โครงการควบคุมและป้องกันโรคไข้เลือดออก ประจำปี 2569
แบบประเมินคุณค่าของโครงการที่เกี่ยวข้องกับการสร้างเสริมสุขภาพ
ชื่อโครงการ โครงการควบคุมและป้องกันโรคไข้เลือดออก ประจำปี 2569
รหัสโครงการ L660425691006 ระยะเวลาโครงการ 1 กุมภาพันธ์ 2569 - 30 กันยายน 2569
แบบประเมินคุณค่าของโครงการที่เกี่ยวข้องกับการสร้างเสริมสุขภาพ เป็นการคุณค่าที่เกิดจากโครงการในมิติต่อไปนี้
- ความรู้ด้านการสร้างเสริมสุขภาพและนวัตกรรมเชิงระบบสุขภาพชุมชน
- การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่มีผลต่อสุขภาวะ
- การปรับเปลี่ยนสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาวะ
- ผลกระทบเชิงบวกและนโยบายสาธารณะที่เอื้อต่อการสร้างสุขภาวะชุมชน
- กระบวนการชุมชน
- มิติสุขภาวะปัญญา / สุขภาวะทางจิตวิญญาณ
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
1. เกิดความรู้ หรือ นวัตกรรมชุมชน
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
1. ความรู้ใหม่ / องค์ความรู้ใหม่
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
2. สิ่งประดิษฐ์ / ผลผลิตใหม่
สเปรย์ตะไคร้หอม เนื่องจากประชาชนได้รับความรู้และวิธีการทำจากการจัดอบรมที่ อบต.
ประชาชนรู้วิธีการทำและประโยชน์ที่ได้รับ โดยมีผลิตภัณฑ์สเปรย์ตะไคร้หอมไว้ที่บ้าน / ครัวเรือนเขตพื้นที่ รพ.สต.บ้านสร้างถ่อ
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
3. กระบวนการใหม่
อสม. เฝ้าระวังคนหน้าบ้าน
เฝ้าระวังประชาชนในเขตรับผิดชอบตนเอง ทำหน้าที่เป็นด่านแรกคอยคัดกรอง หากพบคนในชุมชนมีไข้สูงลอยเกิน 2 วัน จะเข้าประกบตัวทันทีเพื่อแนะนำการปฏิบัติตัวที่ถูกต้อง / อ้างอิง เขตพื้นที่ รพ.สต.บ้านสร้างถ่อ
การเฝ้าระวังโรคติดต่อในเขตพื้นที่
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
4. วิธีการทำงาน / การจัดการใหม่
อสม. ทำงานเชิงรุก
อสม. และแกนนำชุมชน: ทำหน้าที่เป็น "มดงานภาคสนาม" สำรวจ คัดกรอง และใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นตัดวงจรลูกน้ำ /อ้างอิง เขีตพื้นที่ รพ.สต.บ้านสร้างถ่อ
ทำทุก 7 วัน
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
5. การเกิดกลุ่ม / โครงสร้างในชุมชนใหม่
กลุ่ม อสม. ภาคีเครือข่ายชุมชน Big Cleaning Day
ผู้นำชุมชน อสม. ประชาชน ร่วมกันทำกิจกรรม Big Cleaning Day / อ้างอิง เขีตพื้นที่ รพ.สต.บ้านสร้างถ่อ
ทำทุกเดือน
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
6. แหล่งเรียนรู้ใหม่
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
99. อื่นๆ
2. เกิดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่เอื้อต่อสุขภาพ
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
1. การดูแลสุขอนามัยส่วนบุคคล
โดยรักษาความสะอาดของร่างกายและบริเวณที่อยู่อาศัย สวมเสื้อผ้าที่มิดชิดและใช้ยาทากันยุงเพื่อป้องกันการถูกยุงลายกัด รวมถึงสำรวจและกำจัดแหล่งน้ำขังที่เป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลายอย่างสม่ำเสมอ มีการจัดเก็บขยะและภาชนะต่าง ๆ ให้เป็นระเบียบและไม่เอื้อต่อการเพาะพันธุ์ยุงลาย ตลอดจนใส่ใจสังเกตอาการผิดปกติของตนเองและบุคคลในครอบครัว หากมีอาการสงสัยไข้เลือดออกจะรีบพบเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือเข้ารับการรักษา
ชุมชนมีสภาพแวดล้อมที่น่าอยู่
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
2. การบริโภค
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
3. การออกกำลังกาย
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
4. การลด ละ เลิก อบายมุข เช่น การพนัน เหล้า บุหรี่
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
5. การลดพฤติกรรมเสี่ยง เช่น พฤติกรรมเสี่ยงทางเพศ การขับรถโดยประมาท
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
6. การจัดการอารมณ์ / ความเครียด
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
7. การดำรงชีวิต / วิถีชีวิต เช่น การใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่น / สมุนไพรในการดูแลสุขภาพตนเอง
สมุนไพรไทยที่มีฤทธิ์ไล่ยุงตามธรรมชาติและมีแหล่งอ้างอิงทางวิชาการรองรับ ได้แก่ ตะไคร้หอม มะกรูด โหระพา และสะระแหน่ ซึ่งมีน้ำมันหอมระเหยช่วยรบกวนระบบประสาทของยุง
คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
ให้ประชาชนปลูกไว้ทุกครัวเรือน
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
8. พฤติกรรมการจัดการตนเอง ครอบครัว ชุมชน
ยึดตามมาตรการ 5 ป. 2 ข. เพื่อตัดวงจรชีวิตของยุงลายพาหะนำโรค
ThaiJO - พฤติกรรมการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออก
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
9. อื่นๆ
3. การสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพ (กายภาพ สังคม และเศรษฐกิจ)
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
1. กายภาพ เช่น มีการจัดการขยะ ป่า น้ำ การใช้สารเคมีเกษตร และการสร้างสิ่งแวดล้อมในครัวเรือนที่ถูกสุขลักษณะ
มาตราการ 3 เก็บ 3 โรค
กองโรคติดต่อนำโดยแมลง กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2567). มาตรการ 3 เก็บ ป้องกัน 3 โรค และแนวทางการจัดการอนามัยสิ่งแวดล้อม.
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
2. สังคม เช่น มีความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน ลดการเกิดอุบัติเหตุ ครอบครัวอบอุ่น การจัดสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อเด็ก เยาวชน และกลุ่มวัยต่าง ๆ มีพื้นที่สาธารณะ/พื้นที่ทางสังคม เพื่อเอื้อต่อการส่งเสริมสุขภาพของคนในชุมชน มีการใช้ศาสนา/วัฒนธรรมเป็นฐานการพัฒนา
ปรับปรุงภูมิทัศน์ส่วนรวม: พัฒนาสวนสาธารณะ สนามเด็กเล่น และพื้นที่ทำกิจกรรมของชุมชนไม่ให้มีขยะหรือเศษภาชนะที่ขังน้ำฝนได้
พื้นที่สาธารณะในเขตพื้นที่ สะอาดปลอดโปร่ง ไม่มีน้ำขัง
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
3. เศรษฐกิจสร้างสรรค์สังคม /สร้างอาชีพ / เพิ่มรายได้
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
4. มีการบริการสุขภาพทางเลือก และมีช่องทางการเข้าถึงระบบบริการสุขภาพ
อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.): ช่วยคัดกรอง เฝ้าระวัง และให้คำแนะนำในชุมชนตาม แนวทางกรมควบคุมโรค
แนวทางกรมควบคุมโรค
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
5. อื่นๆ
4. การพัฒนานโยบายสาธารณะที่เอื้อต่อสุขภาวะ
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
1. มีกฎ / กติกา ของกลุ่ม ชุมชน
การรณรงค์เก็บบ้าน เก็บขยะ และเก็บน้ำ (3 เก็บ) ทุกสัปดาห์ หากบ้านใดปล่อยให้มีลูกน้ำยุงลายเกินกำหนดจะมีกระบวนการตักเตือนจากผู้นำชุมชนหรืออาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.)
กติกาชุมชน
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
2. มีมาตรการทางสังคมของกลุ่ม ชุมชน
การรณรงค์เก็บบ้าน เก็บขยะ และเก็บน้ำ (3 เก็บ) ทุกสัปดาห์ หากบ้านใดปล่อยให้มีลูกน้ำยุงลายเกินกำหนดจะมีกระบวนการตักเตือนจากผู้นำชุมชนหรืออาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) และถ้าเตืนแล้วยังพบซ้ำเป็นครั้งที่ 2 เก็บเงินหลังคาเรือนละ 20 บาท
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
3. มีธรรมนูญของชุมชน
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
4. อื่นๆ เช่น ออกเป็นข้อบัญญัติท้องถิ่น ฯลฯ
5. เกิดกระบวนการชุมชน
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
1. เกิดการเชื่อมโยงประสานงานระหว่างกลุ่ม / เครือข่าย (ใน และหรือนอกชุมชน)
สร้างภาคีเครือข่าย: ดึงหน่วยงานและบุคคลหลายภาคส่วนเข้ามามีส่วนร่วม เช่น โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.), องค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.), อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.), สถานศึกษา และผู้นำท้องที่
กระบวนการสร้างเครือข่ายป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกในชุมชน เกิดจากการรวมตัวเมื่อพบปัญหาการแพร่ระบาด โดยมีการประสานงานเชื่อมโยงระหว่างคนในชุมชน ภาครัฐ และเครือข่ายภายนอก
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
2. การเรียนรู้การแก้ปัญหาชุมชน (การประเมินปัญหา การวางแผน การปฏิบัติการ และการประเมิน)
กระบวนการชุมชนการเรียนรู้เพื่อแก้ปัญหาโรคไข้เลือดออก (Community Learning Process for Dengue Prevention) ดำเนินการผ่าน 4 ขั้นตอนสำคัญตามวงจรการพัฒนาชุมชนและการวิจัยเชิงปฏิบัติการ ดังนี้ครับ1. การประเมินปัญหา (Problem Assessment)สำรวจข้อมูลชุมชน: ค้นหาอัตราการป่วยด้วยโรคไข้เลือดออก ย้อนดูพื้นที่เสี่ยง และสำรวจแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำยุงลายในชุมชนวิเคราะห์ร่วมกัน: ประชุมประชาคมร่วมกับผู้นำชุมชน อสม. และประชาชน เพื่อทำความเข้าใจสถานการณ์และความรุนแรงของโรคในพื้นที่ตนเองค้นหาทุนทางสังคม: สำรวจความรู้ ทรัพยากร และภูมิคุ้มกันที่มีอยู่เดิมในชุมชนเพื่อใช้เป็นฐานในการแก้ปัญหา2. การวางแผน (Planning)กำหนดเป้าหมาย: ตั้งเป้าร่วมกันในการลดค่าดัชนีลูกน้ำยุงลาย (House Index, Container Index) และจำนวนผู้ป่วยในพื้นที่ออกแบบกิจกรรม: จัดทำแผนปฏิบัติการป้องกันควบคุมโรค เช่น การรณรงค์เก็บบ้าน เก็บขยะ เก็บน้ำ (มาตรการ 5 ป.)