 0.63) และซี่ 16 ลดลง 1.50 (จาก 2.24 เหลือ 0.74) แสดงให้เห็นว่าการอบรมสาธิตและฝึกปฏิบัติการดูแลสุขอนามัยในช่องปากสามารถช่วยให้ผู้สูงอายุเกิดทักษะการแปรงฟันที่ถูกต้อง และลดการสะสมของคราบจุลินทรีย์ในช่องปากได้อย่างมีประสิทธิภาพ ประสบผลสำเร็จ ตามเป้าหมายของโครงการ จากการประเมินประสิทธิผลการแปรงฟันภายหลังการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุมีประสิทธิภาพในการทำความสะอาดช่องปากดีขึ้น โดยพิจารณาจากค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ที่ลดลง อย่างไรก็ตาม ยังคงพบคราบจุลินทรีย์ บริเวณฟันกราม โดยเฉพาะซี่ 46, 16, 36 และ 26 มากกว่าบริเวณฟันหน้า ขณะที่ฟันหน้าซี่ 11 และ 31 พบการติดสีของคราบจุลินทรีย์น้อยมาก ทั้งนี้ อาจเนื่องมาจากลักษณะทางกายวิภาคของฟันกรามที่อยู่บริเวณด้านใน และมีหลุมร่องฟันลึก ส่งผลให้การเข้าถึงและทำความสะอาดทำได้ยากกว่าฟันหน้า จึงควรเน้นการฝึกทักษะการแปรงบริเวณฟันกรามและหลุมร่องฟันเป็นพิเศษ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการควบคุมคราบจุลินทรีย์ในระยะต่อ ไป จากการเปรียบเทียบประเมินผลการแปรงฟัน ก่อนและหลังการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุแปรงฟัน สะอาดขึ้น โดยดูจากค่าดัชนีวัดคราบจุลินทรีย์ที่ลดลง
|
62 | 62 |
* ผลผลิต หมายถึง ผลที่เกิดขึ้นเชิงปริมาณจากการทำกิจกรรม เช่น จำนวนผู้เข้าร่วมประชุม จำนวนผู้ผ่านการอบรม จำนวนครัวเรือนที่ปลูกผักสวนครัว เป็นต้น
** ผลลัพธ์ หมายถึง การเปลี่ยนแปลงที่นำไปสู่การแก้ปัญหา เช่น หลังอบรมมีผู้ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมจำนวนกี่คน มีข้อบังคับหรือมาตรการของชุมชนที่นำไปสู่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมหรือสภาพแวดล้อม เป็นต้น ทั้งนี้ต้องมีข้อมูลอ้างอิงประกอบการรายงาน เช่น ข้อมูลรายชื่อแกนนำ , แบบสรุปการประเมินความรู้ , รูปภาพกิจกรรมพร้อมคำอธิบายใต้ภาพ เป็นต้น
ส่วนที่ 2 ประเมินความพึงพอใจต่อความสำเร็จและปัญหาอุปสรรคในการดำเนินโครงการในภาพรวม
ผลการดำเนินโครงการ/กิจกรรม:
บรรลุตามวัตถุประสงค์ของโครงการ
บรรลุตามวัตถุประสงค์บางส่วนของโครงการ
ไม่บรรลุตามวัตถุประสงค์ของโครงการ
| วัตถุประสงค์ | สถานการณ์ | เป้าหมาย | ผลผลิต | อธิบาย | |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | เพื่อให้ผู้สูงอายุ มีความรู้ที่ถูกต้องในเรื่องการดูแลสุขภาพช่องปาก ตรวจคัดกรองโรคในช่องปากเบื้องต้นได้ และมีทักษะในการแปรงฟันอย่างถูกวิธีตลอดจนมีระดับค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์(Plaque index)ลดลง ตัวชี้วัด : ผู้สูงอายุมีความรู้ มีทักษะในการแปรงฟันอย่างถูกวิธีตลอดจนมีระดับค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์(Plaque index)ลดลง และสามารถตรวจฟันได้ถูกต้อง หลังการอบรม ร้อยละ 70 |
50.00 | 70.00 | 85.00 |
|
| 2 | เพื่อให้ผู้สูงอายุได้รับบริการทันตกรรมป้องกัน และการรักษาหรือส่งต่อที่เหมาะสม ตัวชี้วัด : ร้อยละ 60 ของผู้สูงอายุเข้าร่วมกิจกรรม ได้รับบริการทางทันตกรรมป้องกัน โดยการทาฟลูออไรด์วานิชในกลุ่มเสี่ยงต่อการเกิดรากฟันผุ |
40.00 | 60.00 | 70.00 |
|
| 3 | เพื่อสนับสนุนการดำเนินงานทันตสาธารณสุขในชมรมผู้สูงอายุ ตัวชี้วัด : ร้อยละ 100 ของผู้สูงอายุที่เข้าร่วมกิจกรรม ได้รับการตรวจสุขภาพช่องปาก เเละคัดกรองมะเร็งช่องปาก |
50.00 | 100.00 | 100.00 |
|
| กลุ่มเป้าหมาย | จำนวนที่วางไว้(คน) | จำนวนที่เข้าร่วม(คน) | |
|---|---|---|---|
| จำนวนกลุ่มเป้าหมายทั้งหมด | 125 | 125 | |
| กลุ่มเป้าหมาย | จำนวนที่วางไว้(คน) | จำนวนที่เข้าร่วม(คน) | |
| กลุ่มเป้าหมายจำแนกตามช่วงวัย | |||
| กลุ่มเด็กเล็กและเด็กก่อนวัยเรียน | - | ||
| กลุ่มเด็กวัยเรียนและเยาวชน | - | ||
| กลุ่มวัยทำงาน | - | ||
| กลุ่มผู้สูงอายุ | 125 | 125 | |
| กลุ่มเป้าหมายจำแนกกลุ่มเฉพาะ | |||
| กลุ่มหญิงตั้งครรภ์และหญิงหลังคลอด | - | ||
| กลุ่มผู้ป่วยโรคเรื้อรัง | - | ||
| กลุ่มคนพิการและทุพพลภาพ | - | ||
| กลุ่มประชาชนทั่วไปที่มีภาวะเสี่ยง | - | ||
| สำหรับการบริหารหรือพัฒนากองทุนฯ [ข้อ 10(4)] | - |
โครงการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) เพื่อให้ผู้สูงอายุ มีความรู้ที่ถูกต้องในเรื่องการดูแลสุขภาพช่องปาก ตรวจคัดกรองโรคในช่องปากเบื้องต้นได้ และมีทักษะในการแปรงฟันอย่างถูกวิธีตลอดจนมีระดับค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์(Plaque index)ลดลง (2) เพื่อให้ผู้สูงอายุได้รับบริการทันตกรรมป้องกัน และการรักษาหรือส่งต่อที่เหมาะสม (3) เพื่อสนับสนุนการดำเนินงานทันตสาธารณสุขในชมรมผู้สูงอายุ
ผลการดำเนินงานที่สำคัญ ได้แก่ (1) กิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุ จำนวน 2 รุ่น
กิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุ เพื่อให้ผู้สูงอายุมีความรู้ที่ถูกต้องในเรื่องการดูแลสุขภาพช่องปาก ตรวจคัดกรองโรคในช่องปากเบื้องต้นได้ และมีทักษะในการแปรงฟันอย่างถูกวิธีตลอดจนมีระดับค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์(Plaque index)ลดลง
โดยการใช้เจลย้อมสีฟัน เป็นตัววัดคราบจุลินทรีย์ โดยแปรงฟัน 2 นาที บีบยาสีฟันบริมาณเต็มแปรงสีฟัน เมื่อแปรงฟันเสร็จจะหยดเจลย้อมสีฟันให้คนละ 1 หยดบนแปรงสีฟันของทุกคน จากนั้นป้ายเจลให้ติดฟันทั่วทุกซี่ ทุกด้าน และบ้วนน้ำ 1 ครั้ง เมื่อบ้วนน้ำเสร็จแล้วก็ตรวจประสิทธิภาพการแปรงฟันโดยทันตบุคลากร หากเจลย้อมสียังติดบนตัวฟัน แสดงว่ายังแปรงฟันไม่สะอาด
เกณฑ์การประเมินคราบจุลินทรีย์(Plaque Index)
0 ไม่พบคราบจุลินทรีย์หรือคราบติดสีบนผิวฟัน
1 มีคราบจุลินทรีย์น้อยกว่า
1 ใน 3 ของผิวฟัน
2 มีคราบจุลินทรีย์มากกว่า 1 ใน 3 แต่ไม่เกิน 2 ใน 3 ของผิวฟัน
3 มีคราบจุลินทรีย์มากกว่า 2 ใน 3 ของผิวฟัน
จำนวน 125 คน ได้จัดกิจกรรมวันที่ 4 และ 5 สิงหาคม 2568 เวลา 08.30 – 16.30 น. ณ โรงเรียน อสม. โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลควนโดน
โดยเชิญวิทยากรจาก โรงพยาบาลควนโดน คุณกาญจนา อินทอง ตำแหน่ง ทันตแพทย์ชำนาญการพิเศษ และคุณกูอัสมา สัญญา ตำแหน่ง เจ้าพนักงานทันตสาธารณสุขชำนาญงาน เป็นวิทยากรบรรยาย ในการประชุมเชิงปฏิบัติการเรื่องเรื่องโรคในช่องปาก และการดูแลสุขภาพช่องปากที่ถูกต้อง มีกิจกรรมดังนี้
