กองทุนสุขภาพตำบล - กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น - กปท

กิตติกรรมประกาศ

"โครงการพัฒนารูปแบบการดูแลเฝ้าระวังสุขภาพจิตเพื่อป้องกันปัญหาฆ่าตัวตายในกลุ่มเสี่ยง ปีงบประมาณ 2564 จังหวัดพัทลุง" สำเร็จได้ด้วยดี ด้วยความร่วมมือจาก สมาชิกในชุมชน ตำบลมะกอกเหนือ อำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุง

คณะทำงานโครงการฯ ขอขอบคุณ กองทุนสุขภาพตำบล เทศบาลตำบลบ้านสวน ที่ให้การสนับสนุนงบประมาณในการดำเนินโครงการฯ รวมทั้ง ภาคีเครือข่ายที่สำคัญระดับพื้นที่ ที่ให้การสนับสนุน ช่วยเหลือ ชี้แนะ สุดท้ายขอขอบคุณผู้เกี่ยวข้องที่มิได้ระบุชื่อไว้ในที่นี้ ซึ่งมีส่วนสำคัญในการขับเคลื่อนการดำเนินงานให้มีความยั่งยืนในพื้นที่ต่อไป

คณะทำงานโครงการ
โครงการพัฒนารูปแบบการดูแลเฝ้าระวังสุขภาพจิตเพื่อป้องกันปัญหาฆ่าตัวตายในกลุ่มเสี่ยง ปีงบประมาณ 2564

บทคัดย่อ

โครงการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) 1.เพื่อให้ประชาชนกลุ่มเสี่ยงได้รับการคัดกรองภาวะซึมเศร้าและความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตายเพิ่มขึ้น (2) 2. เพื่อให้ อสม. มีความรู้สามารถค้นหาเฝ้าระวังและแจ้งเหตุเพื่อป้องกันการฆ่าตัวตาย (3) 3. เพื่อสร้างรูปแบบและแนวทางในการป้องกันปัญหาการฆ่าตัวตายสำหรับใช้ในสถานบริการและพื้นที่ (4) 4. เพื่อให้ประชาชนเข้าใจรับรู้ถึงสัญญาณ เตือนในการฆ่าตัวตายกับคนใกล้ตัวและสามารถช่วยเหลือเบื้องต้นได้ (5) 5. คัดกรองและประเมินสุขภาพจิตของผู้รับบริการที่เป็นกลุ่มเป้าหมายด้วยคำถาม2Q,9Q และ 8Q ตามรูปแบบและแนวทางในการป้องกันปัญหาการฆ่าตัวตายในสถานบริการ (6) 6. ติดตามดูแลให้ผู้ป่วยโรคจิตและผู้ป่วยโรคซึมเศร้าที่อยู่ในระบบการรักษาได้รับการรักษาอย่างต่อเนื่อง

ผลการดำเนินงานที่สำคัญ ได้แก่ (1) 1.อบรมพัฒนาศักยภาพ อสม. จำนวน 41 คนให้เป็น “อสม.เชี่ยวชาญสุขภาพจิต” สามารถดำเนินงานตามคู่มือสุขภาพที่ชุมชนสลับ อสม.ของกรมสุขภาพจิต มีความรู้เรื่องการป้องกันและแก้ไขปัญหาสุขภาพจิตและเข้าใจในเรื่อง 10 สัญญาณเตือนภัยในการฆ่าตัวตายและหลักธรรมปฐมพยาบาลทางจิตใจ (2) คัดกรองภาวะตัวซึมเศร้าและความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตาย ใน (depress and Suicide Screening test : DS8) กลุ่มเป้าหมายโดยคัดกรองโรคซึมเศร้าแล้วตัวเองฆ่าตัวตาย คำถาม 2Q,9Q และ 8Q โดยเจ้าหน้าที่และ อสม. เชียวชาญสุขภาพจิต (ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง 1,017 คนผู้สูงอายุจำนวน (3) 6. จัดทำป้ายประชาสัมพันธ์ 10 สัญญาณเตือนภัยฆ่าตัวตาย ฟังด้วยหัวใจให้ได้ยิน ในวันที่เขายังมีลมหายใจอยู่ ติดตั้งที่ศูนย์กลางของชุมชนแต่ละหมู่บ้าน

ข้อเสนอแนะ ได้แก่ (1)ควรดำเนินโครงการอย่างต่อเนื่องเพื่อป้องกันการฆ่าตัวตายในพื้นที่ในระยะยาว (2)อสม.ที่ได้ผ่านดารอบรม อสม.เชี่ยวชาญสุขภาพจิตควรได้รับการฟื้นฟูอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง

หมายเหตุ : รายละเอียดของบทสรุปคัดย่อการดำเนินงาน ให้ผู้รับผิดชอบโครงการเป็นผู้เขียนสรุปภาพรวมของโครงการใน "ผลลัพธ์โครงการ"

สารบัญ

ความเป็นมา/หลักการเหตุผล

เนื่องจากสภาพทางเศรษฐกิจและสังคมที่เปลี่ยนไปในปัจจุบัน ทำให้โรคซึมเศร้าเป็นปัญหาสุขภาพจิตที่มีความรุนแรงและทวีจำนวนมากขึ้นด้วยเรื่อยๆ ส่งกระทบอย่างมากต่อตนเองครอบครัวและสังคม แม้ว่า รพ.สต.บ้านปากคลอง จะมีการดำเนินการคัดกรองและเฝ้าระวังปัญหานี้มาอย่างต่อเนื่อง แต่ในปี 2563 ก็พบว่ามีผู้ฆ่าตัวตายสำเร็จ จำนวน 2 รายหรือคิดเป็น 62.50 ต่อแสนประชากร จากการวิเคราะห์ข้อมูลจากผลการปฏิบัติงานในปี 2563 พบว่าอัตราการเข้าถึงบริการของผู้ป่วยโรคซึมเศร้าของประชาชนในเขตรับผิดชอบยังต่ำกว่าเกณฑ์ คือมีประมาณการความชุกผู้ป่วยซึมเศร้า ร้อยละ 2.3 หรือ 474 คน โดยมีผลงาน 179 คน และอัตราการเข้าถึงบริการของผู้ป่วยโรคจิตเภทยังต่ำกว่าเกณฑ์ประมาณการความชุกของผู้ป่วยจิตเภทร้อยละ 0.8 คิดเฉพาะ F 20 จำนวน 165 คนผลงาน 65 คน

  นอกจากนี้พบว่า ผู้ป่วยที่เข้าถึงบริการแล้วส่วนใหญ่คือโรคจิตจากสารเสพติดที่สูญเสียความสามารถในการควบคุมตัวเองก่อให้เกิดอันตรายทั้งต่อตนเอง ชุมชน สังคม และส่งผลให้เกิดการฆ่าตัวตายสำเร็จอีกด้วย ส่วนโรคอื่นๆ เช่น ภาวะซึมเศร้า พบว่าผู้ป่วยหรือญาติจะมารับยาในช่วงที่มีอาการ เมื่อมีอาการดีขึ้นจะไม่มาตามนัด ขาดการรักษาต่อเนื่องส่งผลให้ผู้ป่วยขาดยาและผู้ป่วยโรคจิตเวชมีอาการทางจิตกำเริบซ้ำ อย่างไรก็ดี ผู้ฆ่าตัวตายสำเร็จที่พบทั้ง 2 ราย มีสาเหตุจากพฤติกรรมดื่มสุราและสารเสพติดจึงมีอาการทางจิตจากสุรา ซึ่งเป็นกลุ่มที่ไม่ค่อยให้ความร่วมมือในการให้บริการสุขภาพเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว

  มีผลการศึกษาทางวิชาการรายงานไว้ว่า “การป้องกันโรคซึมเศร้าที่ได้ผลคือ Early detection และให้การช่วยเหลือทันทีตั้งแต่เริ่มมีอาการซึมเศร้าและมีเครื่องมือประเมินที่ง่ายและมีความไวในการประเมินใช้ง่ายเหมาะสมสำหรับใช้ในชุมชนโดยอาสาสมัครสาธารณสุข แกนนำชุมชนหรือประชาชนทั่วไปก็สามารถนำมาใช้ในการประเมินตนเองได้ด้วยตนเอง” เครื่องมือที่กล่าวถึงเรียกว่าแบบคัดกรองภาวะซึมเศร้าและความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตายหรือ DS8 ที่พัฒนาโดยทวีตั้งเสรีและคณะ(2561)

    แบบคัดกรองภาวะซึมเศร้านี้มี 2 องค์ประกอบ คือ Mood and cognitive behavior component และ somatic component โดยมีความความไวร้อยละ 98.9 ความจำเพาะร้อยละ 71.9 ในส่วนของการคัดกรองความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตายเหลือเพียงองค์ประกอบเดียว คือ Suicidal intention มีคำถาม 2 ข้อมีค่าความไวร้อยละ 89.1 ความจำเพาะร้อยละ 89.4 แบบคัดกรองฉบับนี้จึงแบ่งออกเป็น 2 ส่วนคือส่วนที่ 1 ใช้คัดกรองผู้ที่มีภาวะซึมเศร้า (ข้อ 1-6 ) และส่วนที่ 2 ใช้คัดกรองผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตาย (ข้อที่ 7-8) เป็นแบบคัดกรองที่ง่ายและสะดวกต่อการนำไปใช้ในชุมชน ถ้าผลประเมินพบว่า ถ้าตอบว่ามีตั้งแต่ 3 ข้อขึ้นไปหรือ 3 คะแนนขึ้นไปในคำถามข้อที่ 1-6 ซึ่งเป็นคำถามของแบบคัดกรองภาวะซึมเศร้าหมายถึงมีภาวะซึมเศร้า จะได้รับการให้บริการปรึกษาหรือพบแพทย์เพื่อการบำบัดรักษา และถ้าตอบว่า “มี” ตั้งแต่ 1 ข้อขึ้นไปหรือ 1 คะแนนขึ้นไปในข้อตอบคำถามข้อที่ 7 – 8 เป็นคำถามของแบบคัดกรองความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตาย หมายถึง “มีความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตาย”

    เพื่อแก้ปัญหาการฆ่าตัวตายสำเร็จในพื้นที่รับผิดชอบ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านปากคลอง จึงได้จัดทำโครงการพัฒนารูปแบบการดูแลเฝ้าระวังป้องกันปัญหาการฆ่าตัวตายในกลุ่มเสี่ยง ปีงบประมาณ 2564 ขึ้นโดยมีการใช้แบบคัดกรองภาวะซึมเศร้าและความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตาย หรือ Ds 8 เป็นเครื่องมือในการคัดกรองกลุ่มเสี่ยงและอาศัยความร่วมมือจากชุมชนและภาคีเครือข่ายในพื้นที่ ผลักดันให้เกิดการดำเนินงานตามแนวคิดหัวใจมีหูของกรมสุขภาพจิต ทั้งนี้เพื่อกระตุ้นให้ประชาชนในพื้นที่มีความเข้าใจต่อสัญญาณเตือนภัยฆ่าตัวตาย 10 ประการ และเห็นความสำคัญของ “การฟังได้หัวใจ” ใช้หัวใจฟังให้ได้ยินในวันที่เขายังมีลมหายใจอยู่ เพื่อช่วยฉุดคนจากการคิดฆ่าตัวตายและให้การช่วยเหลือเบื้องต้นได้ทันท่วงทีและสามารถออกแบบการป้องกันการฆ่าตัวตายให้สอดคล้องเหมาะสมกับบริบทของพื้นที่ตนเองได้อย่างมีคุณภาพต่อไป

