กองทุนสุขภาพตำบล - กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น - กปท

โรคมะเร็ง เป็นสาเหตุการเจ็บป่วยและการเสียชีวิตอันดับต้นๆ ของประชากรไทย ซึ่งสร้างความสูญเสียทางเศรษฐกิจ สังคม และคุณภาพชีวิตของประชากรเป็นอย่างมาก จากสถิติทางสาธารณสุขพบว่า โรคมะเร็งปากมดลูก และ โรคมะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรง เป็นมะเร็งที่พบอุบัติการณ์สูงในกลุ่ม 5 อันดับแรกของประเทศ แต่ในทางกลับกัน มะเร็งทั้งสองชนิดนี้เป็นโรคที่สามารถป้องกันและรักษาให้หายขาดได้ หากตรวจพบตั้งแต่ระยะเริ่มแรก หรือระยะก่อนเป็นมะเร็ง (Pre-cancerous lesion) สถานการณ์ในปัจจุบันพบว่า โรคมะเร็งปากมดลูก ยังคงเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับ 2 ในกลุ่มมะเร็งของผู้หญิงไทย โดยมีผู้ป่วยรายใหม่สูงถึงกว่า 9,000 รายต่อปี และคร่าชีวิตสตรีไทยเฉลี่ยวันละ 10–12 ราย ซึ่งน่ากังวลอย่างยิ่งที่ปัจจุบันเริ่มพบอุบัติการณ์ในกลุ่มประชากรวัยทำงานที่อายุน้อยลงตั้งแต่อายุ 30 ปีขึ้นไป ในขณะเดียวกัน โรคมะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรง เป็นมะเร็งที่มีสถิติพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็วที่สุด โดยพบบ่อยเป็นอันดับ 1 ในผู้ชาย และอันดับ 3 ในผู้หญิง มีผู้ป่วยรายใหม่สูงถึงวันละ 44 ราย และเสียชีวิตเฉลี่ยวันละ 15 ราย ซึ่งเป็นผลมาจากพฤติกรรมการบริโภคและการดำเนินชีวิตแบบสังคมเมืองในยุคปัจจุบัน  ข้อจำกัดสำคัญทางสาธารณสุขคือ ประชาชนมากกว่าร้อยละ 70 มักมาพบแพทย์และได้รับการวินิจฉัยเมื่อโรคเข้าสู่ระยะลุกลาม (ระยะที่ 3 และ 4) แล้ว เนื่องจากมะเร็งทั้งสองชนิดนี้มักไม่แสดงอาการเตือนในระยะแรก ประกอบกับประชาชนบางส่วนยังขาดความตระหนักรู้ ตลอดจนมีความเขินอายและวิตกกังวลต่อขั้นตอนการตรวจคัดกรองแบบเดิม ส่งผลให้อัตราการเข้าถึงบริการตรวจคัดกรองในภาพรวมยังไม่บรรลุเป้าหมาย ทั้งที่ในความเป็นจริง มะเร็งปากมดลูกและมะเร็งลำไส้ใหญ่เป็นโรคที่สามารถป้องกันและรักษาให้หายขาดได้ หากได้รับการตรวจค้นหาความผิดปกติหรือรอยโรคระยะก่อนมะเร็งได้อย่างรวดเร็วผ่านระบบการคัดกรองเชิงรุกที่มีประสิทธิภาพ จากการดำเนินงานการคัดกรองมะเร็งของโรงพยาบาลบาเจาะ ในปี พ.ศ. 2569 ที่ผ่านมา พบว่าในส่วนของโรคมะเร็งปากมดลูก มีสตรีกลุ่มเป้าหมายอายุ 30–60 ปี ได้รับการตรวจคัดกรองด้วยวิธี HPV DNA Test จำนวน 380 ราย คิดเป็นร้อยละ 25.5 ซึ่งบรรลุตามเป้าหมายที่กำหนดไว้ (ร้อยละ 25) และตรวจพบผู้มีผลเป็นบวก (HPV Positive) จำนวน 1 ราย ซึ่งได้รับการส่งต่อเพื่อตรวจส่องกล้องปากมดลูก (Colposcopy) ผลเป็นปกติ อย่างไรก็ตาม ปัญหาสำคัญที่พบจากการดำเนินงานคือ กลุ่มเป้าหมายส่วนใหญ่ยังขาดความตระหนัก

ถึงความรุนแรงของโรค และยังมีความรู้สึกเขินอายต่อการเข้ารับการตรวจคัดกรอง ทำให้การขยายผลการดำเนินงานให้ครอบคลุมประชากรทั้งหมดเป็นไปได้ยาก สำหรับการคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ในประชากรอายุ
50–70 ปี ได้รับการคัดกรองจำนวน 75 ราย คิดเป็นร้อยละ 54.16 ซึ่งบรรลุตามเป้าหมายที่กำหนดไว้ (ร้อยละ 50) ตรวจพบผู้ที่มีผลบวกจำนวน 6 ราย ได้รับการส่องกล้องcolonoscope 4 ราย ผลปกติ แต่พบอุปสรรคสำคัญคือ ผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยงปฏิเสธการเข้ารับการส่องกล้องตรวจลำไส้ใหญ่ (Colonoscopy) เนื่องจากความวิตกกังวล กลัว หรือขาดความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับขั้นตอนการรักษา จากปัญหาดังกล่าว กลุ่มงานบริการด้านปฐมภูมิและองค์รวม โรงพยาบาลบาเจาะได้เล็งเห็นถึงความจำเป็นในการส่งเสริมสุขภาพและการป้องกันโรคอย่างเชิงรุก จึงได้จัดทำ โครงการคัดกรองมะเร็งปากมดลูกและมะเร็งลำไส้ใหญ่ประจำปี 2570 ขึ้น เพื่อเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงบริการตรวจคัดกรองที่มีมาตรฐาน ลดอัตราการป่วยและการเสียชีวิต ตลอดจนสร้างความตระหนักรู้ให้ประชาชนหันมาดูแลสุขภาพและเข้ารับการตรวจคัดกรองอย่างสม่ำเสมอ อันจะนำไปสู่การมีคุณภาพชีวิตที่ดีอย่างยั่งยืนต่อไป