แบ่งบทบาทหน้าที่: ระบุชัดเจนว่าใครทำหน้าที่ใด เช่น อสม. เคาะประตูบ้าน ผู้นำชุมชนประกาศเสียงตามสาย และโรงเรียนช่วยสำรวจพื้นที่3. การปฏิบัติการ (Action)ดำเนินการตามแผน: ลงมือทำกิจกรรมกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลาย พ่นหมอกควันในจุดเสี่ยง และแจกทรายอะเบทสร้างการเรียนรู้ต่อเนื่อง: ให้ความรู้และปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชน โดยให้ประชาชนเป็นศูนย์กลางสื่อสารความเสี่ยง: เฝ้าระวังผู้ป่วยรายใหม่และแจ้งเตือนชุมชนอย่างรวดเร็ว4. การประเมิน (Evaluation)ติดตามผลลัพธ์: ตรวจสอบความสะอาดของสิ่งแวดล้อมและสำรวจค่าดัชนีลูกน้ำยุงลายหลังทำกิจกรรมสะท้อนผล (AAR - After Action Review): นำข้อมูลมาพูดคุยร่วมกันในชุมชนว่ามีจุดใดสำเร็จและจุดใดต้องปรับปรุงปรับปรุงแผนงาน: นำบทเรียนที่ได้ไปปรับปรุงแนวทางการดำเนินงานให้ยั่งยืนต่อไป
การพัฒนากระบวนการเสริมสร้างพลังชุมชนในการป้องกันและควบคุมโรค
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
3. การใช้ประโยชน์จากทุนในชุมชน เช่น การระดมทุน การใช้ทรัพยากรบุคคลในชุมชน
แกนนำและผู้มีอิทธิพลทางความคิด: ผู้นำชุมชน ผู้ใหญ่บ้าน และคณะกรรมการหมู่บ้าน ทำหน้าที่เป็นผู้เรียกประชุม วางแผน ออกมาตรการทางสังคม (เช่น ข้อตกลงชุมชนในการปรับปรุงสิ่งแวดล้อมทุกวันศุกร์) และร่วมเดินรณรงค์สร้างกระแส การจัดกิจกรรมระดมทุน เช่น เงินกองกลางหมู่บ้าน เงินกลุ่มออมทรัพย์ หรือได้รับการสนับสนุนจากร้านค้าและผู้ประกอบการในพื้นที่ เพื่อจัดหาเครื่องมือเพิ่มเติมหรือเป็นค่าตอบแทน/สวัสดิการเล็ก ๆ น้อย ๆ ให้แก่ทีมเฝ้าระวัง
การพัฒนากระบวนการเสริมสร้างพลังชุมชนในการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออก
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
4. มีการขับเคลื่อนการดำเนินงานของกลุ่มและชุมชนที่เกิดจากโครงการอย่างต่อเนื่อง
การมีส่วนร่วมของประชาชน: ประชาชนร่วมสำรวจและทำลายแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลายตามมาตรการ 5 ป 2 ข
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
5. เกิดกระบวนการจัดการความรู้ในชุมชน
จัดการความรู้: แลกเปลี่ยนวิธีป้องกันและถ่ายทอดภูมิปัญญาหรือแนวปฏิบัติที่ดีระหว่างชาวบ้านและ อสม. (อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน) ใช้มาตรการ 5ป 2ข
อ้างอิงแนวทางปฏิบัติเพิ่มเติมได้ที่ กรมควบคุมโรค
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
6. เกิดทักษะในการจัดการโครงการ เช่น การใช้ข้อมูลในการตัดสินใจ การทำแผนปฏิบัติการ
มอบหมายงานตามบทบาท จัดวางคนให้ถูกกับงาน อสม. รับหน้าที่เดินสำรวจและให้ความรู้ในเกี่ยวกับโรคไข้เลือดออก สำรวจลูกน้ำทุกวันศุกร์
สำรวจลูกน้ำทุกวันศุกร์ ของ อสม.รพ.สต.บ้านสร้างถ่อ
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
7. อื่นๆ
6. มิติสุขภาวะปัญญา / สุขภาวะทางจิตวิญญาณ
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
1. ความรู้สึกภาคภูมิใจในตัวเอง / กลุ่ม / ชุมชน
พลังจิตอาสาที่แท้จริง: อสม. และแกนนำชุมชนทำงานรณรงค์ด้วยความรักและความปรารถนาดี อยากเห็นคนในหมู่บ้านปลอดภัยจากโรคร้าย โดยไม่ได้หวังเพียงแค่ค่าตอบแทน ร่วมใจกันเข้าไปช่วยคว่ำโอ่งล้างภาชนะให้กับบ้านของผู้สูงอายุที่อยู่ลำพัง หรือบ้านผู้พิการที่ไม่สามารถดูแลสิ่งแวดล้อมเองได้ กิจกรรมรวมพลังทำความสะอาด (Big Cleaning Day) กลายเป็นพื้นที่สร้างความสัมพันธ์ ความไว้วางใจ และความผูกพันทางจิตใจของคนในชุมชน
ปฏิบัติในพื้นที่เขตรับผิดชอบ รพ.สต.บ้านสร้างถ่อ
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
2. การเห็นประโยชน์ส่วนรวมและส่วนตนอย่างสมดุล
3 มิติในการสร้างความสมดุลในชุมชน1. การก้าวข้ามข้อจำกัดทางชีววิทยาของยุงลาย (รัศมีบิน 100 เมตร)หลักคิด: ยุงลายสามารถบินข้ามรั้วบ้านได้ในรัศมีประมาณ 100 เมตรความสมดุล: ต่อให้เราดูแลบ้านตัวเองดีแค่ไหน (ประโยชน์ส่วนตน) แต่ถ้าบ้านข้างๆ ปล่อยปละละเลย ยุงจากบ้านเขาก็บินมากัดเราได้อยู่ดี ชาวบ้านจึงตระหนักว่า "การช่วยดูแลบ้านใกล้เรือนเคียงและพื้นที่ส่วนรวม ก็คือการปกป้องบ้านของตัวเอง" [he01.tci-thaijo.org]2. การสร้างจิตสาธารณะผ่าน "แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ" (Health Belief Model)หลักคิด: มนุษย์จะปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเมื่อรับรู้ถึงความเสี่ยงและผลประโยชน์ที่จะเกิดกับตนเอง [ddccenter.net]ความสมดุล: ชุมชนใช้ข้อมูลความรุนแรงของโรคกระตุ้นให้เกิดความตระหนักระดับบุคคล (กลัวคนรักป่วย) จากนั้นจึงเปลี่ยนความกลัวเป็นพลัง "จิตอาสา" ร่วมมือกับ อสม. ในการเดินรณรงค์และเฝ้าระวังภัยพิบัติทางสุขภาพร่วมกัน [ddccenter.net, mednacea.ict.mahidol.ac.th]3. การตั้งกติกาชุมชนที่ชอบธรรม (Governance & Action Plan)หลักคิด: ป้องกันไม่ให้เกิดสภาวะ "คนใดคนหนึ่งเอาเปรียบสังคม" (เช่น ปล่อยบ้านร้างรกร้างเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุง แต่รับประโยชน์จากความสะอาดที่คนอื่นทำ)ความสมดุล: องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นร่วมกับชุมชนจัดทำ "ธรรมนูญชุมชน" หรือแผนปฏิบัติการร่วมกัน มีการแบ่งบทบาทหน้าที่ชัดเจน และจัดกิจกรรมส่วนรวมเป็นประจำ เพื่อให้ทุกคนมีส่วนร่วมรับผิดชอบอย่างเท่าเทียม
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
3. การใช้ชีวิตอย่างเรียบง่าย และพอเพียง
ความพอประมาณ จัดบ้านอย่างเรียบง่ายลดละสิ่งของรกเรื้อ การใช้ชีวิตแบบมินิมอล (Minimal) หรือความเรียบง่าย ด้วยการไม่สะสมสิ่งของเกินความจำเป็น ขจัดขยะ ทิ้งขวดโหลเก่า หรือยางรถยนต์ที่ไม่ได้ใช้ ซึ่งสิ่งเหล่านี้มักกลายเป็นที่รองรับน้ำฝนและเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลายโดยที่เราไม่รู้ตัวปรับสภาพแวดล้อมพอดี: จัดบ้านเรือนให้โปร่ง โล่ง สบาย เปิดหน้าต่างให้แสงแดดส่องถึงและลมพัดผ่านสะดวก เพื่อทำลายมุมมืดที่ยุงลายชอบเกาะพักอาศัย
ประหยัดค่าใช้จ่าย: ลดเงินที่ต้องซื้อยากันยุง สารเคมี หรือค่าเดินทางไปรักษาพยาบาลสุขภาพดีปลอดภัย: ปลอดภัยจากสารเคมีตกค้างในบ้านเรือนจากการพ่นยาฆ่ายุงพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน: ชุมชนกลายเป็นชุมชนเข้มแข็งที่ไม่ต้องพึ่งพางบประมาณจากภายนอกในการแจกทรายอะเบทหรือน้ำยาพ่นเพียงอย่างเดียว
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
4. ชุมชนมีความเอื้ออาทร
อสม. และแกนนำทำงานด้วยใจ: การเดินสำรวจลูกน้ำยุงลายและแจกทรายอะเบทในวันหยุดไม่ได้ทำไปตามหน้าที่หรือหวังเพียงค่าตอบแทน แต่ทำด้วยความปรารถนาดี ไม่อยากเห็นลูกหลานในหมู่บ้านต้องเจ็บป่วยหรือเผชิญอันตรายถึงชีวิต
ชุมชนที่มีความเอื้ออาทรจะร่วมมือกันเข้าไปช่วยทำความสะอาดและจัดการสิ่งแวดล้อมให้ เพื่อไม่ให้บ้านของพวกเขาเสี่ยงต่อการเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุง
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
5. มีการตัดสินใจโดยใช้ฐานปัญญา
ทุกครั้งหลังเสร็จสิ้นกิจกรรมหรือผ่านพ้นฤดูระบาด ชุมชนจะมานั่งคุยกันเพื่อถอดบทเรียนว่า "อะไรที่ทำได้ดี" และ "อะไรที่ต้องปรับปรุง
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น ผลที่เกิดขึ้น รายละเอียด/การจัดการ หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง แนวทางการพัฒนาต่อ ใช่ ไม่ใช่
6. อื่นๆ
ชื่อโครงการ โครงการควบคุมและป้องกันโรคไข้เลือดออก ประจำปี 2569
รหัสโครงการ L660425691006 ระยะเวลาโครงการ 1 กุมภาพันธ์ 2569 - 30 กันยายน 2569
แบบประเมินคุณค่าของโครงการที่เกี่ยวข้องกับการสร้างเสริมสุขภาพ เป็นการคุณค่าที่เกิดจากโครงการในมิติต่อไปนี้
- ความรู้ด้านการสร้างเสริมสุขภาพและนวัตกรรมเชิงระบบสุขภาพชุมชน
- การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่มีผลต่อสุขภาวะ
- การปรับเปลี่ยนสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาวะ
- ผลกระทบเชิงบวกและนโยบายสาธารณะที่เอื้อต่อการสร้างสุขภาวะชุมชน
- กระบวนการชุมชน
- มิติสุขภาวะปัญญา / สุขภาวะทางจิตวิญญาณ
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
