ความเป็นมา/หลักการเหตุผล
"1000 วันแรกของชีวิต" ถือเป็นต้นน้ำของการสร้างรากฐานการมีสุขภาพที่ดีตลอดช่วงชีวิต โดยเริ่มตั้งแต่ปฏิสนธิในครรภ์มารดา จนถึงอายุ 2 ปี ซึ่งนับว่าเป็นโอกาสทองของการทุนสร้างมนุษย์ที่สำคัญและคุ้มค่ากับ การลงทุนมากที่สุด เนื่องจากเป็นช่วงที่สมองมีการพัฒนาสูงสุด ทั้งการสร้างเซลล์สมองและการเชื่อมโยงเซลล์สมองกับโครงข่ายเส้นใยประสาท ทำให้เด็กมีความสามารถในการเรียนรู้ จดจำ และการเจริญเติบโตด้านร่างกาย อย่างรวดเร็ว ส่วนสูงของเด็กที่อายุ 2 - 3 ปี ถือเป็น Proxy indicator ของสุขภาพจนถึงวัยผู้ใหญ่และเป็นทุนมนุษย์ ที่สำคัญ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข ขับเคลื่อนงานมหัศจรรย์ 1000 วันแรกของชีวิต ตั้งแต่ ปีงบประมาณ พ.ศ. 2561-2564 มีแนวทางการขับเคลื่อนการดำเนินงานโดยเน้นการพัฒนาคุณภาพบริการในคลินิกฝากครรภ์(ANC) คลินิกเด็กสุขภาพ (WCC) ให้ความสำคัญกับชุมชน ท้องถิ่น และภาคีเครือข่ายการร่วมลงทุนเป็นเจ้าของ ในการขับเคลื่อนงานโดยใช้กลไกระดับพื้นที่และดำเนินการครบถ้วนทุกกิจกรรมสำคัญ (กิน กอด เล่น เล่า นอน เฝ้าดูฟัน) ครอบคลุมกลุ่มเป้าหมายทุกคน ได้แก่ หญิงตั้งครรภ์ หญิงให้นมบุตร และเด็กอายุ 0 - 2 ปี และในงบประมาณ พ.ศ. 2565 ได้ขับเคลื่นการดำเนินงานผ่านภาคีเครือข่ายบันทึกข้อตกลงการบูรณาการความร่วมมือ การพัฒนาคนตลอดช่วงชีวิต กลุ่มเด็กปฐมวัย พ.ศ. 2565 - 2569 (MOU 6 กระทรวง) โดยมีกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคง ของมนุษย์ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม กระทรวงมหาดไทย กระทรวงแรงงาน กระทรวงสาธารณสุข และกระทรวงศึกษาธิการ ร่วมพัฒนาและยกระดับการดูแล ส่งเสริมสุขภาพสตรีและเด็ก ในช่วง 1000 วันแรก ของชีวิต ต่อเนื่องไปจนถึงเด็กอายุ 5 ปี ผ่านกลไกตำบลมหัศจรรย์ 1000 วัน Plus สู่ 2500 วัน ซึ่งกลไกลที่เกิดจากความร่วมมือภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง ในการดูแล ส่งเสริมสุขภาพ และคุ้มครองสตรีและเด็กปฐมวัย ตั้งแต่ปฎิสนธิในครรภ์มารดา จนถึงเด็กอายุ 5 ปี รวมถึงการพัฒนาคุณภาพงานบริการสาธารณสุข มีการพัฒนาคลินิกฝากครรภ์ (ANC) คุณภาพในการดูแลหญิงตั้งครรภ์ ดูแลการคลอด และดูแลหญิงหลังคลอด ให้ปลอดภัยทั้งแม่และทารก พัฒนาคลินิกเด็กสุขภาพดี (WCC) คุณภาพ เพื่อเสริมสร้างให้เด็กมีสุขภาพดี มีพัฒนาการสมวัยตั้งแต่แรกเกิด ด้วยบริการที่ดูแลเด็กปกติให้มีสุขภาพที่แข็งแรง เติบโตทั้งทางกาย และสติปัญญาได้เต็มศักยภาพ พร้อมวุฒิภาวะทางอารมณ์โดยมีเป้าหมาย หญิงตั้งครรภ์มีภาวะโลหิตจางไม่เกินร้อยละ 14 ทารกมีน้ำหนักแรกเกิดไม่น้อยกว่า 2,500 กรัม ไม่เกินร้อยละ 7 เด็กอายุ 0-5 ปี ภาวะโภชนาการ สูงดี สมส่วนตามวัย ร้อยละ 70 เด็กมีภาวะเตี้ย ไม่เกินร้อยละ 9 เด็กมีภาวะผอมไม่เกินร้อยละ 5 เด็กมีภาวะเริ่มอ้วนไม่เกินร้อยละ 8 และพัฒนาการสมวัย ร้อยละ 87 เด็กอายุ 3 ปี ปราศจากฟันผุ (ไม่น้อยกว่าร้อยละ 75) เด็กมีสุขภาวะดี ไอคิว ดี ทำให้เด็กเติบโตเป็นคนที่มีคุณภาพ เก่งดี มีสุข
