กองทุนสุขภาพตำบล - กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น - กปท

หลักการและเหตุผล (ระบุที่มาของการทำโครงการ)       ประเทศไทยได้ก้าวเข้าสู่ “สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์ (Aged Society)” โดยประเทศไทยมีประชากรทั้งสิ้น จำนวน 65.97 ล้านคน เป็นประชากรสูงอายุ จำนวน 13.34 ล้านคน คิดเป็นร้อยละ 20.23 และคาดว่าในปี 2583 จะมีประชากรผู้สูงอายุสูงถึงร้อยละ 31.28 (สำนักอนามัยผู้สูงอายุ กรมอนามัย, 2568) จากจำนวนประชากรสูงอายุที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ทำให้โครงสร้างประชากรเปลี่ยนแปลงไป ส่งผลให้ความต้องการการดูแลและสวัสดิการที่เพิ่มขึ้นอย่างมาก ทั้งด้านสุขภาพ เศรษฐกิจ ซึ่งทุกภาคส่วนจะต้องให้ความสนใจและร่วมตระหนักในผลกระทบที่จะเกิดขึ้น โดยการเตรียมการรองรับปัญหาสุขภาพอนามัยในผู้สูงอายุ และการเตรียมการการดูแลระยะยาว (Long Term Care) ต่อไป นอกจากนี้ยังสอดคล้องกับพระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ. 2546 ซึ่งเป็นกฎหมายสำคัญที่ตราขึ้นเพื่อรองรับสิทธิและสวัสดิการของผู้สูงอายุในประเทศไทย โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อ คุ้มครอง ส่งเสริม และสนับสนุน ให้ผู้สูงอายุมีคุณภาพชีวิตที่ดี สามารถพึ่งตนเองได้ และมีส่วนร่วมในกิจกรรมทางสังคม       จากแนวโน้มการเพิ่มขึ้นของผู้สูงอายุ พบว่ามีผู้สูงอายุจำนวนมากต้องเผชิญกับปัญหาด้านสุขภาพกาย (โรคเรื้อรัง, ภาวะเสื่อมของร่างกาย, ภาวะเปราะบาง) และสุขภาพจิต (ความเหงา, การแยกตัวจากสังคม, ภาวะซึมเศร้า) รวมถึงปัญหาการปรับตัวเข้ากับสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป ส่วนใหญ่เกิดจาการถดถอยของสมรรถภาพร่างกายและภาวะเจ็บป่วยเรื้อรังที่เพิ่มมากขึ้นตามอายุ ภาระการดูแลผู้สูงอายุส่วนใหญ่จึงเป็นบทบาทและความรับผิดชอบของครอบครัวเป็นหลัก โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้สูงอายุที่ช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ เนื่องจากสมาชิกครอบครัวส่วนมากทำงานนอกบ้าน ไม่สามารถดูแลผู้สูงอายุได้ จึงเลือกใช้บริการดูแลผู้สูงอายุ เช่น บ้านพักผู้สูงอายุ สถานดูแลผู้สูงอายุรายวัน ศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ และการจ้างคนดูแลที่บ้าน เป็นต้น และนอกจากนี้ยังพบว่า การเตรียมการเพื่อรองรับสังคมสูงวัยอย่างมีคุณภาพ รวมถึงการสนับสนุนโครงสร้างพื้นฐานต่างๆ ที่จะเอื้อให้ผู้สูงอายุที่ยังมีร่างกายแข็งแรงสามารถอยู่ได้ด้วยตัวเอง ยังเป็นประเด็นที่สำคัญสอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติด้านการส่งเสริมสุขภาพ กลุ่มวัยและอนามัยสิ่งแวดล้อมสู่เมืองสุขภาพดีผู้สูงอายุอีกด้วย (สำนักอนามัยผู้สูงอายุ กรมอนามัย, 2568)       จากสถานการณ์ดังกล่าวข้างต้น มีผู้สูงอายุในพื้นที่ หมู่ที่ 2 