|---|---|---|---|---|---|
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
1. เกิดความรู้ หรือ นวัตกรรมชุมชน |
|||||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 1. ความรู้ใหม่ / องค์ความรู้ใหม่ |
|
|
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 2. สิ่งประดิษฐ์ / ผลผลิตใหม่ | สเปรย์ตะไคร้หอม เนื่องจากประชาชนได้รับความรู้และวิธีการทำจากการจัดอบรมที่ อบต. |
ประชาชนรู้วิธีการทำและประโยชน์ที่ได้รับ โดยมีผลิตภัณฑ์สเปรย์ตะไคร้หอมไว้ที่บ้าน / ครัวเรือนเขตพื้นที่ รพ.สต.บ้านสร้างถ่อ |
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 3. กระบวนการใหม่ | อสม. เฝ้าระวังคนหน้าบ้าน |
เฝ้าระวังประชาชนในเขตรับผิดชอบตนเอง ทำหน้าที่เป็นด่านแรกคอยคัดกรอง หากพบคนในชุมชนมีไข้สูงลอยเกิน 2 วัน จะเข้าประกบตัวทันทีเพื่อแนะนำการปฏิบัติตัวที่ถูกต้อง / อ้างอิง เขตพื้นที่ รพ.สต.บ้านสร้างถ่อ |
การเฝ้าระวังโรคติดต่อในเขตพื้นที่ |
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 4. วิธีการทำงาน / การจัดการใหม่ | อสม. ทำงานเชิงรุก |
อสม. และแกนนำชุมชน: ทำหน้าที่เป็น "มดงานภาคสนาม" สำรวจ คัดกรอง และใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นตัดวงจรลูกน้ำ /อ้างอิง เขีตพื้นที่ รพ.สต.บ้านสร้างถ่อ |
ทำทุก 7 วัน |
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 5. การเกิดกลุ่ม / โครงสร้างในชุมชนใหม่ | กลุ่ม อสม. ภาคีเครือข่ายชุมชน Big Cleaning Day |
ผู้นำชุมชน อสม. ประชาชน ร่วมกันทำกิจกรรม Big Cleaning Day / อ้างอิง เขีตพื้นที่ รพ.สต.บ้านสร้างถ่อ |
ทำทุกเดือน |
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 6. แหล่งเรียนรู้ใหม่ |
|
|
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 99. อื่นๆ |
|
|
|
||
2. เกิดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่เอื้อต่อสุขภาพ |
|||||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 1. การดูแลสุขอนามัยส่วนบุคคล | โดยรักษาความสะอาดของร่างกายและบริเวณที่อยู่อาศัย สวมเสื้อผ้าที่มิดชิดและใช้ยาทากันยุงเพื่อป้องกันการถูกยุงลายกัด รวมถึงสำรวจและกำจัดแหล่งน้ำขังที่เป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลายอย่างสม่ำเสมอ มีการจัดเก็บขยะและภาชนะต่าง ๆ ให้เป็นระเบียบและไม่เอื้อต่อการเพาะพันธุ์ยุงลาย ตลอดจนใส่ใจสังเกตอาการผิดปกติของตนเองและบุคคลในครอบครัว หากมีอาการสงสัยไข้เลือดออกจะรีบพบเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือเข้ารับการรักษา |
ชุมชนมีสภาพแวดล้อมที่น่าอยู่ |
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 2. การบริโภค |
|
|
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 3. การออกกำลังกาย |
|
|
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 4. การลด ละ เลิก อบายมุข เช่น การพนัน เหล้า บุหรี่ |
|
|
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 5. การลดพฤติกรรมเสี่ยง เช่น พฤติกรรมเสี่ยงทางเพศ การขับรถโดยประมาท |
|
|
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 6. การจัดการอารมณ์ / ความเครียด |
|
|
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 7. การดำรงชีวิต / วิถีชีวิต เช่น การใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่น / สมุนไพรในการดูแลสุขภาพตนเอง | สมุนไพรไทยที่มีฤทธิ์ไล่ยุงตามธรรมชาติและมีแหล่งอ้างอิงทางวิชาการรองรับ ได้แก่ ตะไคร้หอม มะกรูด โหระพา และสะระแหน่ ซึ่งมีน้ำมันหอมระเหยช่วยรบกวนระบบประสาทของยุง |
คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล |
ให้ประชาชนปลูกไว้ทุกครัวเรือน |
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 8. พฤติกรรมการจัดการตนเอง ครอบครัว ชุมชน | ยึดตามมาตรการ 5 ป. 2 ข. เพื่อตัดวงจรชีวิตของยุงลายพาหะนำโรค |
ThaiJO - พฤติกรรมการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออก |
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 9. อื่นๆ |
|
|
|
||
3. การสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพ (กายภาพ สังคม และเศรษฐกิจ) |
|||||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 1. กายภาพ เช่น มีการจัดการขยะ ป่า น้ำ การใช้สารเคมีเกษตร และการสร้างสิ่งแวดล้อมในครัวเรือนที่ถูกสุขลักษณะ | มาตราการ 3 เก็บ 3 โรค |
กองโรคติดต่อนำโดยแมลง กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2567). มาตรการ 3 เก็บ ป้องกัน 3 โรค และแนวทางการจัดการอนามัยสิ่งแวดล้อม. |
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 2. สังคม เช่น มีความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน ลดการเกิดอุบัติเหตุ ครอบครัวอบอุ่น การจัดสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อเด็ก เยาวชน และกลุ่มวัยต่าง ๆ มีพื้นที่สาธารณะ/พื้นที่ทางสังคม เพื่อเอื้อต่อการส่งเสริมสุขภาพของคนในชุมชน มีการใช้ศาสนา/วัฒนธรรมเป็นฐานการพัฒนา | ปรับปรุงภูมิทัศน์ส่วนรวม: พัฒนาสวนสาธารณะ สนามเด็กเล่น และพื้นที่ทำกิจกรรมของชุมชนไม่ให้มีขยะหรือเศษภาชนะที่ขังน้ำฝนได้ |
พื้นที่สาธารณะในเขตพื้นที่ สะอาดปลอดโปร่ง ไม่มีน้ำขัง |
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 3. เศรษฐกิจสร้างสรรค์สังคม /สร้างอาชีพ / เพิ่มรายได้ |
|
|
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 4. มีการบริการสุขภาพทางเลือก และมีช่องทางการเข้าถึงระบบบริการสุขภาพ | อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.): ช่วยคัดกรอง เฝ้าระวัง และให้คำแนะนำในชุมชนตาม แนวทางกรมควบคุมโรค |
แนวทางกรมควบคุมโรค |
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 5. อื่นๆ |
|
|
|
||
4. การพัฒนานโยบายสาธารณะที่เอื้อต่อสุขภาวะ |
|||||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 1. มีกฎ / กติกา ของกลุ่ม ชุมชน | การรณรงค์เก็บบ้าน เก็บขยะ และเก็บน้ำ (3 เก็บ) ทุกสัปดาห์ หากบ้านใดปล่อยให้มีลูกน้ำยุงลายเกินกำหนดจะมีกระบวนการตักเตือนจากผู้นำชุมชนหรืออาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) |
กติกาชุมชน |
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 2. มีมาตรการทางสังคมของกลุ่ม ชุมชน | การรณรงค์เก็บบ้าน เก็บขยะ และเก็บน้ำ (3 เก็บ) ทุกสัปดาห์ หากบ้านใดปล่อยให้มีลูกน้ำยุงลายเกินกำหนดจะมีกระบวนการตักเตือนจากผู้นำชุมชนหรืออาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) และถ้าเตืนแล้วยังพบซ้ำเป็นครั้งที่ 2 เก็บเงินหลังคาเรือนละ 20 บาท |
|
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 3. มีธรรมนูญของชุมชน |
|
|
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 4. อื่นๆ เช่น ออกเป็นข้อบัญญัติท้องถิ่น ฯลฯ |
|
|
|
||
5. เกิดกระบวนการชุมชน |
|||||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 1. เกิดการเชื่อมโยงประสานงานระหว่างกลุ่ม / เครือข่าย (ใน และหรือนอกชุมชน) | สร้างภาคีเครือข่าย: ดึงหน่วยงานและบุคคลหลายภาคส่วนเข้ามามีส่วนร่วม เช่น โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.), องค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.), อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.), สถานศึกษา และผู้นำท้องที่ |
กระบวนการสร้างเครือข่ายป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกในชุมชน เกิดจากการรวมตัวเมื่อพบปัญหาการแพร่ระบาด โดยมีการประสานงานเชื่อมโยงระหว่างคนในชุมชน ภาครัฐ และเครือข่ายภายนอก |