จังหวัดปัตตานี ได้ดำเนินการขับเคลื่อนนโยบายตําบลมหัศจรรย์ 1,000 วัน Plus สู่ 2,500 วัน ครอบคลุมทุกตำบล เพื่อเป้าหมายเด็กปัตตานี IQ ดีที่ 104 ในปี 2569 การพัฒนาเด็กปฐมวัยถือเป็นการวางรากฐานสำคัญส่งผลต่อการพัฒนาระดับสติปัญญา และยังเป็นการส่งเสริมให้เด็กปฐมวัยเติบโตเต็มศักยภาพมีคุณภาพชีวิตที่ดี ผ่านกลไกการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในชุมชนและท้องถิ่นระดับตำบล โดยระดับตำบลถือเป็นจุดคานงัดที่สำคัญที่จะทำให้ไปถึงเป้าหมาย เด็กปัตตานี IQ ดีที่ 104 ได้ ซึ่งการติดตามสื่อสารนโยบายโดยสำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดปัตตานีร่วมกับสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดปัตตานี นโยบายการขับเคลื่อนตําบลมหัศจรรย์ 1,000 วัน Plus สู่ 2,500 วัน ได้ดำเนินการอย่างต่อเนื่องในปี 2569 โดยตำบลปะเสยะวอ มีการขับเคลื่อนการดำเนินงานตำบลมหัศจรรย์ 1000 วัน Plus สู่ 2500 วัน ผ่านคณะกรรมการและคณะทำงานทุกระดับ ในการขับเคลื่อนบูรณาการทุกภาคส่วน
จากผลการดำเนินงาน งานอนามัยแม่และเด็กในปีงบประมาณ 2567 และปีงบประมาณ 2568 ของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลปะเสยะวอ พบว่า 1) อัตราโลหิตจางในหญิงตั้งครรภ์ (ไม่เกินร้อยละ 14) ร้อยละ 15.91,15.05 ตามลำดับ ซึ่งยังเป็นปัญหาอันดับต้นของหญิงตั้งครรภ์ 2) อัตราของทารกแรกเกิดน้ำหนักน้อยกว่า 2,500 กรัม (ไม่เกินร้อยละ 7) ปีงบประมาณ 2567 ไม่พบทารกแรกเกิดน้ำหนักน้อยกว่า 2,500 กรัม และในปีงบประมาณ 2568 พบร้อยละ 8.57 3) อัตราหญิงตั้งครรภ์ที่ได้รับการดูแลก่อนคลอด 5 ครั้ง ตามเกณฑ์ (ร้อยละ 80) ร้อยละ 72.73,82.93 ตามลำดับ 4) อัตราหญิงตั้งครรภ์ฝากครรภ์ก่อน 12 สัปดาห์ (ร้อยละ 75) ร้อยละ 84.09,67.27 5) อัตราหญิงหลังคลอดได้รับการดูแลครบ 3 ครั้งตามเกณฑ์ (ร้อยละ 75) ร้อยละ 94, 86.1 6.) ทารกแรกเกิดได้รับการเลี้ยงดูด้วยนมแม่อย่างเดียวอย่างน้อย 6 เดือน (ร้อยละ 60) ร้อยละ 84.85,81.25 ตามลำดับ และในปีงบประมาณ 2568 พบว่ามีมารดาคลอดทารกก่อนกำหนด (น้อยกว่าร้อยละ 
ร้อยละ3.63 พบว่าอัตราตั้งครรภ์ในวัยรุ่น ร้อยละ 6.45 และหญิงตั้งครรภ์ที่อายุมากกว่า 30 ปี พบว่ามีภาวะเสี่ยงจากการตั้งครรภ์สูง เช่น ภาวะโลหิตจาง ความดันโลหิตสูงขณะตั้งครรภ์ มีดัชนีมวลกายเกินเกณฑ์ มีพฤติกรรมการบริโภค น้ำหวาน แป้ง เช่น ชาเย็น โรตี เป็นต้น เป็นพฤติกรรมเสี่ยงต่อการเกิดโรคเบาหวานขณะตั้งครรภ์ ซึ่งภาวะเสี่ยงขณะตั้งครรภ์ส่งผลให้เกิดภาวะคลอดก่อนกำหนดสูง และผลการดำเนินงานดูแลสุขภาพกลุ่มเด็กอายุ 0-5 ปี ปีงบประมาณ 2567และปีงบประมาณ 2568 พบว่า 1) เด็กอายุ 0-5 ปี ภาวะโภชนาการ สูงดี สมส่วนตามวัย (ร้อยละ 70) ร้อยละ 59.70,83.92 ตามลำดับ 2.