กองทุนสุขภาพตำบล - กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น - กปท

กิตติกรรมประกาศ

"ร้อง เล่น เต้นย้อนยุค ป้องกันสมองเสื่อม ผู้สูงอายุบ้านป่ายาง ปีงบประมาณ 2569 จังหวัดสงขลา" สำเร็จได้ด้วยดี ด้วยความร่วมมือจาก สมาชิกในชุมชน ต.ท่าช้าง อ.บางกล่ำ จ.สงขลา

คณะทำงานโครงการฯ ขอขอบคุณ กองทุนสุขภาพตำบล เทศบาลตำบลท่าช้าง ที่ให้การสนับสนุนงบประมาณในการดำเนินโครงการฯ รวมทั้ง ภาคีเครือข่ายที่สำคัญระดับพื้นที่ ที่ให้การสนับสนุน ช่วยเหลือ ชี้แนะ สุดท้ายขอขอบคุณผู้เกี่ยวข้องที่มิได้ระบุชื่อไว้ในที่นี้ ซึ่งมีส่วนสำคัญในการขับเคลื่อนการดำเนินงานให้มีความยั่งยืนในพื้นที่ต่อไป

คณะทำงานโครงการ
ร้อง เล่น เต้นย้อนยุค ป้องกันสมองเสื่อม ผู้สูงอายุบ้านป่ายาง ปีงบประมาณ 2569

บทคัดย่อ

โครงการ " ร้อง เล่น เต้นย้อนยุค ป้องกันสมองเสื่อม ผู้สูงอายุบ้านป่ายาง ปีงบประมาณ 2569 " ดำเนินการในพื้นที่ ต.ท่าช้าง อ.บางกล่ำ จ.สงขลา รหัสโครงการ ระยะเวลาการดำเนินงาน 1 กุมภาพันธ์ 2569 - 30 กันยายน 2569 ได้รับการสนับสนุนงบประมาณจำนวน 18,170.00 บาท จาก กองทุนสุขภาพตำบล เทศบาลตำบลท่าช้าง เพื่อใช้ในการดำเนินกิจกรรมโครงการ หลังจากสิ้นสุดระยะเวลาโครงการ ผลที่เกิดขึ้นจากการดำเนินงานปรากฏดังนี้

โครงการนี้ยังไม่มีการเขียนหรือแก้ไขบทคัดย่อ

หมายเหตุ : รายละเอียดของบทสรุปคัดย่อการดำเนินงาน ให้ผู้รับผิดชอบโครงการเป็นผู้เขียนสรุปภาพรวมของโครงการใน "ผลลัพธ์โครงการ"

สารบัญ

ความเป็นมา/หลักการเหตุผล

ในปัจจุบันประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่ “สังคมผู้สูงอายุ” อย่างเต็มรูปแบบ โดยข้อมูลระหว่างปี พ.ศ. 2562 ถึง 2565 พบว่า ผู้สูงอายุที่มีภาวะสมองเสื่อมมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นจากราว 628,880 คน เป็นมากกว่า 770,000 คน หรือประมาณร้อยละ 6 ของผู้สูงอายุทั้งหมด (มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย, 2562; กรมการแพทย์, 2566)
    ภาวะสมองเสื่อมเป็นโรคเรื้อรังที่รบกวนทั้งด้านความทรงจำ การคิด วางแผน การดำเนินชีวิตประจำวัน ซึ่งส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ ครอบครัว และองค์รวมของระบบบริการสุขภาพ (อาทิ ภาระผู้ดูแล ค่าใช้จ่ายการรักษา) แม้ในปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษาที่สามารถย้อนกลับภาวะสมองเสื่อมได้อย่างสิ้นเชิง กลยุทธ์ที่มีประสิทธิผลในปัจจุบันจึงมุ่งเน้นไปที่การ ป้องกันก่อนเกิด (primary prevention) และ ชะลอการเสื่อม (delay progression) โดยผ่านการส่งเสริมปัจจัยคุ้มกันสมอง (cognitive reserve) และลดปัจจัยเสี่ยง เช่น โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ภาวะซึมเศร้า และการขาดกิจกรรมทางกายหรือกิจกรรมทางสังคม งานวิจัยทั้งในและต่างประเทศชี้ให้เห็นว่า กิจกรรมที่ผสมผสานระหว่างการเคลื่อนไหวและการกระตุ้นสมอง มีผลกระตุ้นการทำงานของเซลล์ประสาท เพิ่มการเชื่อมโยงระหว่างเซลล์ (neuroplasticity) และช่วยรักษาหรือเพิ่มสมรรถภาพทางปัญญา (cognitive function) ได้ ในบริบทของชุมชนไทย งานวิจัยของ ชุติมา ทองวชิระ และคณะ (2565) ได้พัฒนาชุดกิจกรรมผสมผสานภูมิปัญญาชุมชนสำหรับผู้สูงอายุในเขต ตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร ซึ่งรวมการเคลื่อนไหวประกอบเพลง การละเล่นพื้นบ้าน และเกมกระตุ้นสมอง ผลทดลองกับผู้ที่มีภาวะความรู้คิดบกพร่องเล็กน้อย (MCI) แสดงให้เห็นว่า คะแนน TMSE หลังเข้าร่วมกิจกรรมสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (จาก 22.16 เป็น 25.93, p < 0.001) การเข้าร่วมกิจกรรมทางสังคมยังเป็นปัจจัยพยากรณ์สำคัญต่อพฤติกรรมป้องกันภาวะสมองเสื่อมของผู้สูงอายุ ในแง่มุมทางจิตใจและสังคม การจัดกิจกรรมร้อง เล่น เต้นย้อนยุคในชมรมผู้สูงอายุช่วยส่งเสริมการมีส่วนร่วมระหว่างสมาชิก กระชับความสัมพันธ์ในชุมชน และลดความเหงา สิ่งเหล่านี้เป็นองค์ประกอบที่ช่วยป้องกันภาวะซึมเศร้าและการเสื่อมทางจิตใจ ซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อภาวะสมองเสื่อม (activity, social engagement) นอกจากนี้ การเคลื่อนไหวโดยใช้ดนตรีและจังหวะช่วยกระตุ้นการสื่อสารระหว่างระบบประสาท (sensorimotor integration) และอารมณ์ที่ดีขึ้น (เช่น ผ่านการหลั่งสารเซโรโทนิน) ซึ่งสนับสนุนสุขภาพจิตโดยรวม
    ด้วยเหตุนี้ การออกแบบโครงการ “ร้อง เล่น เต้นย้อนยุค ป้องกันสมองเสื่อม ผู้สูงอายุบ้านป่ายาง” จึงมีความสอดคล้องกับหลักฐานทางวิชาการว่าการให้ผู้สูงอายุมีโอกาสเข้าร่วมกิจกรรมเคลื่อนไหวควบคู่กับกระตุ้นสมองในบรรยากาศที่เป็นมิตรและสนุกสนานจะส่งเสริมสุขภาวะโดยรวม ช่วยชะลอหรือป้องกันภาวะสมองเสื่อม และสร้างความเป็นอยู่ที่ดี (well-being) ในชุมชน

วัตถุประสงค์โครงการ

1. เพื่อให้ผู้เข้าร่วมโครงการมีความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ ผลกระทบ และการป้องกัน
2. เพื่อลดการเกิดภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ

กิจกรรม/การดำเนินงาน

กลุ่มเป้าหมาย

ผลที่คาดว่าจะได้รับ

1. ด้านสุขภาพกาย ผู้สูงอายุมีการเคลื่อนไหวทางกายเพิ่มขึ้นจากการเข้าร่วมกิจกรรมร้อง เล่น เต้นย้อนยุค ซึ่งช่วยส่งเสริมสมรรถภาพทางกาย เช่น ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ ความยืดหยุ่น การทรงตัว และลดความเสี่ยงต่อการหกล้ม (กรมอนามัย, 2566)2. ด้านสุขภาพสมองและการรู้คิด ผู้สูงอายุมีคะแนนการรู้คิด (Cognitive function) ดีขึ้นหรือคงที่หลังเข้าร่วมกิจกรรม เนื่องจากกิจกรรมที่มีทั้งการใช้ความจำ การจดจำเนื้อเพลง การประสานการเคลื่อนไหวกับเสียงดนตรี และการเรียนรู้ท่าทางใหม่ ๆ กระตุ้นการทำงานของสมองและเพิ่มการเชื่อมต่อของเซลล์ประสาท (สถาบันประสาทวิทยา กรมการแพทย์, 2567)
2. ด้านสุขภาพจิตและอารมณ์ ผู้สูงอายุมีความสุขและอารมณ์ดีขึ้นจากการทำกิจกรรมร่วมกับเพื่อนในชมรม ลดความเหงาและความเครียด ช่วยส่งเสริมสุขภาพจิตและลดภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุ (กรมสุขภาพจิต, 2566)
3. ด้านสังคมและความสัมพันธ์ในชุมชน เกิดความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างสมาชิกในชมรมผู้สูงอายุ รวมถึงความร่วมมือจากครอบครัวและชุมชนมากขึ้น ผู้สูงอายุมีส่วนร่วมในสังคมมากขึ้น รู้สึกมีคุณค่าและเป็นส่วนหนึ่งของชุมชน (มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย, 2566)
4. ด้านการสร้างเสริมสุขภาวะองค์รวม (Holistic well-being) ผู้สูงอายุมีสุขภาวะทั้งกาย จิตใจ สังคม และจิตวิญญาณที่ดีขึ้น มีความพึงพอใจในชีวิต เกิดความภาคภูมิใจในตนเอง และสามารถดำรงชีวิตอย่างมีคุณค่าในวัยสูงอายุอย่างมีศักดิ์ศรี
5. ด้านการขับเคลื่อนงานสาธารณสุขชุมชน หน่วยบริการปฐมภูมิ (รพ.สต.) และเทศบาลตำบลท่าช้างมีรูปแบบการดำเนินกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุที่เป็นต้นแบบ สามารถต่อยอดขยายผลสู่ชุมชนอื่น ๆ ได้ และเป็นแนวทางสนับสนุนยุทธศาสตร์ “สงขลาสุขภาพดี ผู้สูงอายุมีคุณภาพ”

ส่วนที่ 1 ผลการดำเนินงาน

* ผลผลิต หมายถึง ผลที่เกิดขึ้นเชิงปริมาณจากการทำกิจกรรม เช่น จำนวนผู้เข้าร่วมประชุม จำนวนผู้ผ่านการอบรม จำนวนครัวเรือนที่ปลูกผักสวนครัว เป็นต้น
** ผลลัพธ์ หมายถึง การเปลี่ยนแปลงที่นำไปสู่การแก้ปัญหา เช่น หลังอบรมมีผู้ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมจำนวนกี่คน มีข้อบังคับหรือมาตรการของชุมชนที่นำไปสู่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมหรือสภาพแวดล้อม เป็นต้น ทั้งนี้ต้องมีข้อมูลอ้างอิงประกอบการรายงาน เช่น ข้อมูลรายชื่อแกนนำ , แบบสรุปการประเมินความรู้ , รูปภาพกิจกรรมพร้อมคำอธิบายใต้ภาพ เป็นต้น