กองทุนสุขภาพตำบล - กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น - กปท

การสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคด้วยวัคซีนในเด็กเป็นมาตรการสาธารณสุขที่มีประสิทธิผลสูงสุดในการป้องกันการป่วยรุนแรงและการเสียชีวิตจากโรคติดเชื้อตั้งแต่ในวัยเด็กจนถึงวัยผู้ใหญ่ องค์การอนามัยโลก (World Health Organization: WHO) รายงานว่าปี 2567 มีทารกทั่วโลกประมาณร้อยละ 89 ที่ได้รับวัคซีน DTP อย่างน้อย 1 เข็ม และร้อยละ 85 ที่ได้รับครบ 3 เข็ม แต่ยังคงมีเด็กจำนวนมากประมาณ 14.3 ล้านคนที่ไม่ได้รับวัคซีนแม้แต่เข็มเดียว (Zero-dose) ซึ่งชี้ให้เห็นความไม่เท่าเทียมในการเข้าถึงบริการวัคซีนทั่วโลกและความเสี่ยงต่อการเกิดการระบาดของโรคที่ป้องกันได้ด้วยวัคซีน (องค์การอนามัยโลก, 2567)
ประเทศไทยมีนโยบายงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคที่มุ่งให้เด็กทุกคนได้รับวัคซีนพื้นฐานอย่างทั่วถึง และเท่าเทียม กระทรวงสาธารณสุขได้กำหนดแผนการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคปี 2563 ครอบคลุมวัคซีนป้องกันโรค ทั้งหมด 13 โรค โดยให้บริการฟรีแก่เด็กตั้งแต่แรกเกิดถึงอายุ 12 ปี ในสถานบริการสาธารณสุขของรัฐและสถานพยาบาลในเครือข่ายสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติทั่วประเทศ อย่างไรก็ตาม แม้จะมีการส่งเสริมอย่างต่อเนื่อง แต่รายงานพบว่าความครอบคลุมการได้รับวัคซีนในเด็กบางพื้นที่ยังต่ำกว่าเกณฑ์ที่กำหนด โดยเฉพาะในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนใต้ ซึ่งจากรายงานของสำนักระบาดวิทยา (กรมควบคุมโรค 2566) พบว่าในปี 2566 จังหวัดชายแดนใต้ยังคงพบการระบาดของโรคที่ป้องกันได้ด้วยวัคซีนและเป็นเหตุให้มีการเสียชีวิตและพิการด้วยโรคติดต่อของเด็ก 0-5 ปี เช่น โรคคอตีบ ไอกรน และโรคหัด โดยจังหวัดนราธิวาส พบผู้ป่วย 173 ราย จากผู้ป่วยทั้งหมด 2,560 ราย สาเหตุสำคัญมาจากความครอบคลุมการได้รับวัคซีนต่ำกว่ามาตรฐาน ประกอบกับปัจจัยเชิงวัฒนธรรม ข้อมูลผิดเกี่ยวกับวัคซีน ความกังวลด้านความปลอดภัยและการเข้าถึงบริการที่จำกัด ส่งผลให้ผู้ปกครองบางส่วนเลื่อนหรือหลีกเลี่ยงการรับวัคซีน

ตำบลร่มไทร อำเภอสุคิริน จังหวัดนราธิวาส มีบริบทคล้ายคลึงกับภาพรวมสามจังหวัดชายแดนใต้โดยข้อมูลจากระบบศูนย์ข้อมูลสุขภาพ (Health Data Center : HDC) ปี 2568 รายงานว่า ความครอบคลุมการได้รับวัคซีนแต่ละชนิดครบตามเกณฑ์ในเด็กอายุครบ 5 ปี (fully immunized) ในตำบลร่มไทร อยู่ในระดับที่ต่ำ ร้อยละ 35.44 ซึ่งต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐานที่กระทรวงสาธารณสุขกำหนด เป้าหมายร้อยละ 90 สะท้อนถึงความจำเป็นในการพัฒนามาตรการเชิงรุกเพื่อเพิ่มการเข้ารับวัคซีนในพื้นที่

ด้วยเหตุนี้ นักศึกษาจึงได้จัดทำโครงการ “หนูน้อยร่มไทร สุขภาพดี เริ่มที่วัคซีน” เพื่อยกระดับสุขภาพเด็กในตำบลร่มไทร มุ่งเน้นให้เกิดการเข้าถึงบริการวัคซีนอย่างครอบคลุม ปลอดภัย และเป็นมิตร โดยใช้กลไกการติดตามเชิงรุก การให้ความรู้แก่ผู้ปกครอง การสร้างทัศนคติที่ถูกต้อง และการมีส่วนร่วมของผู้นำศาสนาและชุมชน เพื่อให้เด็กทุกคนได้รับวัคซีนครบถ้วนตามวัย ลดการเกิดโรคระบาด และส่งเสริมให้ชุมชนมีสุขภาพดีอย่างยั่งยืน