เด็กอายุ 0-5 ปี ที่มีปัญหาทุพโภชนาการมีภาวะผอมไม่เกิน(ร้อยละ 5) ร้อยละ 14.93,4.20 ตามลำดับ 3) เด็กอายุ 0-5 ปี มีพัฒนาการสมวัย (ร้อยละ 86) ร้อยละ 63.20,71.56 ตามลำดับ และร้อยละพบสงสัยล่าช้า(ร้อยละ 20) 21.55,0.87 ตามลำดับ 4) เด็กอายุ 3 ปี ปราศจากฟันผุ (ไม่น้อยกว่าร้อยละ 75) ร้อยละ 51.52,60 ตามลำดับ 5) เด็ก 0-5 ปี ได้รับวัคซีนครบตามเกณฑ์อายุ (ร้อยละ 50 ) ร้อยละ 34.38,39.57 ในปีงบประมาณ 2568 อัตราการตรวจคัดกรองภาวะซีดในเด็กอายุ 6 เดือน - 12 เดือน พบว่า ร้อยละ 7.02 และการตรวจพบภาวะซีดในเด็กอายุ 6 เดือน - 12 เดือน ร้อยละ 50 (ข้อมูลจาก HDC ณ วันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2569) ซึ่งยังคงเป็นปัญหาและอาจส่งผลกระทบต่อพัฒนาการทางด้านร่างกาย สติปัญญา อารมณ์ จิตใจ และสังคมของเด็กตามมา จึงจำเป็นต้องมีการส่งเสริมและพัฒนาเด็กให้มีพัฒนาการที่สมวัยในทุกด้านของชีวิต ดังนั้นจากปัญหาดังกล่าวข้างต้น โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลปะเสยะวอ จึงได้จัดโครงการมหัศจรรย์ 1000 Plus สู่ 2500 วัน เพื่อส่งเสริมให้ลูกเกิดรอด แม่ปลอดภัย พัฒนาการสมวัย สร้างความตระหนักรู้ถึงความสำคัญของสุขภาพมารดาตั้งแต่ตั้งครรภ์ จนถึงเด็กอายุ 5 ปี รวมถึงการส่งเสริมให้หญิงวัยเจริญพันธุ์มีความพร้อมตั้งแต่ ระยะก่อนตั้งครรภ์ที่เป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการส่งเสริมให้การตั้งครรภ์มีคุณภาพ ลูกเกิดรอดแม่ปลอดภัย และเด็กปฐมวัยเติบโตเต็มศักยภาพ เพื่อให้กลุ่มเป้าหมายมีคุณภาพชีวิตที่ดีโดยเฉพาะอย่างยิ่งการมีสุขภาพร่างกายที่แข็งแรงสมบรูณ์แข็งแรงทั้งทางกายและจิตใจ
วัตถุประสงค์โครงการ
กิจกรรม/การดำเนินงาน
กลุ่มเป้าหมาย
| กลุ่มเป้าหมาย | จำนวนที่วางไว้ | |
|---|---|---|
| กลุ่มเป้าหมายจำแนกตามช่วงวัย | ||
| กลุ่มเด็กเล็กและเด็กก่อนวัยเรียน | 100 | |
| กลุ่มเด็กวัยเรียนและเยาวชน | ||
| กลุ่มวัยทำงาน | ||
| กลุ่มผู้สูงอายุ | ||
| กลุ่มเป้าหมายจำแนกกลุ่มเฉพาะ | ||
| กลุ่มหญิงตั้งครรภ์และหญิงหลังคลอด | 50 | |
| กลุ่มผู้ป่วยโรคเรื้อรัง | ||
| กลุ่มคนพิการและทุพพลภาพ | ||
| กลุ่มประชาชนทั่วไปที่มีภาวะเสี่ยง | ||
| สำหรับการบริหารหรือพัฒนากองทุนฯ [ข้อ 10(4)] |
ผลที่คาดว่าจะได้รับ
- หญิงตั้งครรภ์ในเขตรับผิดชอบตำบลปะเสยะวอ ได้รับการฝากครรภ์ครั้งแรกก่อน 12 สัปดาห์ ระหว่างการตั้งครรภ์ หลังคลอด ได้รับการดูแลตามเกณฑ์มาตรฐาน ลูกเกิดรอด แม่ปลอดภัย
2. ทารกแรกเกิดมีน้ำหนักไม่ต่ำกว่า 2,500 กรัม
3. หญิงตั้งครรภ์ มารดาหลังคลอด และครอบครัวมีความรู้ มีความตระหนักในการดูแลตนเองและบุตร การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่และการเลี้ยงดูบุตรอย่างถูกต้อง 4. มีการติดตามและดูแลหญิงตั้งครรภ์ที่มีภาวะเสี่ยงในการคลอดก่อนกำหนด และภาวะมารดาคลอดก่อนกำหนดลดลง 5. เครือข่ายในชุมชนที่เกี่ยวข้องมีส่วนร่วมในการดูแลหญิงตั้งครรภ์ และหญิงหลังคลอด 6. หญิงตั้งครรภ์มีภาวะโลหิตจางลดลง
7. มารดาเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างน้อยนาน 6 เดือน 8. ผู้ปกครองทราบและสามารถดูแลสุขภาพเด็ก 0 - 5 ปี ได้รับการดูแลสุขภาพอย่างเป็นองค์รวม และครอบคลุมทั้ง 5 ด้าน
9. อสม.มีความรู้ความเข้าใจ และภาคีเครือข่ายในชุมชนมีส่วนร่วมในเกี่ยวกับการส่งเสริมสุขภาพอนามัยแม่และเด็ก