1.1.1 ผู้สูงอายุ จำนวน 125 คน ลงทะเบียน และแบบทำประเมินก่อนการอบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุ
แบบประเมินก่อน - หลัง การอบรมทันตสุขภาพผู้สูงอายุ ความรู้ที่จำเป็น ด้านทันตสุขภาพผู้สูงอายุ (10 คะแนน)
คำชี้แจง โปรดทำเครื่องหมาย / หรือ × หน้าข้อความต่อไปนี้ (ข้อละ 1 คะแนน)
.............. 1. ผู้สูงอายุควรแปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง และนานครั้งละ 2 นาทีขึ้นไป
.............. 2. เมื่อไม่มีฟันเหลืออยู่เลย (เหงือกเปล่า) ก็ไม่จำเป็นต้องทำความสะอาดช่องปากอีกต่อไป
.............. 3. การใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ ช่วยป้องกันฟันผุบริเวณรากฟันของผู้สูงอายุได้
.............. 4. ไม้จิ้มฟันปลายแหลม เป็นอุปกรณ์ที่ดีที่สุดในการทำความสะอาดซอกฟันผู้สูงอายุ
.............. 5. อาการปากแห้ง น้ำลายน้อย เป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ผู้สูงอายุฟันผุได้ง่ายขึ้น
.............. 6. ผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวาน มีโอกาสเกิดโรคเหงือกอักเสบรุนแรงได้มากกว่าคนปกติ
.............. 7. ควรใส่ฟันเทียม (ฟันปลอม) นอนตอนกลางคืน เพื่อป้องกันไม่ให้เหงือกยุบตัว
.............. 8. การทำความสะอาดฟันเทียม ควรใช้แปรงสีฟันร่วมกับยาสีฟันสูตรไวท์เทนนิ่ง (สูตรฟันขาว)ขัดแรงๆ
.............. 9. อาการเคี้ยวอาหารลำบากเนื่องจากปัญหาฟัน ส่งผลให้ผู้สูงอายุเสี่ยงต่อภาวะขาดสารอาหาร
.............. 10. หากไม่มีอาการปวดหรือเสียวฟัน ผู้สูงอายุก็ไม่จำเป็นต้องไปพบทันตแพทย์
สรุปผลการประเมินความรู้ก่อนให้ความรู้ (Pre-test)
จากการประเมินความรู้พื้นฐานของผู้เข้าร่วมโครงการก่อนการให้ความรู้ (จำนวน 125 คน) พบว่า ผู้เข้าร่วมโครงการส่วนใหญ่ยังขาดความรู้ความเข้าใจในระดับค่อนข้างมาก โดยมีรายละเอียดสรุปได้ดังนี้
สัดส่วนการตอบผิดสูง: ในทุกข้อคำถาม (ข้อ 1 - 10) มีจำนวนผู้ตอบผิดมากกว่าผู้ตอบถูกอย่างชัดเจน คิดเป็นอัตราตอบผิดอยู่ระหว่าง ร้อยละ 55.4 – 96.0 อัตราการตอบถูกต่ำ: กลุ่มตัวอย่างมีอัตราการตอบถูกต้องเฉลี่ยอยู่ในระดับต่ำเพียง ร้อยละ 4.0 – 45.6 เท่านั้น ประเด็นคำถามที่ตอบผิดมากที่สุด (ขาดความรู้มากที่สุด 3 อันดับแรก) ข้อ 8: ตอบผิดสูงที่สุดถึง 120 คน (ร้อยละ 96.0) โดยมีผู้ตอบถูกเพียง 5 คน (ร้อยละ 4.0) ข้อ 9: ตอบผิด 112 คน (ร้อยละ 89.6) โดยมีผู้ตอบถูกเพียง 13 คน (ร้อยละ 10.4) ข้อ 3: ตอบผิด 110 คน (ร้อยละ 88.0) โดยมีผู้ตอบถูกเพียง 15 คน (ร้อยละ 12.0) (รวมถึงข้อ 1 ที่มีผู้ตอบผิดสูงถึง 104 คน คิดเป็นร้อยละ 83.2) ประเด็นคำถามที่มีผู้ตอบถูกมากที่สุด (มีความรู้เดิมปานกลาง) ข้อ 6: มีผู้ตอบถูกมากที่สุด 57 คน (ร้อยละ 45.6) และตอบผิด 68 คน (ร้อยละ 54.4) ข้อ 7: มีผู้ตอบถูก 56 คน (ร้อยละ 44.8) และตอบผิด 69 คน (ร้อยละ 55.2) ข้อ 5: มีผู้ตอบถูก 53 คน (ร้อยละ 42.4) และตอบผิด 72 คน (ร้อยละ 57.6) จากการประเมินความรู้พื้นฐานของกลุ่มเป้าหมายก่อนการเข้าร่วมกิจกรรม (จำนวน 125 คน) พบว่า