กองทุนสุขภาพตำบล - กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น - กปท

3. สถานการณ์

โรคหลอดเลือดสมองเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญของประเทศไทยที่มีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเป็นหนึ่งในสาเหตุการเสียชีวิตอันดับต้น ๆ ของประชากรไทย และก่อให้เกิดความพิการระยะยาวในสัดส่วนสูง ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของประชาชนและภาระค่าใช้จ่ายของระบบสาธารณสุขในระดับประเทศอย่างมีนัยสำคัญ นอกจากนี้ ประเทศไทยยังมีประชากรกลุ่มเสี่ยงจำนวนมาก ได้แก่ ผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงและเบาหวาน ซึ่งมีอัตราการเพิ่มขึ้นทุกปี ทำให้ความเสี่ยงต่อการเกิดโรคหลอดเลือดสมองเพิ่มสูงขึ้นตามไปด้วย จากข้อมูลระดับประเทศยังพบว่าประชาชนส่วนหนึ่งขาดความตระหนักรู้เกี่ยวกับอาการเตือนของโรค การเข้าถึงบริการทางการแพทย์ล่าช้า และมีอัตราการควบคุมโรคไม่ติดต่อเรื้อรังต่ำ ส่งผลให้ผู้ป่วยจำนวนมากไม่ได้รับการรักษาในช่วงเวลาทอง (Golden Period) ทำให้อัตราความพิการและการเสียชีวิตยังคงอยู่ในระดับสูง นอกจากนี้ยังส่งผลต่อเศรษฐกิจและสังคมของประเทศ ทั้งในด้านค่าใช้จ่ายด้านการรักษา การฟื้นฟู และการสูญเสียกำลังแรงงานจากภาวะพิการหรือการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร
ในพื้นที่อำเภอเจาะไอร้องเป็นพื้นที่ที่มีโรคไม่ติดต่อเรื้อรังเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะโรคความดันโลหิตสูงและโรคเบาหวาน ซึ่งพบจำนวนผู้ป่วยอยู่ในระดับสูงเมื่อเทียบกับจำนวนประชากรในพื้นที่ ส่งผลให้ความเสี่ยงต่อการเกิดโรคหลอดเลือดสมองเพิ่มขึ้นตามไปด้วยสำหรับ รพ.สต.บ้านปีแนมูดอ ซึ่งเป็นหนึ่งในหน่วยบริการปฐมภูมิในอำเภอเจาะไอร้อง จากการดำเนินงานด้านการดูแลผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง พบว่ามีผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงและเบาหวานจำนวนมากอยู่ในเขตรับผิดชอบ ปีงบประมาณ 2568 พบว่า ผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง จำนวน521 ราย ผู้ป่วยโรคเบาหวาน จำนวน 206ราย โดยผู้ป่วยบางรายมีค่าความดันโลหิตและระดับน้ำตาล ที่ไม่อยู่ในเกณฑ์ควบคุม พบผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง ที่ควบคุมได้ไม่ดีจำนวน 274 ราย คิดเป็น 52.59 % และ ผู้ป่วยโรคเบาหวาน ที่ควบคุมได้ไม่ดี จำนวน 184 ราย คิดเป็น 89.32 %อีกทั้งยังพบว่าประชาชนบางส่วนขาดความรู้เรื่องการป้องกันโรค การปรับพฤติกรรมสุขภาพ และสัญญาณเตือนของโรคหลอดเลือดสมอง ส่งผลให้เกิดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคและการเข้าถึงการรักษาที่ไม่ทันท่วงทีจากการติดตามสถานการณ์โรคหลอดเลือดสมองในพื้นที่รับผิดชอบของ รพ.สต.บ้านปีแนมูดอ ปีงบประมาณ 2568พบว่า มีผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง จำนวน 5 ราย ที่ต้องได้รับการดูแลแบบต่อเนื่องผ่านระบบ IMC (Intermediate Care) ซึ่งเป็นผู้ป่วยที่ยังมีข้อจำกัดในการดำเนินกิจวัตรประจำวัน ต้องได้รับการฟื้นฟูสมรรถภาพทางกาย การติดตามอาการ และการประเมินความสามารถในการช่วยเหลือตนเองอย่างสม่ำเสมอผู้ป่วยในระบบ IMC ส่วนใหญ่มีประวัติโรคความดันโลหิตสูงและโรคเบาหวานที่ควบคุมได้ไม่ดีมาก่อน ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลให้เกิดภาวะหลอดเลือดสมองอุดตันหรือแตกตามมา นอกจากนี้ยังพบว่าผู้ป่วยบางรายมีความล่าช้าในการเข้ารับการรักษา ทำให้ผลลัพธ์หลังการรักษาไม่ดีเท่าที่ควร และยังต้องการการฟื้นฟูระยะยาวในชุมชน
ด้วยเหตุผลดังกล่าว จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ รพ.สต.บ้านปีแนมูดอ จะต้องดำเนินโครงการที่มุ่งเน้นการคัดกรอง ประเมินความเสี่ยง ให้ความรู้เกี่ยวกับสัญญาณเตือนและการปฏิบัติตนเมื่อเกิดเหตุ ตลอดจนเสริมสร้างการดูแลตนเองของผู้ป่วยอย่างต่อเนื่องและถูกต้องหากไม่ได้ดำเนินโครงการนี้ ผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยงอาจไม่ได้รับการคัดกรองและประเมินความเสี่ยงอย่างทั่วถึง อาจเพิ่มโอกาสเกิดเหตุการณ์โรคหลอดเลือดสมองที่สามารถป้องกันได้ ทำให้ผู้ป่วยเสี่ยงต่อความพิการระยะยาว เพิ่มภาระแก่ครอบครัว ชุมชน และระบบบริการสาธารณสุข ดังนั้น เพื่อให้การดูแลผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยงในพื้นที่มีมาตรฐาน ลดอัตราป่วย พิการ และเสียชีวิตจากโรคหลอดเลือดสมอง จึงจำเป็นต้องจัดทำ “โครงการรู้เร็ว รอดเร็ว ป้องกันโรคหลอดเลือดสมองในผู้ป่วยความดันโลหิตสูงและเบาหวาน” ขึ้นอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง