กองทุนสุขภาพตำบล - กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น - กปท

3. สถานการณ์

สถานการณ์การป่วยโรคตับอักเสบทั่วโลกถือเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญ โดยมีรายงานว่าทั่วโลกมีผู้ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีและซีมากกว่า 350 ล้านคน ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตกว่า 1.1 ล้านคนต่อปี และมีการคาดการณ์ว่า ภายในปี พ.ศ. 2583 การเสียชีวิตจากโรคตับอักเสบจะมีจำนวนสูงกว่าการเสียชีวิตจากโรคเอดส์ มาลาเรีย และวัณโรครวมกัน (WHO, 2023) โดยกลุ่มอายุที่พบมากคือ 30 ปีขึ้นไป และแนวโน้มอัตราการเสียชีวิตเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง สาเหตุสำคัญเกิดจากการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีและซี ซึ่งติดต่อได้ทางเลือด สารคัดหลั่ง จากแม่สู่ลูก การมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกัน รวมถึงการสัก เจาะ หรือฝังเข็มโดยใช้อุปกรณ์ที่ไม่ได้ผ่านการฆ่าเชื้ออย่างถูกต้อง ปัจจุบันโรคตับอักเสบบีสามารถป้องกันได้ด้วยวัคซีนครบชุด 3 เข็ม ส่วนโรคตับอักเสบซีแม้ยังไม่มีวัคซีนป้องกัน แต่สามารถรักษาให้หายขาดได้ด้วยยาต้านไวรัสเป็นเวลา 12 สัปดาห์ อย่างไรก็ตาม การติดเชื้อไวรัสตับอักเสบ บี และ ซี ยังคงเป็นภัยคุกคาม เนื่องจากผู้ติดเชื้อจำนวนมากมีความเสี่ยงพัฒนาไปสู่ โรคตับอักเสบเรื้อรัง ตับแข็ง ตับวาย และมะเร็งตับ ซึ่งเป็นสาเหตุการเสียชีวิตที่สำคัญของประชากรโลก (IARC, 2022) ในประเทศไทย มีรายงานว่ามีผู้ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีประมาณ 2.2 ล้านคน และไวรัสตับอักเสบซีประมาณ 300,000–800,000 คน กระทรวงสาธารณสุขได้กำหนดนโยบายเพื่อกำจัดไวรัสตับอักเสบบีและซีให้หมดไปภายในปี พ.ศ. 2573 โดยการคัดกรองประชาชนที่เกิดก่อนปี 2535 จำนวนกว่า 1 ล้านคน พร้อมทั้งส่งเสริมให้กลุ่มเสี่ยงเข้าถึงบริการตรวจวินิจฉัยและรักษาที่มีประสิทธิภาพ สำหรับสถานการณ์มะเร็งตับ ซึ่งเป็นผลลัพธ์สำคัญของการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบ พบว่า มะเร็งตับเป็นสาเหตุการเสียชีวิตจากมะเร็งอันดับ 3 ของโลก มีผู้เสียชีวิตมากกว่า 800,000 คนต่อปี โดยเอเชียตะวันออกเฉียงใต้รวมทั้งประเทศไทยเป็นภูมิภาคที่มีอัตราการเกิดโรคสูงที่สุด เนื่องจากมีการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีและซีในระดับสูง (WHO, 2022) ในประเทศไทยมะเร็งตับและท่อน้ำดีเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับหนึ่งของโรคมะเร็ง คิดเป็นอัตราตายประมาณ 22 ต่อประชากรแสนคนต่อปี (กรมการแพทย์, 2566)
ในบริบทของจังหวัดสงขลาและอำเภอหาดใหญ่ พบว่าผู้ป่วยมะเร็งตับยังคงมีจำนวนที่น่ากังวล โดยเฉพาะในเพศชาย ซึ่งข้อมูลจากการศึกษาผู้ป่วยมะเร็งตับรายใหม่ที่เข้ารับการรักษาที่สถาบันมะเร็งแห่งชาติ จำนวน 119 ราย พบว่า ร้อยละ 48.7 มีผลตรวจ HBsAg บวก และ ร้อยละ 27.1 มีผลตรวจ anti-HCV บวก ซึ่งสะท้อนถึงบทบาทสำคัญของการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบในการเกิดมะเร็งตับ ขณะที่ความชุกของการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีเรื้อรังในประชากรทั่วไปอยู่ที่ประมาณ ร้อยละ 4–5 และไวรัสตับอักเสบซีอยู่ที่ประมาณ ร้อยละ 0.39 แม้ว่าการบรรจุวัคซีนป้องกัน HBV ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2535 จะช่วยลดความชุกในเด็กและเยาวชน แต่ประชากรผู้ใหญ่ยังคงมีความเสี่ยงสูง สำหรับอำเภอหาดใหญ่ โรงพยาบาลหลัก เช่น โรงพยาบาลหาดใหญ่ และโรงพยาบาลสงขลานครินทร์ ยังคงรับผู้ป่วยตับเรื้อรังและมะเร็งตับอย่างต่อเนื่อง แสดงให้เห็นถึงความจำเป็นในการดำเนินมาตรการคัดกรองไวรัสตับอักเสบ บีและซีในประชากรกลุ่มเสี่ยง เพื่อการป้องกันและลดภาระโรคมะเร็งตับได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น
จากข้อมูลสุขภาพของประชาชนในเขตรับผิดชอบของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหินผุดพบประชาชนที่เกิดก่อนปี พ.ศ.2535 จำนวนทั้งหมด 3,148 คน หมู่ที่ 5 จำนวน 477 คน หมู่ที่ 7 จำนวน 1,364 คน หมู่ที่ 8 จำนวน 518 คน และหมู่ที่ 9 จำนวน 789 คน คัดกรองแล้วในปี 2568 จำนวน 465 คน ผลปกติ จำนวน 460 คน และผลผิดปกติ จำนวน 5 คน คงเหลือประชาชนที่ยังไม่คัดกรองจำนวน 2,683 คน ในปีงบประมาณ 2569 จะดำเนินการคัดกรองจำนวน 1,000 คน คิดเป็นร้อยละ 37.3 และอีก 1,683 คน คิดเป็นร้อยละ 62.7 จะดำเนินการคัดกรองต่อครั้งถัดไป
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหินผุด จึงได้จัดทำโครงการเฝ้าระวังคัดกรองโรคไวรัสตับอักเสบบีและไวรัสตับอักเสบซีประจำปี 2569 เพื่อให้ประชาชนได้รับการตรวจคัดกรองโรคไวรัสตับอักเสบบี ไวรัสตับอักเสบซี และเพื่อค้นหาผู้ติดเชื้อรายใหม่ ให้ได้รับการรักษาหรือส่งต่อเพื่อการรักษาที่เหมาะสม รวมถึงการให้สุขศึกษาเพื่อให้ประชาชนมีความรู้ ความเข้าใจ และการป้องกันโรคไวรัสตับอักเสบบี ตับอักเสบซี ทั้งนี้เพื่อให้ประชาชนกลุ่มเป้าหมายที่มีความเสี่ยง เพื่อส่งต่อเข้าสู่กระบวนการรักษาต่อไป