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 2. การเรียนรู้การแก้ปัญหาชุมชน (การประเมินปัญหา การวางแผน การปฏิบัติการ และการประเมิน) | กระบวนการชุมชนการเรียนรู้เพื่อแก้ปัญหาโรคไข้เลือดออก (Community Learning Process for Dengue Prevention) ดำเนินการผ่าน 4 ขั้นตอนสำคัญตามวงจรการพัฒนาชุมชนและการวิจัยเชิงปฏิบัติการ ดังนี้ครับ1. การประเมินปัญหา (Problem Assessment)สำรวจข้อมูลชุมชน: ค้นหาอัตราการป่วยด้วยโรคไข้เลือดออก ย้อนดูพื้นที่เสี่ยง และสำรวจแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำยุงลายในชุมชนวิเคราะห์ร่วมกัน: ประชุมประชาคมร่วมกับผู้นำชุมชน อสม. และประชาชน เพื่อทำความเข้าใจสถานการณ์และความรุนแรงของโรคในพื้นที่ตนเองค้นหาทุนทางสังคม: สำรวจความรู้ ทรัพยากร และภูมิคุ้มกันที่มีอยู่เดิมในชุมชนเพื่อใช้เป็นฐานในการแก้ปัญหา2. การวางแผน (Planning)กำหนดเป้าหมาย: ตั้งเป้าร่วมกันในการลดค่าดัชนีลูกน้ำยุงลาย (House Index, Container Index) และจำนวนผู้ป่วยในพื้นที่ออกแบบกิจกรรม: จัดทำแผนปฏิบัติการป้องกันควบคุมโรค เช่น การรณรงค์เก็บบ้าน เก็บขยะ เก็บน้ำ (มาตรการ 5 ป.)แบ่งบทบาทหน้าที่: ระบุชัดเจนว่าใครทำหน้าที่ใด เช่น อสม. เคาะประตูบ้าน ผู้นำชุมชนประกาศเสียงตามสาย และโรงเรียนช่วยสำรวจพื้นที่3. การปฏิบัติการ (Action)ดำเนินการตามแผน: ลงมือทำกิจกรรมกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลาย พ่นหมอกควันในจุดเสี่ยง และแจกทรายอะเบทสร้างการเรียนรู้ต่อเนื่อง: ให้ความรู้และปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชน โดยให้ประชาชนเป็นศูนย์กลางสื่อสารความเสี่ยง: เฝ้าระวังผู้ป่วยรายใหม่และแจ้งเตือนชุมชนอย่างรวดเร็ว4. การประเมิน (Evaluation)ติดตามผลลัพธ์: ตรวจสอบความสะอาดของสิ่งแวดล้อมและสำรวจค่าดัชนีลูกน้ำยุงลายหลังทำกิจกรรมสะท้อนผล (AAR - After Action Review): นำข้อมูลมาพูดคุยร่วมกันในชุมชนว่ามีจุดใดสำเร็จและจุดใดต้องปรับปรุงปรับปรุงแผนงาน: นำบทเรียนที่ได้ไปปรับปรุงแนวทางการดำเนินงานให้ยั่งยืนต่อไป |
การพัฒนากระบวนการเสริมสร้างพลังชุมชนในการป้องกันและควบคุมโรค |
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 3. การใช้ประโยชน์จากทุนในชุมชน เช่น การระดมทุน การใช้ทรัพยากรบุคคลในชุมชน | แกนนำและผู้มีอิทธิพลทางความคิด: ผู้นำชุมชน ผู้ใหญ่บ้าน และคณะกรรมการหมู่บ้าน ทำหน้าที่เป็นผู้เรียกประชุม วางแผน ออกมาตรการทางสังคม (เช่น ข้อตกลงชุมชนในการปรับปรุงสิ่งแวดล้อมทุกวันศุกร์) และร่วมเดินรณรงค์สร้างกระแส การจัดกิจกรรมระดมทุน เช่น เงินกองกลางหมู่บ้าน เงินกลุ่มออมทรัพย์ หรือได้รับการสนับสนุนจากร้านค้าและผู้ประกอบการในพื้นที่ เพื่อจัดหาเครื่องมือเพิ่มเติมหรือเป็นค่าตอบแทน/สวัสดิการเล็ก ๆ น้อย ๆ ให้แก่ทีมเฝ้าระวัง |
การพัฒนากระบวนการเสริมสร้างพลังชุมชนในการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออก |
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 4. มีการขับเคลื่อนการดำเนินงานของกลุ่มและชุมชนที่เกิดจากโครงการอย่างต่อเนื่อง | การมีส่วนร่วมของประชาชน: ประชาชนร่วมสำรวจและทำลายแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลายตามมาตรการ 5 ป 2 ข |
|
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 5. เกิดกระบวนการจัดการความรู้ในชุมชน | จัดการความรู้: แลกเปลี่ยนวิธีป้องกันและถ่ายทอดภูมิปัญญาหรือแนวปฏิบัติที่ดีระหว่างชาวบ้านและ อสม. (อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน) ใช้มาตรการ 5ป 2ข |
อ้างอิงแนวทางปฏิบัติเพิ่มเติมได้ที่ กรมควบคุมโรค |
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 6. เกิดทักษะในการจัดการโครงการ เช่น การใช้ข้อมูลในการตัดสินใจ การทำแผนปฏิบัติการ | มอบหมายงานตามบทบาท จัดวางคนให้ถูกกับงาน อสม. รับหน้าที่เดินสำรวจและให้ความรู้ในเกี่ยวกับโรคไข้เลือดออก สำรวจลูกน้ำทุกวันศุกร์ |
สำรวจลูกน้ำทุกวันศุกร์ ของ อสม.รพ.สต.บ้านสร้างถ่อ |
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 7. อื่นๆ |
|
|
|
||
6. มิติสุขภาวะปัญญา / สุขภาวะทางจิตวิญญาณ |
|||||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 1. ความรู้สึกภาคภูมิใจในตัวเอง / กลุ่ม / ชุมชน | พลังจิตอาสาที่แท้จริง: อสม. และแกนนำชุมชนทำงานรณรงค์ด้วยความรักและความปรารถนาดี อยากเห็นคนในหมู่บ้านปลอดภัยจากโรคร้าย โดยไม่ได้หวังเพียงแค่ค่าตอบแทน ร่วมใจกันเข้าไปช่วยคว่ำโอ่งล้างภาชนะให้กับบ้านของผู้สูงอายุที่อยู่ลำพัง หรือบ้านผู้พิการที่ไม่สามารถดูแลสิ่งแวดล้อมเองได้ กิจกรรมรวมพลังทำความสะอาด (Big Cleaning Day) กลายเป็นพื้นที่สร้างความสัมพันธ์ ความไว้วางใจ และความผูกพันทางจิตใจของคนในชุมชน |
