กองทุนสุขภาพตำบล - กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น - กปท

ภาวะซีดจากการขาดธาตุเหล็ก (IronDeficiency Anemia: IDA) เป็นปัญหาอุบัติการณ์ทางสาธารณสุขที่สำคัญระดับโลกและระดับประเทศ โดยเฉพาะในกลุ่มหญิงวัยเจริญพันธุ์และเด็กปฐมวัยซึ่งเป็นช่วงวัยที่ต้องการธาตุเหล็กสูงเพื่อการเจริญเติบโตและการทำงานของระบบต่าง ๆ ในร่างกาย ข้อมูลจากการสำรวจพบว่าหญิงวัยเจริญพันธุ์จำนวนมากมีทุนสำรองธาตุเหล็กต่ำจากการสูญเสียเลือดประจำเดือน และเด็กปฐมวัยมีพฤติกรรมการบริโภคอาหารที่ไม่เหมาะสม เช่น ดื่มนมมากเกินไปจนไม่ยอมทานข้าวที่มีธาตุเหล็ก และผู้ปกครองคือกุญแจสำคัญที่สุดในการแก้ปัญหาภาวะซีดในเด็ก เนื่องจากเป็นช่วงวัยที่ต้องพึ่งพาการจัดเตรียมจากที่บ้านเป็นหลักปัจจัยที่มีผลต่อการทำอาหารที่มีธาตุเหล็กสูงของผู้ปกครอง ได้แก่ความรู้ความเข้าใจเรื่องแหล่งอาหารที่มีธาตุเหล็กสูง ทักษะการปรุงอาหารของผู้ปกครอง อีกทั้งในด้านเศรษฐกิจและการเข้าถึงอาหารที่มีแหล่งธาตุเหล็กรวมถึงภาระงานและเวลาที่มีจำกัดภาวะซีดส่งผลกระทบที่รุนแรงและเรื้อรัง เปรียบเสมือน "ภัยเงียบ" ที่ขัดขวางการพัฒนาสมอง หากเด็กขาดธาตุเหล็กในช่วงอายุ 0-5 ปี จะส่งผลเสียต่อระดับสติปัญญา (IQ) และทักษะการเรียนรู้ (EQ) อย่างถาวร รวมถึงทำให้ร่างกายอ่อนแอ ติดเชื้อง่าย และเติบโตไม่เต็มศักยภาพ ในส่วนผลกระทบต่อหญิงวัยเจริญพันธุ์นั้นหากเข้าสู่การตั้งครรภ์ในสภาวะที่มีภาวะซีด จะเพิ่มความเสี่ยงต่อการแท้งบุตร การคลอดก่อนกำหนด ลูกน้ำหนักตัวน้อย และอันตรายจากการตกเลือดหลังคลอดซึ่งเป็นสาเหตุหลักของการเสียชีวิตในมารดา     จากการติดตามการดำเนินงานส่งเสริมสุขภาพแม่และเด็กสถานการณ์ภาวะซีดในพื้นที่ตำบลปิตูมุดี อำเภอยะรัง จังหวัดปัตตานีในช่วงปี 2568 ถือเป็นพื้นที่ที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษตามเกณฑ์ของจังหวัดปัตตานี เนื่องจากเป็นเขตชนบทที่มีอุบัติการณ์ภาวะซีดในเด็กสูงกว่าค่าเฉลี่ยระดับประเทศ อัตราความชุกในภาพรวมจังหวัดปัตตานี เด็กปฐมวัย (6 เดือน - 5 ปี) มีภาวะซีดสูงถึงร้อยละ 34.4 ซึ่งสูงกว่าเกณฑ์ที่กระทรวงสาธารณสุขกำหนด (ไม่ควรเกินร้อยละ 10-20)กลุ่มเสี่ยงสูง:พบมากที่สุดในกลุ่มเด็กอายุ6-24เดือนซึ่งเป็นช่วงรอยต่อของการเริ่มทานอาหารเสริม (Solid food) หากทานแต่ข้าวบดโดยไม่เน้นโปรตีนจากเนื้อสัตว์หรือตับ จะเกิดอาการซีดได้เร็วมาก สำหรับสถานการณ์ภาวะซีดหญิงตั้งครรภ์ที่มีภาวะโลหิตจาง (ค่า Hb < 11.0 g/dLHct< 33% ) มักพบมากที่สุดในการมาฝากครรภ์ครั้งแรก (ANC 1st visit) ซึ่งสะท้อนว่าผู้หญิงในพื้นที่มีภาวะซีดสะสมมาตั้งแต่ก่อนการตั้งครรภ์จากผลการดำเนินงานในปีงบประมาณ 2568 พบว่ามีจำนวนหญิงตั้งครรภ์และคลอดบุตรแล้วในเขตรับผิดชอบได้รับการตรวจภาวะโลหิตจางและพบว่ามีภาวะโลหิตจาง ร้อยละ 30.77 ซึ่งเกินเกณฑ์มาตรฐานตัวชี้วัดกระทรงสาธารณสุขกำหนดไม่เกินร้อยละ 10
    ศูนย์สุขภาพชุมชนโรงพยาบาลยะรังร่วมกับโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลปิตูมุดีจึงเล็งเห็นความสำคัญของการส่งเสริมสุขภาพอนามัยวัยเจริญพันธ์และเด็กจึงได้จัดทำโครงการ “กินเหล็ก เช็กเลือด เยาวชนปิตูมุดี สมองใส ห่างไกลภาวะซีด"ตำบลปิตูมุดี ประจำปีงบประมาณ2569เพื่อสนองนโยบาย "มหัศจรรย์ 1,000 วันพลัสสู่ 2,500 วัน"ของกระทรวงสาธารณสุข ที่มุ่งเน้นการดูแลสุขภาพตั้งแต่ในครรภ์จนถึงเด็กอายุ 5ปี เพื่อให้เด็กไทยมีพัฒนาการสมวัย มีIQเฉลี่ยไม่ต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐาน และมีสุขภาพที่แข็งแรงในระยะยาวและมีคุณภาพชีวิตที่ดีผ่านกลไกความร่วมมือและการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในชุมชนและท้องถิ่นระดับตำบล