วัตถุประสงค์โครงการ

1. 1.เพื่อให้ประชาชนกลุ่มเสี่ยงได้รับการคัดกรองภาวะซึมเศร้าและความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตายเพิ่มขึ้น
2. 2. เพื่อให้ อสม. มีความรู้สามารถค้นหาเฝ้าระวังและแจ้งเหตุเพื่อป้องกันการฆ่าตัวตาย
3. 3. เพื่อสร้างรูปแบบและแนวทางในการป้องกันปัญหาการฆ่าตัวตายสำหรับใช้ในสถานบริการและพื้นที่
4. 4. เพื่อให้ประชาชนเข้าใจรับรู้ถึงสัญญาณ เตือนในการฆ่าตัวตายกับคนใกล้ตัวและสามารถช่วยเหลือเบื้องต้นได้
5. 5. คัดกรองและประเมินสุขภาพจิตของผู้รับบริการที่เป็นกลุ่มเป้าหมายด้วยคำถาม2Q,9Q และ 8Q ตามรูปแบบและแนวทางในการป้องกันปัญหาการฆ่าตัวตายในสถานบริการ
6. 6. ติดตามดูแลให้ผู้ป่วยโรคจิตและผู้ป่วยโรคซึมเศร้าที่อยู่ในระบบการรักษาได้รับการรักษาอย่างต่อเนื่อง

กิจกรรม/การดำเนินงาน

1. 1.อบรมพัฒนาศักยภาพ อสม. จำนวน 41 คนให้เป็น “อสม.เชี่ยวชาญสุขภาพจิต” สามารถดำเนินงานตามคู่มือสุขภาพที่ชุมชนสลับ อสม.ของกรมสุขภาพจิต มีความรู้เรื่องการป้องกันและแก้ไขปัญหาสุขภาพจิตและเข้าใจในเรื่อง 10 สัญญาณเตือนภัยในการฆ่าตัวตายและหลักธรรมปฐมพยาบาลทางจิตใจ
2. คัดกรองภาวะตัวซึมเศร้าและความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตาย ใน (depress and Suicide Screening test : DS8) กลุ่มเป้าหมายโดยคัดกรองโรคซึมเศร้าแล้วตัวเองฆ่าตัวตาย คำถาม 2Q,9Q และ 8Q โดยเจ้าหน้าที่และ อสม. เชียวชาญสุขภาพจิต (ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง 1,017 คนผู้สูงอายุจำนวน
3. 6. จัดทำป้ายประชาสัมพันธ์ 10 สัญญาณเตือนภัยฆ่าตัวตาย ฟังด้วยหัวใจให้ได้ยิน ในวันที่เขายังมีลมหายใจอยู่ ติดตั้งที่ศูนย์กลางของชุมชนแต่ละหมู่บ้าน

กลุ่มเป้าหมาย

ผลที่คาดว่าจะได้รับ

ส่วนที่ 1 ผลการดำเนินงาน

* ผลผลิต หมายถึง ผลที่เกิดขึ้นเชิงปริมาณจากการทำกิจกรรม เช่น จำนวนผู้เข้าร่วมประชุม จำนวนผู้ผ่านการอบรม จำนวนครัวเรือนที่ปลูกผักสวนครัว เป็นต้น
** ผลลัพธ์ หมายถึง การเปลี่ยนแปลงที่นำไปสู่การแก้ปัญหา เช่น หลังอบรมมีผู้ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมจำนวนกี่คน มีข้อบังคับหรือมาตรการของชุมชนที่นำไปสู่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมหรือสภาพแวดล้อม เป็นต้น ทั้งนี้ต้องมีข้อมูลอ้างอิงประกอบการรายงาน เช่น ข้อมูลรายชื่อแกนนำ , แบบสรุปการประเมินความรู้ , รูปภาพกิจกรรมพร้อมคำอธิบายใต้ภาพ เป็นต้น