ปฏิบัติในพื้นที่เขตรับผิดชอบ รพ.สต.บ้านสร้างถ่อ |
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 2. การเห็นประโยชน์ส่วนรวมและส่วนตนอย่างสมดุล | 3 มิติในการสร้างความสมดุลในชุมชน1. การก้าวข้ามข้อจำกัดทางชีววิทยาของยุงลาย (รัศมีบิน 100 เมตร)หลักคิด: ยุงลายสามารถบินข้ามรั้วบ้านได้ในรัศมีประมาณ 100 เมตรความสมดุล: ต่อให้เราดูแลบ้านตัวเองดีแค่ไหน (ประโยชน์ส่วนตน) แต่ถ้าบ้านข้างๆ ปล่อยปละละเลย ยุงจากบ้านเขาก็บินมากัดเราได้อยู่ดี ชาวบ้านจึงตระหนักว่า "การช่วยดูแลบ้านใกล้เรือนเคียงและพื้นที่ส่วนรวม ก็คือการปกป้องบ้านของตัวเอง" [he01.tci-thaijo.org]2. การสร้างจิตสาธารณะผ่าน "แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ" (Health Belief Model)หลักคิด: มนุษย์จะปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเมื่อรับรู้ถึงความเสี่ยงและผลประโยชน์ที่จะเกิดกับตนเอง [ddccenter.net]ความสมดุล: ชุมชนใช้ข้อมูลความรุนแรงของโรคกระตุ้นให้เกิดความตระหนักระดับบุคคล (กลัวคนรักป่วย) จากนั้นจึงเปลี่ยนความกลัวเป็นพลัง "จิตอาสา" ร่วมมือกับ อสม. ในการเดินรณรงค์และเฝ้าระวังภัยพิบัติทางสุขภาพร่วมกัน [ddccenter.net, mednacea.ict.mahidol.ac.th]3. การตั้งกติกาชุมชนที่ชอบธรรม (Governance & Action Plan)หลักคิด: ป้องกันไม่ให้เกิดสภาวะ "คนใดคนหนึ่งเอาเปรียบสังคม" (เช่น ปล่อยบ้านร้างรกร้างเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุง แต่รับประโยชน์จากความสะอาดที่คนอื่นทำ)ความสมดุล: องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นร่วมกับชุมชนจัดทำ "ธรรมนูญชุมชน" หรือแผนปฏิบัติการร่วมกัน มีการแบ่งบทบาทหน้าที่ชัดเจน และจัดกิจกรรมส่วนรวมเป็นประจำ เพื่อให้ทุกคนมีส่วนร่วมรับผิดชอบอย่างเท่าเทียม |
|
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 3. การใช้ชีวิตอย่างเรียบง่าย และพอเพียง | ความพอประมาณ จัดบ้านอย่างเรียบง่ายลดละสิ่งของรกเรื้อ การใช้ชีวิตแบบมินิมอล (Minimal) หรือความเรียบง่าย ด้วยการไม่สะสมสิ่งของเกินความจำเป็น ขจัดขยะ ทิ้งขวดโหลเก่า หรือยางรถยนต์ที่ไม่ได้ใช้ ซึ่งสิ่งเหล่านี้มักกลายเป็นที่รองรับน้ำฝนและเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลายโดยที่เราไม่รู้ตัวปรับสภาพแวดล้อมพอดี: จัดบ้านเรือนให้โปร่ง โล่ง สบาย เปิดหน้าต่างให้แสงแดดส่องถึงและลมพัดผ่านสะดวก เพื่อทำลายมุมมืดที่ยุงลายชอบเกาะพักอาศัย |
ประหยัดค่าใช้จ่าย: ลดเงินที่ต้องซื้อยากันยุง สารเคมี หรือค่าเดินทางไปรักษาพยาบาลสุขภาพดีปลอดภัย: ปลอดภัยจากสารเคมีตกค้างในบ้านเรือนจากการพ่นยาฆ่ายุงพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน: ชุมชนกลายเป็นชุมชนเข้มแข็งที่ไม่ต้องพึ่งพางบประมาณจากภายนอกในการแจกทรายอะเบทหรือน้ำยาพ่นเพียงอย่างเดียว |
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 4. ชุมชนมีความเอื้ออาทร | อสม. และแกนนำทำงานด้วยใจ: การเดินสำรวจลูกน้ำยุงลายและแจกทรายอะเบทในวันหยุดไม่ได้ทำไปตามหน้าที่หรือหวังเพียงค่าตอบแทน แต่ทำด้วยความปรารถนาดี ไม่อยากเห็นลูกหลานในหมู่บ้านต้องเจ็บป่วยหรือเผชิญอันตรายถึงชีวิต |
ชุมชนที่มีความเอื้ออาทรจะร่วมมือกันเข้าไปช่วยทำความสะอาดและจัดการสิ่งแวดล้อมให้ เพื่อไม่ให้บ้านของพวกเขาเสี่ยงต่อการเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุง |
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 5. มีการตัดสินใจโดยใช้ฐานปัญญา | ทุกครั้งหลังเสร็จสิ้นกิจกรรมหรือผ่านพ้นฤดูระบาด ชุมชนจะมานั่งคุยกันเพื่อถอดบทเรียนว่า "อะไรที่ทำได้ดี" และ "อะไรที่ต้องปรับปรุง |
|
|
||
| คุณค่าที่เกิดขึ้น ประเด็น | ผลที่เกิดขึ้น | รายละเอียด/การจัดการ | หลักฐาน/แหล่งอ้างอิง | แนวทางการพัฒนาต่อ | |
| ใช่ | ไม่ใช่ | ||||
| 6. อื่นๆ |
|
|
|
||