กลุ่มเป้าหมายส่วนใหญ่ยังมีความรู้ความเข้าใจอยู่ในระดับต่ำ โดยทุกข้อคำถามมีสัดส่วนผู้ตอบผิดมากกว่าร้อยละ 50.0 (อยู่ระหว่างร้อยละ 55.4 – 96.0) และมีสัดส่วนผู้ตอบถูกเฉลี่ยเพียงร้อยละ 4.0 – 45.6 เท่านั้น โดยเฉพาะในข้อคำถามที่ 8, 9 และ 3 ที่มีผู้ตอบผิดสูงถึงร้อยละ 96.0, 89.6 และ 88.0 ตามลำดับ จากการประเมินดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) แต่ละซี่ฟันของผู้สูงอายุก่อนเข้าร่วมการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุยังมีปริมาณคราบจุลินทรีย์ในช่องปากอยู่ในระดับปานกลางถึงค่อนข้างสูง โดยมีค่าเฉลี่ยรวมอยู่ที่ 1.82 ซึ่งมีรายละเอียดจำแนกตามซี่ฟัน ดังนี้: 1. ฟันซี่ที่มีปริมาณคราบจุลินทรีย์สูงที่สุด (สะสมมากที่สุด 3 อันดับแรก) ฟันซี่ 26 (ฟันกรามใหญ่บนซ้าย): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์สูงที่สุด เท่ากับ 2.25 ฟันซี่ 16 (ฟันกรามใหญ่บนขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 2.24 ฟันซี่ 46 (ฟันกรามใหญ่ล่างขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 2.22 ข้อสังเกต: ฟันกลุ่มกรามใหญ่ (ซี่ 16, 26, 46 และ 36) มีการสะสมของคราบจุลินทรีย์สูงกว่าฟันหน้าอย่างเห็นได้ชัด (ค่ามากกว่า 1.80 ขึ้นไป) เนื่องจากเป็นตำแหน่งที่ทำความสะอาดได้ยากและมักแปรงฟันเข้าไม่ถึง 2. ฟันซี่ที่มีปริมาณคราบจุลินทรีย์น้อยที่สุด ฟันซี่ 31 (ฟันหน้าตัดล่างซ้าย): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ต่ำที่สุด เท่ากับ 1.04 ฟันซี่ 11 (ฟันหน้าตัดบนขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 1.34
จากการประเมินดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) แต่ละซี่ฟันของผู้สูงอายุก่อนได้รับการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุมีค่าเฉลี่ยคราบจุลินทรีย์สะสมในช่องปากอยู่ที่ 1.82 โดยพบการสะสมของคราบจุลินทรีย์สูงที่สุดในกลุ่มฟันกราม ได้แก่ ฟันซี่ 26 (2.25), ซี่ 16 (2.24) และซี่ 46 (2.22) ตามลำดับ ในขณะที่กลุ่มฟันหน้าสะสมคราบจุลินทรีย์น้อยกว่า ได้แก่ ฟันซี่ 31 (1.04) และซี่ 11 (1.34) สะท้อนให้เห็นว่าผู้สูงอายุยังขาดทักษะการทำความสะอาดฟันในบริเวณฟันกรามที่เป็นจุดอับได้อย่างทั่วถึง
1.1.2 มีการอบรมให้ความรู้เรื่องโรคในช่องปาก และการดูแลสุขภาพช่องปากที่ถูกต้องมีความรู้ที่ถูกต้องในเรื่องการดูแลสุขภาพช่องปาก ตรวจคัดกรองโรคในช่องปากเบื้องต้นได้ มีทักษะในการแปรงฟันอย่างถูกวิธีตลอดจนมีระดับค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์(Plaque index) ลดลง
1.1.3 มีการสาธิต และฝึกปฏิบัติเรื่องการทดสอบความหวานใช้ เครื่องวัดความหวาน (Brix Refractometer) ซึ่งเป็นเครื่องมือที่วัดปริมาณของแข็งที่ละลายในของเหลว โดยเฉพาะน้ำตาลซูโครส ผ่านการวัด การหักเหของแสง (Refractive Index) และแสดงผลเป็น องศาบริกซ์ (°Bx)
- การเตรียมอุปกรณ์ตามคำแนะนำของอุปกรณ์
- หยดตัวอย่างของเหลวบนแผ่นปริซึมของเครื่อง และปิดฝา
- มองผ่านเลนส์เพื่ออ่านค่าที่แถบสี โดยค่าที่วัดได้บ่งบอกถึงปริมาณน้ำตาลในสารละลาย
- อ่านผลการทดสอบตามคำแนะนำของอุปกรณ์
