กองทุนสุขภาพตำบล - กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น - กปท

3. สถานการณ์

การจำหน่ายสินค้าร้านค้าร้านชำคือ การนำสินค้าอุปโภคบริโภคต่างๆ ที่จำเป็นในชีวิตประจำวันมาจัดวางและจำหน่ายให้กับผู้บริโภคในลักษณะร้านค้าปลีก โดยเน้นการจัดหาผลิตภัณฑ์ที่หลากหลาย ครอบคลุมความต้องการของลูกค้าในชุมชน
การตรวจร้านชำเน้นการคุ้มครองผู้บริโภค โดยหน่วยงานสาธารณสุขในชุมชนจะดำเนินการตรวจประเมินร้านค้าให้ได้มาตรฐานด้านสุขอนามัยและการจำหน่ายผลิตภัณฑ์สุขภาพ โดยให้ความรู้ผู้ประกอบการเกี่ยวกับอาหาร ยา และเครื่องสำอางที่ถูกต้องตามกฎหมาย เพื่อให้จำหน่ายผลิตภัณฑ์ที่ปลอดภัยและไม่ก่อให้เกิดโรคหรืออันตรายต่อผู้บริโภค งานคุ้มครองผู้บริโภคด้านสาธารณสุข เป็นงานที่เกี่ยวข้องกับการควบคุม กำกับ ดูแลและบังคับใช้กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์สุขภาพและบริการสุขภาพ เช่น อาหาร ยา เครื่องสำอาง ร้านขายของชำในหมู่บ้าน เป็นต้น ซึ่งในส่วนของผลิตภัณฑ์สุขภาพและบริการสุขภาพเหล่านี้มีผู้เกี่ยวข้องหลายส่วน เช่น ผู้ผลิตผู้จำหน่าย ตลอดจนผู้บริโภค โดยเฉพาะผู้บริโภคจะเป็นผู้ได้รับผลกระทบโดยตรงจากการใช้ผลิตภัณฑ์ที่ไม่มีคุณภาพ ลอกเลียนแบบ เจือปนสารอันตรายลงไป หรือหากบริการสุขภาพนั้นไม่ได้มาตรฐานจะทำให้ผู้บริโภคได้รับผลกระทบต่อสุขภาพจนอาจทำให้เสียชีวิตได้ ร้านขายของชำในหมู่บ้าน เป็นร้านที่ผู้บริโภคจับจ่ายใช้สอยและซื้อสินค้ามากที่สุด เนื่องจากเป็นร้านที่อยู่ในหมู่บ้าน สะดวกในการซื้อสินค้าและเป็นร้านที่จำหน่ายสินค้าหลากหลายชนิด เช่น ยา เครื่องสำอาง อาหารสำเร็จรูป เครื่องปรุงรส อาหารแปรรูป บุหรี่และแอลกอฮอล์
การจำหน่ายผลิตภัณฑ์สุขภาพในร้านชำจำกัดเฉพาะ ยาสามัญประจำบ้าน เท่านั้น และต้องตรวจสอบว่าผลิตภัณฑ์มี เลขทะเบียนตำรับยา หรือ เลขสารบบอาหาร อย่างถูกต้อง ห้ามจำหน่ายยาอันตรายยาควบคุมพิเศษ หรือยาที่ต้องจ่ายโดยเภสัชกร เช่น ยาปฏิชีวนะ ยาคุมกำเนิด หรือยาแก้ปวดกลุ่มยาอันตรายเพื่อป้องกันการฝ่าฝืนกฎหมายและส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผล
นอกจากนี้ตามแนวคิดหลักของการพัฒนาสุขภาพ ในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติได้มุ่งเน้นการสร้างสุขภาพมากกว่าการซ่อมสุขภาพ ดังนั้นจึงมีการกำหนดยุทธศาสตร์ในการดำเนินงานอย่างเป็นระบบ โดยมุ่งเน้นปัจจัยพื้นฐาน 4 ประการ ได้แก่ ด้านสุขภาพจิต การออกกำลังกาย การอนามัยสิ่งแวดล้อมและอาหารสะอาดปลอดภัย ซึ่งจะนำไปสู่สุขภาวะที่ดีด้วย ความเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วทางด้านเศรษฐกิจ สังคม การเมือง และความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี ก่อให้เกิดความหลากหลายทางด้านการผลิต มีการนำเข้าผลิตภัณฑ์สุขภาพ โดยเฉพาะอาหารและผลิตภัณฑ์เข้าสู่ประเทศไทยจำนวนมาก ก่อให้เกิดปัญหาและความวิตกกังวลของผู้บริโภคด้านคุณภาพและความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์สุขภาพเพิ่มมากขึ้น ปัจจุบันได้มีการส่งเสริม ให้ร้านอาหารมีการปฏิบัติตามหลักสุขาภิบาลเพื่อให้ได้การรับรองมาตรฐาน อาหารสะอาด รสชาติอร่อย (Clean food Good taste) ซึ่งเป็นการประกันความปลอดภัยทางด้านอาหารปรุงสำเร็จซึ่งจากข้อมูลการสถานการณ์โรคอุจจาระร่วงและอาหารเป็นพิษในประเทศไทย กรมควบคุมโรค ปี พ.