กองทุนสุขภาพตำบล - กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น - กปท

หญิงวัยเจริญพันธุ์เป็นประชากรกลุ่มที่เสี่ยงต่อการเกิดภาวะโลหิตจาง เนื่องจากมีการสูญเสียธาตุเหล็กไปกับประจำเดือน ประมาณ 12.5-25 มิลลิกรัมต่อเดือน นอกจากนี้พฤติกรรมการบริโภคอาหารที่ไม่ถูกต้อง ทำให้ร่างการได้รับธาตุเหล็กไม่เพียงพอเมื่อหญิงวัยเจริญพันธ์ตั้งครรภ์ทำให้เกิดปัญหาปัญหาโลหิตจางตามมา ภาวะโลหิตจางในสตรีตั้งครรภ์ หมายถึง ภาวะที่ สตรีตั้งครรภ์มีระดับความเข้มข้นของฮีโมโกลบิน (hemoglobin) ต่ำกว่า 11 กรัมต่อเดซิลิตร หรือมีระดับ ฮีมาโตคริต (hematocrit) ต่ำกว่าร้อยละ 33 (World Health Organization [WHO], 2001) โดยสาเหตุที่พบ บ่อยในสตรีตั้งครรภ์ ได้แก่ การขาดสารอาหาร มีการทำลายเม็ดเลือดแดงมากกว่าปกติ มีการสูญเสียเลือด และมีการติดเชื้อ (Goonewardene, Shehata, & Hamad, 2012) สำหรับประเทศไทยกำหนด ให้มีอัตราของสตรีตั้งครรภ์ที่มีภาวะโลหิตจางไม่เกินร้อยละ 10 เนื่องจากภาวะโลหิตจางส่งผลต่อสุขภาพสตรีตั้งครรภ์ ทารกในครรภ์ และทารกแรกเกิด ภาวะโลหิตจางส่งผลกระทบต่อภาวะสุขภาพของ สตรีตั้งครรภ์ คือ ทำให้เหนื่อยง่าย หน้ามืด เวียนศีรษะ เป็นลม การคลอดก่อนกำหนด รวมทั้งอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนหลังคลอดได้ เช่น การตกเลือด เกิดการติดเชื้อ เป็น นอกจากนี้ยังทำให้การหายของแผลผ่าตัดหรือแผลฝีเย็บ ช้า และในรายที่มีความเข้มข้นของฮีโมโกลบินต่ำกว่า 6 กรัมต่อเดซิลิตร อาจทำให้เกิดภาวะหัวใจล้มเหลวได้ สำหรับ ผลกระทบของภาวะโลหิตจางในสตรีตั้งครรภ์ที่มีต่อทารก ในครรภ์และทารกแรกเกิด คือมีผลทำให้ทารกเจริญเติบโตช้าในครรภ์ ทารกคลอดก่อนกำหนด และทารกแรก เกิดน้ำหนักตัวน้อย ทารกมีภาวะซีดร่วมด้วย ถึงแม้ว่าสถานการณ์คลอดในระดับประเทศ/จังหวัดจะลดลงแต่ในตำบลตุยงยังไม่ลดลง จาก วัฒนธรรม/ความเชื่อ ที่ยากต่อการส่งเสริมการคุมกำเนิด ทำให้อัตราการตั้งครรภ์สูง ส่งผลให้อัตราการตั้งครรภ์เสี่ยงในพื้นที่สูงเช่นกัน สภาพปัญหา เมื่อทบทวนผลการดำเนินงานอนามัยแม่และเด็กตำบลตุยง ปี 2564, 2565, 2566, 2567 และ 2568 พบว่าอัตราหญิงตั้งครรภ์ที่มีภาวะซีดในการตรวจเลือดครั้งที่ 1 ยังมีถึง 21.58, 22.66 , 24.14, 16.47 และ 19.75 ตามลำดับ จากการวิเคราะห์ ปี 2568 พบว่า เกิดจากสาเหตุ
1. ฝากครรภ์ช้าหลัง 12 สัปดาห์
2. ผล OF หรือ DCIP : Positive เป็นพาหนะ E.trait
3. พบพยาธิ T.trichiura 4. ไม่ทราบสาเหตุ และพฤติกรรมการรับประทานอาหารตามบริบทที่ไม่ถูกต้อง
จากการทำโครงการส่งเสริมภาวะโภชนาการในหญิงวัยเจริญพันธ์และหญิงตั้งครรภ์เพื่อป้องกันภาวะซีดในตำบลตุยง ในปี 2568 ผลที่ได้คือ
1. หญิงวัยเจริญพันธ์อายุ 15-42 ปี ที่อยู่กินกับสามีได้รับการคัดกรองซีดจำนวน 100 คน ผลการคัดกรอง Hct มากกว่า 33% (ไม่ซีด)จำนวน 89 คน คิดเป็นร้อยละ 89 Hct น้อยกว่า 33% ( ซีด) จำนวน 11 คน คิดเป็นร้อยละ 11 ได้รับยาferrous fumarate และให้ความรู้เกี่ยวกับการรับประทานอาหารที่มีธาตุเหล็กและการรับประทานยาเป็นรายบุคคล คิดเป็นร้อยละ 100 ประเมิน Hct หลังรับประทานยา มีจำนวน 2 ราย ที่ Hct เกิน 33% คิดเป็นร้อยละ18.18 % ยังมีอีก 9 ราย (ร้อยละ81.82) ที่ยังมีภาวะซีดเน้นย้ำเรื่องการรับประทานอาหารที่ธาตุเหล็กและให้มาพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุของภาวะซีด
2. อัตราหญิงตั้งครรภ์ที่มีภาวะซีดในการตรวจเลือดครั้งที่ ๑ 6 ราย ในคนคลอด 36 ราย คิดเป็นร้อยละ16.66 ซึ่งยังสูงกว่าเกณฑ์ และซีดครั้งที่ 3 ไม่มีซีด คิดเป็นร้อยละ 0 (ข้อมูลเดือน พฤษภาคม-กันยายน 2568)
3. หญิงตั้งครรภ์และผู้ดูแลในครอบครัว รวมทั้งอสมมีความรู้เกี่ยวกับการป้องกันไม่ให้เกิดภาวะซีดในหญิงตั้งครรภ์ โดยมีความรู้ก่อนการอบรมร้อยละ 71 และหลังการอบรมมีความรู้ร้อยละ 95.35 เพิ่มขึ้นรัอยละ 20.35 ซึ่งภาวะซีดมีแนวโน้มลดลงแต่ยังสูงกว่าเกณฑ์ ฝ่ายการบริการด้านปฐมภูมิและองค์รวม จึงเห็นความสำคัญจึงได้จัดทำโครงการนี้ขึ้นมาอีกครั้ง