1.1.4 ผู้สูงอายุ จำนวน 125 คน ทำแบบทำประเมินหลังการอบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุ การประเมินผลจากการทดสอบความรู้หลังการประชุมเชิงปฏิบัติการเรื่องโรคในช่องปาก และการดูแลสุขภาพช่องปากที่ถูกต้อง โดยส่วนใหญ่อยู่ในระดับดีมาก และเมื่อเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยของคะแนนก่อนและคะแนนหลังการประชุม พบว่า มีความแตกต่างกัน จึงสรุปได้ว่า ผู้สูงอายุที่อบรมเชิงปฏิบัติการด้านทันตสุขภาพ มีความรู้ในเรื่องโรคในช่องปาก และการดูแลสุขภาพช่องปากที่ถูกต้อง เพิ่มขึ้น ซึ่งกิจกรรมดังกล่าวได้รับความสนใจ และความร่วมมือจากผู้เข้าร่วมประชุมเป็นอย่างดี
จากการประเมินความรู้เรื่องทันตสุขภาพของผู้สูงอายุ หลังเข้าร่วมการอบรมให้ความรู้ (จำนวนกลุ่มตัวอย่างทั้งหมด 125 คน) พบว่า ผู้สูงอายุมีความรู้ความเข้าใจอยู่ในระดับดีมากถึงดีเยี่ยม โดยมีรายละเอียดสรุปได้ดังนี้:
1. ภาพรวมความรู้หลังการอบรม
• อัตราการตอบถูกสูงมาก: ผู้เข้าร่วมการอบรมมีสัดส่วนการตอบคำถามถูกต้องสูงถึง ร้อยละ 79.2 – 100.0 ในทุกข้อคำถาม
• อัตราการตอบผิดต่ำมาก: มีผู้ตอบคำถามผิดเพียง ร้อยละ 0.0 – 20.0 เท่านั้น สะท้อนว่าผู้เข้าร่วมโครงการได้รับความรู้และเข้าใจเนื้อหาเป็นอย่างดี
2. ประเด็นที่บรรลุผลสำเร็จสูงสุด (ตอบถูกต้องร้อยละ 100)
มีข้อคำถามที่ผู้สูงอายุทุกคน (125 คน คิดเป็นร้อยละ 100.0) สามารถตอบได้ถูกต้องทั้งหมด จำนวน 5 ข้อ ได้แก่:
1. ข้อ 2
2. ข้อ 5
3. ข้อ 6
4. ข้อ 7
5. ข้อ 10
3. ประเด็นคำถามอื่นๆ ที่มีสัดส่วนตอบถูกต้องสูง
• ข้อ 1: ตอบถูก 123 คน (ร้อยละ 98.4) (ตอบผิดเพียง 2 คน คิดเป็นร้อยละ 1.6)
• ข้อ 9: ตอบถูก 121 คน (ร้อยละ 96.8) (ตอบผิดเพียง 4 คน คิดเป็นร้อยละ 3.2)
• ข้อ 8: ตอบถูก 118 คน (ร้อยละ 94.4) (ตอบผิดเพียง 7 คน คิดเป็นร้อยละ 5.6)
• ข้อ 4: ตอบถูก 100 คน (ร้อยละ 80.0) และข้อ 3 ตอบถูก 99 คน (ร้อยละ 79.2) ตามลำดับ
จากการประเมินความรู้เรื่องทันตสุขภาพของผู้สูงอายุหลังได้รับการอบรม (จำนวน 125 คน) พบว่า ผู้สูงอายุส่วนใหญ่มีความรู้ความเข้าใจเพิ่มขึ้นอยู่ในระดับดีเยี่ยม โดยมีอัตราการตอบถูกต้องในภาพรวมสูงถึงร้อยละ 79.2 – 100.0 ซึ่งมีข้อคำถามจำนวนถึง 5 ข้อ (ได้แก่ ข้อ 2, 5, 6, 7 และ 10) ที่ผู้เข้าร่วมการอบรมทุกคนสามารถตอบได้ถูกต้องทั้งหมดคิดเป็นร้อยละ 100.0 และมีผู้ตอบถูกต้องในข้ออื่นๆ เกือบทั้งหมด (ร้อยละ 79.2 ขึ้นไป) ผลการประเมินดังกล่าวแสดงให้เห็นว่าการดำเนินกิจกรรมให้ความรู้บรรลุตามวัตถุประสงค์ของโครงการในการสร้างความรู้ความเข้าใจด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุได้อย่างมีประสิทธิภาพ
สรุปผลการประเมินความรู้ทันตสุขภาพผู้สูงอายุ
จากการประเมินความรู้เรื่องทันตสุขภาพของผู้สูงอายุ ก่อนและหลังการเข้าร่วมอบรม (จำนวนทั้งหมด 125 คน) สรุปผลได้ดังนี้:
1. ภาพรวมความรู้ที่เพิ่มขึ้น
• ก่อนให้ความรู้: ผู้สูงอายุส่วนใหญ่มีความรู้เรื่องทันตสุขภาพในระดับต่ำ โดยตอบคำถามถูกต้องเฉลี่ยเพียง 10 - 49% ในเกือบทุกข้อของข้อสอบ
• หลังให้ความรู้: ผู้สูงอายุมีความรู้เพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน โดยมีอัตราการตอบถูกต้องสูงถึง 79.2 - 100% ในทุกข้อคำถาม