หมู่ที่ 3 และหมู่ที่ 4 ตำบลชุมพล อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา ทั้งหมด จำนวน 501 คน ติดสังคม (ADL 12-20) จำนวน 432 คน ติดบ้าน (ADL 5-11) จำนวน 42 คน และ ติดเตียง (ADL 0-4) จำนวน 3 คน (ข้อมูล HDC, สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสงขลา) สำหรับกลุ่มที่ติดบ้านและติดเตียง ได้ดำเนินการเข้าระบบดูแลระยะยาวด้านสาธารณสุขสำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงในพื้นที่ (LTC : Long Term Care) เป็นการให้บริการดูแลที่บ้านโดยผู้ดูแลผู้สูงอายุ (Care giver) ซึ่งผ่านกาอบรมตามหลักสูตรผู้ดูแลผู้สูงอายุ 70 ชั่วโมง ของกรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข และมีผู้จัดการระบบการดูแลระยะยาวด้านสาธารณสุข (Care manager) เป็นผู้ควบคุมแผนการดูแลผู้สูงอายุ ส่วนในกลุ่มติดสังคม ซึ่งเป็นกลุ่มที่ส่วนใหญ่ยังมีความสามารถทำกิจวัตรประจำวันได้ด้วยตนเอง แต่ปัจจุบันพบว่า ผู้สูงอายุกลุ่มติดสังคมยังเข้าถึงการส่งเสริมสุขภาพและการป้องกันโรคไม่ครอบคลุม ซึ่งอาจจะส่งผลกระทบต่อสุขภาพกายและจิตใจได้ เช่น การเพิ่มขึ้นของโรคเรื้อรัง ความเสี่ยงหรือการเจ็บป่วยที่เฉียบพลัน ภาวะสมองเสื่อมและภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุ เป็นต้น จากการสำรวจและวิเคราะห์ข้อมูลดังกล่าว พบว่า มีสาเหตุสำคัญ 5 ประการ ได้แก่ 1) ความรอบรู้ในการดูแลสุขภาพที่ไม่ถูกต้อง ๒) กิจกรรมส่งเสริมสุขภาพที่จัดให้โดยชุมชน ขาดความน่าสนใจ ไม่สอดคล้องกับความต้องการหรือความถนัดของผู้สูงอายุ 3) การจัดกิจกรรมมักเป็นไปในลักษณะ แยกส่วน ระหว่างงานด้านสุขภาพ (เช่น การตรวจคัดกรองโรค) กับงานด้านสังคม (เช่น ชมรมผู้สูงอายุ) และขาดความต่อเนื่องในระยะยาว ทำให้การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมสุขภาพไม่ยั่งยืน 4) ผู้สูงอายุบางรายอาจยังประสบปัญหาการเดินทาง โดยเฉพาะค่าใช้จ่ายในการคมนาค ไปยังจุดจัดกิจกรรมในพื้นที่ห่างไกล ๕) ผู้สูงอายุที่ทำงานรับภาระเลี้ยงดูบุตรหลาน อาจจะไม่มีเวลาเข้าร่วมกิจกรรม
        ดังนั้น โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลนางเหล้า ตำบลชุมพล อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา ได้เล็งเห็นความสำคัญของผู้สูงอายุในกลุ่มติดสังคม จึงได้จัดทำโครงการพัฒนารูปแบบการจัดกิจกรรมชมรมผู้สูงอายุบ้านนางเหล้า ปีงบประมาณ 2569 ขึ้น เพื่อต้องการส่งเสริมการจัดกิจกรรมการส่งเสริมสุขภาพและการป้องกันโรคให้สอดคล้องกับความต้องการของผู้สูงอายุ ซึ่งจะเป็นกลไกสำคัญที่ช่วยขับเคลื่อนการทำงานด้านสุขภาพในระดับชุมชน และสามารถเป็นเครื่องมือในการส่งเสริมคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุได้อย่างใกล้ชิดและยั่งยืน เพราะเกิดขึ้นจากความต้องการของผู้สูงอายุในชุมชนเอง และดำเนินงานจัดการโดยผู้สูงอายุเอง