กองทุนสุขภาพตำบล - กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น - กปท

3. สถานการณ์

โรคมะเร็งเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญของประเทศไทยและ โดยเฉพาะโรคมะเร็งเต้านม มะเร็งปากมดลูก และมะเร็งลำไส้ใหญ่ ซึ่งล้วนเป็นโรคมะเร็งที่ ป้องกันได้ ตรวจพบได้ตั้งแต่ระยะก่อนเป็นมะเร็งหรือระยะแรกเริ่มรักษาได้ผลดีหากพบเร็ว การดำเนินงานคัดกรองเชิงรุกในชุมชนจึงเป็นยุทธศาสตร์ที่คุ้มค่าและสอดคล้องกับเป้าหมายการลดการตายก่อนวัยอันควรจากโรคไม่ติดต่อ และแนวทางกระทรวงสาธารณสุข
มะเร็งเต้านม เป็นมะเร็งที่พบบ่อยที่สุดในสตรีไทย การตรวจพบตั้งแต่ก้อนขนาดเล็กผ่านการตรวจเต้านมโดยบุคลากรสาธารณสุข และการส่งเสริมให้สตรีรู้จักการตรวจเต้านมด้วยตนเองอย่างถูกวิธี ช่วยเพิ่มโอกาสพบความผิดปกติเร็ว ลดความรุนแรงของโรค และลดค่าใช้จ่ายในการรักษาระยะลุกลาม ทั้งยังช่วยสร้างทักษะการเฝ้าระวังตนเองอย่างต่อเนื่องในประชากรหญิงวัย 30–60 ปี ซึ่งเป็นช่วงอายุที่เริ่มมีความเสี่ยงสูงขึ้น
มะเร็งปากมดลูก เป็นโรคที่มีสาเหตุหลักจากการติดเชื้อไวรัสเอชพีวี (HPV) ซึ่งสามารถตรวจคัดกรองและป้องกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ แนวทางระดับประเทศแนะนำให้สตรีอายุ 30–60 ปี เข้ารับการคัดกรองสม่ำเสมอ (เช่น HPV DNA test/แปปสเมียร์ ตามบริบทบริการ) การคัดกรองที่ครอบคลุมจะช่วยค้นหาภาวะก่อนมะเร็ง เพื่อให้การรักษาได้ทันท่วงที ลดการป่วยและตายจากโรคอย่างมีนัยสำคัญ ทั้งยังสอดรับกับเป้าหมายการขจัดมะเร็งปากมดลูกขององค์การอนามัยโลก
มะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนัก มีอุบัติการณ์เพิ่มขึ้นตามอายุและปัจจัยเสี่ยงด้านพฤติกรรม (อาหารไขมันสูงใยอาหารต่ำ การสูบบุหรี่ ดื่มสุรา ภาวะอ้วน และการไม่ออกกำลังกาย) การคัดกรองด้วย FIT test ในประชาชนอายุ 50–70 ปี เป็นมาตรการที่เหมาะสมในระดับชุมชน ใช้งบประมาณคุ้มค่าและทำได้จริง เมื่อผลบวกจะส่งต่อส่องกล้องลำไส้ใหญ่เพื่อยืนยันและตัดติ่งเนื้อก่อนกลายเป็นมะเร็ง ช่วยลดการเกิดโรคระยะลุกลามได้อย่างชัดเจน
จากผลการดำเนินงานคัดกรองของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลทุ่งลานในปีที่ผ่านมาพบว่า ผลคัดกรองมะเร็งเต้านมปีที่ผ่านมา เป้าหมาย 1,730 คน ได้รับการคัดกรอง 1,488 คน คิดเป็นร้อยละ 86.01 ผลการคัดกรองมะเร็งปากมดลูก ป้าหมาย 1,021 คน ได้รับการคัดกรอง 217 คน คิดเป็นร้อยละ 30.34 ผลการคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ ป้าหมาย 1,642 คน ได้รับการคัดกรอง 66 คน คิดเป็นร้อยละ 4.01 เนื่องจากยังมีข้อจำกัดด้านการเข้าถึงบริการเชิงรุก ความรู้เท่าทันสื่อสุขภาพ และความกังวลอาย/กลัวเจ็บ/กลัวผลตรวจ ซึ่งเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการมารับการคัดกรอง โดยเฉพาะในกลุ่มหญิงวัยทำงาน ผู้สูงอายุที่อยู่ลึกในชุมชน และผู้มีภาระงานครอบครัว นอกจากนี้ ทำให้เกิดช่องว่างการคัดกรองที่ต้องเร่งรัดในการแก้ไข
การจัดทำโครงการ “รอบรู้เท่าทัน ป้องกันมะเร็งเต้านม มะเร็งปากมดลูก และมะเร็งลำไส้ใหญ่” จึงมีความจำเป็นเพื่อเพิ่มความครอบคลุมการคัดกรองตามเกณฑ์อายุ ด้วยการออกหน่วย/นัดหมายเชิงระบบ ลดอุปสรรคด้านเวลาและการเดินทางยกระดับความรู้และทักษะการดูแลตนเอง ผ่านการให้ความรู้ที่เข้าใจง่าย ฝึกปฏิบัติจริง และการสื่อสารลดอคติ/ความกลัว เชื่อมต่อระบบส่งต่ออย่างเป็นเอกภาพ ระหว่างโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลทุ่งลาน โรงพยาบาลคลองหอยโข่ง เครือข่ายบริการ เพื่อให้ผู้มีผลผิดปกติได้รับการวินิจฉัยและรักษาทันท่วงที ใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า โดยเลือกเครื่องมือคัดกรองที่เหมาะสมกับบริบท กระตุ้นการมารับบริการและติดตามต่อเนื่องถึงครัวเรือน เพิ่มอัตราการคัดกรองในกลุ่มเป้าหมายอย่างมีนัยสำคัญ เพิ่มสัดส่วนการตรวจพบระยะเริ่มต้น/ระยะก่อนมะเร็ง ลดภาระค่าใช้จ่ายการรักษาระยะลุกลาม และลดการสูญเสียทางสังคมและเศรษฐกิจในครัวเรือน โดยยังเป็นต้นแบบการดำเนินงานคัดกรองโรคไม่ติดต่อเรื้อรังที่ยั่งยืนของตำบลทุ่งลานในระยะยาว สอดคล้องกับนโยบายสุขภาพระดับชาติและแผนพัฒนาสุขภาพเขตบริการสุขภาพอย่างต่อเนื่องในปี 2568