2. ประเด็นที่บรรลุผลสำเร็จสูงสุด (ตอบถูก 100%)
หลังการอบรม ผู้สูงอายุทุกคน (125 คน คิดเป็น ร้อยละ 100) สามารถตอบคำถามได้ถูกต้องทั้งหมดใน 5 ประเด็น ได้แก่:
1. ข้อ 2: (ตอบถูกเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 21.6 เป็น 100)
2. ข้อ 5: (ตอบถูกเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 42.4 เป็น 100)
3. ข้อ 6: (ตอบถูกเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 45.6 เป็น 100)
4. ข้อ 7: (ตอบถูกเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 44.8 เป็น 100)
5. ข้อ 10: (ตอบถูกเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 22.4 เป็น 100)
3. ประเด็นที่มีการพัฒนา/เปลี่ยนแปลงมากที่สุด
• ข้อ 8: ก่อนอบรมมีผู้ตอบถูกเพียง 5 คน (ร้อยละ 4.0) แต่หลังอบรมมีผู้ตอบถูกเพิ่มเป็น 118 คน (ร้อยละ 94.4) ซึ่งถือเป็นข้อที่มีอัตราการพัฒนาของความรู้เพิ่มขึ้นสูงที่สุด
• ข้อ 9: ก่อนอบรมตอบถูกเพียง 13 คน (ร้อยละ 10.4) เพิ่มขึ้นเป็น 121 คน (ร้อยละ 96.8)
• ข้อ 1: ก่อนอบรมตอบถูกเพียง 21 คน (ร้อยละ 16.8) เพิ่มขึ้นเป็น 123 คน (ร้อยละ 98.4)
จากการประเมินความรู้เรื่องทันตสุขภาพของผู้สูงอายุ พบว่า หลังได้รับความรู้อบรมทันตสุขภาพ ผู้สูงอายุมีความรู้เพิ่มขึ้นในทุกข้อคำถามอย่างมีนัยสำคัญ โดยก่อนการอบรมผู้สูงอายุมีสัดส่วนการตอบถูกเฉลี่ยอยู่ระหว่างร้อยละ 4.0 – 45.6 แต่ภายหลังการอบรม สัดส่วนผู้ตอบถูกต้องเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 79.2 – 100.0 โดยมีถึง 5 ข้อคำถามที่ผู้สูงอายุสามารถตอบถูกได้ทั้งหมดร้อยละ 100 สะท้อนให้เห็นว่าการจัดอบรมให้ความรู้ประสบความสำเร็จในการสร้างความรู้ความเข้าใจด้านทันตสุขภาพแก่ผู้สูงอายุอย่างมีประสิทธิภาพ
จากการประเมินดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) แต่ละซี่ฟันของผู้สูงอายุ หลังเข้าร่วมการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุมีปริมาณคราบจุลินทรีย์ในช่องปากลดลงให้อยู่ในระดับต่ำอย่างชัดเจน โดยมีค่าเฉลี่ยรวมทุกซี่ฟันเหลือเพียง 0.61 ซึ่งมีรายละเอียดจำแนกตามซี่ฟัน ดังนี้:
ภาพรวมผลการประเมิน ระดับคราบจุลินทรีย์ต่ำลงอย่างเห็นได้ชัด: ทุกซี่ฟันมีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ต่ำกว่า 1.00 ทั้งหมด สะท้อนให้เห็นถึงประสิทธิภาพในการดูแลทำความสะอาดช่องปากที่ดีขึ้นหลังได้รับการอบรม
ฟันซี่ที่มีปริมาณคราบจุลินทรีย์ต่ำที่สุด (สะอาดมากที่สุด 3 อันดับแรก) ฟันซี่ 31 (ฟันหน้าตัดล่างซ้าย): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ต่ำที่สุด เท่ากับ 0.30
ฟันซี่ 11 (ฟันหน้าตัดบนขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 0.31
ฟันซี่ 26 (ฟันกรามใหญ่บนซ้าย): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 0.63
- ฟันซี่ที่ยังพบปริมาณคราบจุลินทรีย์สะสมอยู่บ้าง
ฟันซี่ 46 (ฟันกรามใหญ่ล่างขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 0.95