ศ. 2564 - 2567 พบว่ามีอุบัติการณ์ป่วยด้วยโรคดังกล่าว 84.94 , 108.42 , 131.40และ 192.65 ต่อประชากรแสนคน ตามลำดับ (สำนักส่งเสริมและสนับสนุนอาหารปลอดภัย) ซึ่งมีอัตราเพิ่มขึ้นทุกๆปี สะท้อนให้เห็นว่าประชาชนมีภาวะ ความเสี่ยงต่อ การบริโภคอาหารที่ไม่ถูกหลักอนามัย หรือไม่สะอาด มีการปนเปื้อนของเชื้อโรค อย่างไรก็ตามความปลอดภัยที่เกี่ยวข้องกับอาหารไม่ได้จำกัดแค่การเตรียม ปรุง ประกอบและจำหน่ายอาหารเท่านั้น จากสถานการณ์ดังกล่าวทำให้ดำเนินการเฝ้าระวังทางด้านสุขาภิบาลอาหาร ตามหลักอาหารปลอดภัย (Food Safety) เพื่อความปลอดภัยและความมั่งคงทางด้านอาหาร สร้างความมั่นใจแก่ผู้บริโภค ในสถานประกอบการ ได้แก่ สถานที่จำหน่ายอาหารและสะสมอาหาร ตลาด แผงลอยจำหน่ายอาหาร โดยการสุ่มเก็บตัวอย่างอาหารส่งตรวจวิเคราะห์สารปนเปื้อน จำนวน 5 ชนิด ได้แก่ สารบอแรกซ์ สารกันรา ฟอร์มาลีน ยาฆ่าแมลง สารฟอกขาว ซึ่งจะดำเนินการเก็บตัวอย่างอาหารตลาดสด เนื่องจากเป็นแหล่งกระจายวัตถุดิบที่ใช้สถานประกอบปีละ 2 ครั้ง ล่าสุดประจำปี 2568 พบว่าสารปนเปื้อนในอาหารบางชนิด ได้แก่ ยาฆ่าแมลง ซึ่งพบในกระเทียม ฟอร์มาลีนในปลาหมึก , กุ้ง ต้องคำนึงถึงความสะอาดและปลอดภัยของวัตถุดิบในการประกอบอาหาร รวมถึงแหล่งที่มาด้วย ดังนั้นการให้ความสำคัญกับผู้ประกอบการที่เกี่ยวข้องกับการจำหน่ายวัตถุดิบในการประกอบอาหาร ไม่ว่าจะเป็นสถานที่สะสมอาหาร ตลาดสด จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งเพราะเป็นอีกส่วนหนึ่ง ที่จะส่งผลโดยตรงต่อสุขภาพอนามัยของประชาชน ความปลอดภัย และยังเป็นการคุ้มครองผู้บริโภค โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลจำป่าหวาย ได้ตระหนักและให้ความสำคัญกับการคุ้มครองผู้บริโภค คำนึงถึงความปลอดภัย และความมั่นคงด้านอาหาร จึงได้มีการจัดโครงการอาหารปลอดภัย ใส่ใจผู้บริโภคขึ้น เพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจให้กับ ประชาชนในฐานะผู้บริโภคให้มีความตระหนักถึงความปลอดภัย และความมั่นคงด้านอาหาร
จากการสำรวจร้านค้าร้านชำในพื้นที่ตำบลจำป่าหวาย โดยเจ้าหน้าที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลจำป่าหวายร่วมกับชมรมอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ปี 2567 พบว่า มีการสำรวจร้านค้าร้านชำทั้งสิ้น32 ร้าน พบว่ามีการจำหน่ายยาแผนโบราณ (ที่ไม่ใช่ยาสามัญประจำบ้าน)จำนวน 5 แห่ง คิดเป็นร้อยละและยังพบการจำหน่ายอาหารและเครื่องสำอางหมดอายุ พบจำหน่ายเครื่องสำอางที่ไม่มีเลขที่จดแจ้ง หรือมีแต่ไม่ถูกต้อง(เลข อย.) เป็นต้น และจากสถานการณ์อัตราป่วยด้วยโรคอุจจาระร่วงและอาหารเป็นพิษตำบลจำป่าหวาย ปี 2568 พบว่ามีอุบัติการณ์ป่วยด้วยโรคดังกล่าว 2.28 ต่อพันประชากร ดังนั้น เพื่อเฝ้าระวังและลดอัตราโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลจำป่าหวายจึงได้จัดทำโครงการอาหารปลอดภัยตำบลจำป่าหวาย ปี 2569 ขึ้น