กองทุนสุขภาพตำบล - กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น - กปท

โรคหัวใจและหลอดเลือด ได้แก่ โรคหลอดเลือดสมอง และ โรคหัวใจขาดเลือด เป็นสาเหตุการเสียชีวิตลำดับต้นของคนไทย ตั้งแต่ปี 2555 ในแต่ละปีมีคนไทยเสียชีวิต จากโรคนี้ มากกว่า 54,000 รายและมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นทุกปี ในจำนวนนี้ มากกว่าร้อยละ 80 เป็นผู้สูงอายุ สาเหตุของโรคกลุ่มนี้ เกิดจากวิถีชีวิตและพฤติกรรมสุขภาพที่ไม่ถูกต้องเหมาะสม ได้แก่ การรับประทานที่มากเกินพอดี ไม่สมดุล รับประทานอาหารรสหวาน มัน เค็ม รับประทาน ผักผลไมน้อย ใช้เครื่องอำนวยความสะดวกมากขึ้น มีกิจกรรมทางกายน้อยลง ไม่ออกกำลังกาย เครียด และพักผ่อนไม่เพียงพอ ประกอบกับการสูบบุหรี่ และการดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ ซึ่งปัจจัยเสี่ยงด้านพฤติกรรมสุขภาพดังกล่าวสงผลให้เกิดภาวะน้ำหนักเกิน อ้วน ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง เบาหวาน และนำไปสูการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือด จากการสำรวจสถานการณ์ปัญหาสุขภาวะของผู้สูงอายุโดยกรมอนามัย (พ.ศ.2567) พบว่าผู้สูงอายุมีปัญหาสุขภาพด้วยโรคความดันโลหิตสูง 46% โรคเบาหวาน 20% และโรคซึมเศร้า 3% ผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงมากกว่า95% ได้รับการดูแลรักษา แต่ก็มีผู้สูงอายุมากถึง 55% ไม่ สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด และ43% ไม่สามารถควบคุมระดับความดันโลหิต พฤติกรรมสุขภาพที่พึงประสงค์ที่ผู้สูงอายุไทย ปฏิบัติตัวได้น้อยที่สุดเรียงตามลำดับ ได้แก่ ออกกำลังกายสัปดาห์ละ 3 วันวันละ 15-30 นาทีเป็นประจำ (57%) ดื่มน้ำสะอาดอย่างน้อยวัน ละ 8 แก้วเป็นประจำ (65%) รับประทานผักและผลไม้เป็นประจำ (66%) ไม่ดื่มสุรา/เครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ (83%) และไม่สูบบุหรี่ (84%) ส่งผลให้ผู้สูงอายุไทยมีปัจจัยเสี่ยงทางสุขภาพที่สำคัญคือ ภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วน ซึ่งพบความชุกสูงถึง 43% ในเพศชาย และ 50% ในเพศหญิง โดยปัจจัยป้องกันที่สำคัญ ได้แก่ การออกกำลังกายเป็นประจำและการกินอาหารที่เหมาะสม นอกจากนั้นการสำรวจของ มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย (พ.ศ.2567) พบว่าผู้สูงอายุยังมีปัญหาเรื่องการเคลื่อนไหวร่างกาย (58%) ด้านการมองเห็น (19%) และด้านจิตใจ (3%) การดำเนินมาตรการเชิงรุกการตรวจคัดกรองสุขภาพโดยค้นหาปัจจัยเสี่ยงในการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือด ด้วยการประเมินปัจจัยเสี่ยงหลายปัจจัยพร้อมๆ กัน (global risk score) เพื่อทำนายโอกาสเกิดโรคภายในอนาคตข้างหน้า จะทำให้ผู้ที่มี โอกาสเสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือดสามารถจัดการตนเองได้ด้วยการสนับสนุนจาก อสม. และเจ้าหน้าที่สาธารณสุข เพื่อลดปัจจัยเสี่ยง และปรับพฤติกรรมสุขภาพให้ถูกต้องเหมาะสม จะส่งผลให้น้ำหนักตัว ระดับความดันโลหิต ระดับน้ำตาลและไขมันในเลือดอยู่ในเกณฑ์ปกติ นอกจากนั้นการตรวจคัดกรองโรคหลอดเลือดสมอง สายตาผิดปกติ ภาวะซึมเศร้าและการดูแลอย่างต่อเนื่อง จะช่วยให้ผู้สูงอายุมี คุณภาพชีวิตและลดภาระสังคม จากการดำเนินการเฝ้าระวังและปรับเปลี่ยนพฤติกรรม และคัดกรองกลุ่มผู้สูงอายุ ในปี 2567 พบว่า กลุ่มผู้สูงอายุในเขต รพ.สต.บ้านผัง 50 ได้รับการคัดกรอง 217 คน จาก 328 คน คิดเป็นร้อยละ 66.16  และพบกลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูง จำนวน 68 คน มีภาวะซึมเศร้า 2 คน ต้อกระจก 10 คน นอกจากนี้พบว่า หลังการติดตามกลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูงในกลุ่มผู้สูงอายุ 68 คน มีภาวะความดันโลหิตสูง 45 คน ส่งต่อเจ้าหน้าที่รพ.สต.เพื่อคัดกรองภาวะเสี่ยงการเกิดหลอดเลือดสมองและหัวใจพบว่ามีความเสี่ยง จำนวน 20 คน และได้รับการส่งต่อไปยังรพ.มะนังครบทั้ง 20 ราย โดยแพทย์วินิจฉัยว่าเป็นโรคหลอดเลือดสมอง 3 รายและหลอดเลือดหัวใจ 2 ราย  ซึ่งการดำเนินการดังกล่าว อสม.ได้มีการติดตามและลงพื้นที่ ในเดือน สิงหาคม ๒๕๖๗ พบว่า กลุ่มเสี่ยงที่เฝ้าติดตาม ผ่านการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมแต่ยังคงมีความเสี่ยงต่อการโรคหลอดเลือดสมองและหัวใจ นอกจากนี้กลุ่มผู้สูงอายุที่ผ่านการคัดกรองต้อกระจก 10 คน ได้รับการส่งต่อเพื่อเข้ารับการผ่าตัด 2 คน และส่งตัวผู้ที่มีภาวะซึมเศร้าเพื่อเข้ารับการรักษา 2 คน
ดังนั้นเพื่อลดความเสี่ยงและอันตรายที่จะเกิดขึ้นกับผู้สูงอายุและทำงานเชิงรุกเพื่อให้ทันต่อสถานการณ์ ชมรมอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านผัง 50 จึงได้จัดทำ โครงการคัดกรองภาวะเสี่ยงโรคหัวใจ หลอดเลือดสมอง ต้อกระจก และภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุ เพื่อพัฒนาสังคมผู้สูงอายุอย่างต่อเนื่องอันจะนำไปสู่ผู้สูงอายุที่มีภาวะสุขภาพดีในอนาคตต่อไป