ฟันซี่ 16 (ฟันกรามใหญ่บนขวา): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 0.74
ฟันซี่ 36 (ฟันกรามใหญ่ล่างซ้าย): มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เท่ากับ 0.71 ข้อสังเกต: แม้ว่ากลุ่มฟันกราม (ซี่ 46, 16 และ 36) จะยังคงมีค่าดัชนีสูงกว่ากลุ่มฟันหน้าเล็กน้อย แต่ค่าดัชนีทั้งหมดก็ได้รับการควบคุมให้อยู่ในเกณฑ์ต่ำ (ต่ำกว่า 1.00) ได้เรียบร้อยแล้ว
จากการประเมินดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) แต่ละซี่ฟันของผู้สูงอายุหลังได้รับการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุมีสุขอนามัยในช่องปากที่ดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด โดยมีค่าเฉลี่ยดัชนีคราบจุลินทรีย์รวมลดลงเหลือเพียง 0.61 และมีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ต่ำกว่า 1.00 ในทุกซี่ฟันที่ทำการประเมิน โดยฟันซี่ที่มีปริมาณคราบจุลินทรีย์น้อยที่สุดคือ ฟันซี่ 31 (0.30) และซี่ 11 (0.31) ตามลำดับ ซึ่งแสดงให้เห็นว่าผู้สูงอายุสามารถนำความรู้และทักษะการแปรงฟันที่ได้รับไปปฏิบัติจริงได้อย่างมีประสิทธิภาพ
จากการประเมินดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) แต่ละซี่ฟันของผู้สูงอายุ เปรียบเทียบระหว่างก่อนเข้าร่วมการอบรมและหลังได้รับการอบรม พบว่า ปริมาณคราบจุลินทรีย์สะสมในช่องปากของผู้สูงอายุลดลงอย่างเห็นได้ชัดในทุกซี่ฟัน โดยมีรายละเอียดสรุปได้ดังนี้:
- ภาพรวมความเปลี่ยนแปลง • ก่อนเข้ารับการอบรม: ค่าเฉลี่ยดัชนีคราบจุลินทรีย์สะสมรวมทุกซี่ฟันอยู่ที่ 1.82 (อยู่ในระดับปานกลางถึงค่อนข้างสูง) • หลังได้รับการอบรม: ค่าเฉลี่ยดัชนีคราบจุลินทรีย์สะสมรวมทุกซี่ฟันลดลงเหลือเพียง 0.61 (ลดลงเฉลี่ย 1.21) แสดงถึงสุขอนามัยในช่องปากที่ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ
- ฟันซี่ที่มีการลดลงของคราบจุลินทรีย์มากที่สุด (การปรับปรุงดีเยี่ยม)
- ฟันซี่ 26: ลดลงมากที่สุดถึง 1.62 (จาก 2.25 เหลือเพียง 0.63)
- ฟันซี่ 16: ลดลง 1.50 (จาก 2.24 เหลือเพียง 0.74)
- ฟันซี่ 46: ลดลง 1.27 (จาก 2.22 เหลือเพียง 0.95)
- ฟันซี่ 36: ลดลง 1.12 (จาก 1.83 เหลือเพียง 0.71)
ข้อสังเกต: กลุ่มฟันกรามใหญ่ (ซี่ 16, 26, 36, 46) ซึ่งเดิมเคยเป็นจุดที่มีคราบจุลินทรีย์สะสมสูงที่สุดเนื่องจากแปรงทำความสะอาดได้ยาก มีอัตราการลดลงของคราบจุลินทรีย์มากที่สุด สะท้อนว่าผู้สูงอายุสามารถปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและทำความสะอาดบริเวณฟันกรามได้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น 3. ฟันซี่ที่มีปริมาณคราบจุลินทรีย์ต่ำที่สุดหลังการอบรม • ฟันซี่ 31: มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ต่ำที่สุด เหลือเพียง 0.30 (จากเดิม 1.04) • ฟันซี่ 11: มีค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ เหลือเพียง 0.31 (จากเดิม 1.34)
จากการประเมินผลการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการดูแลสุขภาพช่องปาก โดยเปรียบเทียบดัชนีคราบจุลินทรีย์ (Plaque Index) ของผู้สูงอายุก่อนและหลังเข้าร่วมการอบรม พบว่า ค่าเฉลี่ยดัชนีคราบจุลินทรีย์รวมลดลงจาก 1.82 เหลือเพียง 0.61 โดยลดลงอย่างชัดเจนในทุกซี่ฟันที่ทำการประเมิน โดยเฉพาะในกลุ่มฟันกราม เช่น ฟันซี่ 26 ที่ลดลงมากที่สุดถึง 1.62 (จาก 2.25 เหลือ 0.63) และซี่ 16 ลดลง 1.50 (จาก 2.24 เหลือ 0.74) แสดงให้เห็นว่าการอบรมสาธิตและฝึกปฏิบัติการดูแลสุขอนามัยในช่องปากสามารถช่วยให้ผู้สูงอายุเกิดทักษะการแปรงฟันที่ถูกต้อง และลดการสะสมของคราบจุลินทรีย์ในช่องปากได้อย่างมีประสิทธิภาพ ประสบผลสำเร็จตามเป้าหมายของโครงการ
จากการประเมินประสิทธิผลการแปรงฟันภายหลังการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุมีประสิทธิภาพในการทำความสะอาดช่องปากดีขึ้น โดยพิจารณาจากค่าดัชนีคราบจุลินทรีย์ที่ลดลง อย่างไรก็ตาม ยังคงพบคราบจุลินทรีย์บริเวณฟันกราม โดยเฉพาะซี่ 46, 16, 36 และ 26 มากกว่าบริเวณฟันหน้า ขณะที่ฟันหน้าซี่ 11 และ 31 พบการติดสีของคราบจุลินทรีย์น้อยมาก ทั้งนี้ อาจเนื่องมาจากลักษณะทางกายวิภาคของฟันกรามที่อยู่บริเวณด้านในและมีหลุมร่องฟันลึก ส่งผลให้การเข้าถึงและทำความสะอาดทำได้ยากกว่าฟันหน้า จึงควรเน้นการฝึกทักษะการแปรงบริเวณฟันกรามและหลุมร่องฟันเป็นพิเศษ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการควบคุมคราบจุลินทรีย์ในระยะต่อไป
จากการเปรียบเทียบประเมินผลการแปรงฟัน ก่อนและหลังการอบรม พบว่า ผู้สูงอายุแปรงฟัน สะอาดขึ้น โดยดูจากค่าดัชนีวัดคราบจุลินทรีย์ที่ลดลง
ข้อเสนอแนะ ได้แก่ ปัญหา/อุปสรรค (ระบุ)
1. สถานที่สำหรับจัดกิจกรรมฝึกปฏิบัติการแปรงฟันไม่เอื้ออำนวย เนื่องจากไม่มีอ่างล้างมือและจุดน้ำที่เพียงพอสำหรับรองรับผู้เข้าร่วมกิจกรรมจำนวนมาก ทำให้การฝึกปฏิบัติแปรงฟันและการย้อมสีคราบจุลินทรีย์มีข้อจำกัดด้านสถานที่
2. ผู้สูงอายุบางรายยังมีข้อจำกัดในการทำความสะอาดบริเวณฟันกราม เนื่องจากฟันกรามอยู่บริเวณด้านในของช่องปากและมีหลุมร่องฟัน ทำให้เข้าถึงและทำความสะอาดได้ยากกว่าฟันหน้า แม้ภายหลังการอบรมประสิทธิภาพการแปรงฟันจะดีขึ้น แต่ยังพบคราบจุลินทรีย์บริเวณฟันกรามมากกว่าบริเวณฟันหน้า
แนวทางการแก้ไข (ระบุ)
- ปรับพื้นที่สำหรับการฝึกปฏิบัติให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ โดยจัดให้ผู้เข้าร่วมกิจกรรมแปรงฟันและ ย้อมสีคราบจุลินทรีย์บริเวณด้านหน้าโรงเรียน อสม. รพ.สต.ควนโดน จัดผู้เข้าร่วมให้เว้นระยะห่างอย่างเหมาะสม พร้อมจัดเตรียมคูลเลอร์น้ำ แก้วน้ำ และอุปกรณ์ที่จำเป็น เพื่อให้สามารถดำเนินกิจกรรมได้อย่างสะดวกและเป็นระเบียบ
- เน้นการฝึกทักษะการแปรงฟันเฉพาะจุดเพิ่มเติม โดยเฉพาะบริเวณฟันกรามและหลุมร่องฟัน พร้อม สาธิตและให้ผู้สูงอายุฝึกปฏิบัติจริงเป็นรายบุคคล เพื่อให้สามารถเข้าถึงบริเวณที่ทำความสะอาดได้ยากและเพิ่มประสิทธิภาพในการควบคุมคราบจุลินทรีย์
- ส่งเสริมการติดตามและกระตุ้นพฤติกรรมอย่างต่อเนื่อง ภายหลังการอบรม โดยให้แกนนำสุขภาพ หรือ อสม. ช่วยติดตาม ให้คำแนะนำ และกระตุ้นผู้สูงอายุให้ดูแลสุขภาพช่องปากและแปรงฟันอย่างถูกวิธีอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้เกิดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่ต่อเนื่องและยั่งยืน
หมายเหตุ
ปัญหาอุปสรรคและข้อเสนอแนะ