กองทุนสุขภาพตำบล - กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น - กปท

ในปัจจุบันประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่ “สังคมผู้สูงอายุ” อย่างเต็มรูปแบบ โดยข้อมูลระหว่างปี พ.ศ. 2562 ถึง 2565 พบว่า ผู้สูงอายุที่มีภาวะสมองเสื่อมมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นจากราว 628,880 คน เป็นมากกว่า 770,000 คน หรือประมาณร้อยละ 6 ของผู้สูงอายุทั้งหมด (มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย, 2562; กรมการแพทย์, 2566)
    ภาวะสมองเสื่อมเป็นโรคเรื้อรังที่รบกวนทั้งด้านความทรงจำ การคิด วางแผน การดำเนินชีวิตประจำวัน ซึ่งส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ ครอบครัว และองค์รวมของระบบบริการสุขภาพ (อาทิ ภาระผู้ดูแล ค่าใช้จ่ายการรักษา) แม้ในปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษาที่สามารถย้อนกลับภาวะสมองเสื่อมได้อย่างสิ้นเชิง กลยุทธ์ที่มีประสิทธิผลในปัจจุบันจึงมุ่งเน้นไปที่การ ป้องกันก่อนเกิด (primary prevention) และ ชะลอการเสื่อม (delay progression) โดยผ่านการส่งเสริมปัจจัยคุ้มกันสมอง (cognitive reserve) และลดปัจจัยเสี่ยง เช่น โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ภาวะซึมเศร้า และการขาดกิจกรรมทางกายหรือกิจกรรมทางสังคม งานวิจัยทั้งในและต่างประเทศชี้ให้เห็นว่า กิจกรรมที่ผสมผสานระหว่างการเคลื่อนไหวและการกระตุ้นสมอง มีผลกระตุ้นการทำงานของเซลล์ประสาท เพิ่มการเชื่อมโยงระหว่างเซลล์ (neuroplasticity) และช่วยรักษาหรือเพิ่มสมรรถภาพทางปัญญา (cognitive function) ได้ ในบริบทของชุมชนไทย งานวิจัยของ ชุติมา ทองวชิระ และคณะ (2565) ได้พัฒนาชุดกิจกรรมผสมผสานภูมิปัญญาชุมชนสำหรับผู้สูงอายุในเขต ตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร ซึ่งรวมการเคลื่อนไหวประกอบเพลง การละเล่นพื้นบ้าน และเกมกระตุ้นสมอง ผลทดลองกับผู้ที่มีภาวะความรู้คิดบกพร่องเล็กน้อย (MCI) แสดงให้เห็นว่า คะแนน TMSE หลังเข้าร่วมกิจกรรมสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (จาก 22.16 เป็น 25.93, p < 0.001) การเข้าร่วมกิจกรรมทางสังคมยังเป็นปัจจัยพยากรณ์สำคัญต่อพฤติกรรมป้องกันภาวะสมองเสื่อมของผู้สูงอายุ ในแง่มุมทางจิตใจและสังคม การจัดกิจกรรมร้อง เล่น เต้นย้อนยุคในชมรมผู้สูงอายุช่วยส่งเสริมการมีส่วนร่วมระหว่างสมาชิก กระชับความสัมพันธ์ในชุมชน และลดความเหงา สิ่งเหล่านี้เป็นองค์ประกอบที่ช่วยป้องกันภาวะซึมเศร้าและการเสื่อมทางจิตใจ ซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อภาวะสมองเสื่อม (activity, social engagement) นอกจากนี้ การเคลื่อนไหวโดยใช้ดนตรีและจังหวะช่วยกระตุ้นการสื่อสารระหว่างระบบประสาท (sensorimotor integration) และอารมณ์ที่ดีขึ้น (เช่น ผ่านการหลั่งสารเซโรโทนิน) ซึ่งสนับสนุนสุขภาพจิตโดยรวม
    ด้วยเหตุนี้ การออกแบบโครงการ “ร้อง เล่น เต้นย้อนยุค ป้องกันสมองเสื่อม ผู้สูงอายุบ้านป่ายาง” จึงมีความสอดคล้องกับหลักฐานทางวิชาการว่าการให้ผู้สูงอายุมีโอกาสเข้าร่วมกิจกรรมเคลื่อนไหวควบคู่กับกระตุ้นสมองในบรรยากาศที่เป็นมิตรและสนุกสนานจะส่งเสริมสุขภาวะโดยรวม ช่วยชะลอหรือป้องกันภาวะสมองเสื่อม และสร้างความเป็นอยู่ที่ดี (well-being) ในชุมชน