ปัจจุบันตำบลเนินงามมีจำนวนประชากรผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องตามแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรของประเทศที่ก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างสมบูรณ์ ผู้สูงอายุในพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นผู้ที่เคยประกอบอาชีพเกษตรกรรมหรือแรงงานในท้องถิ่น มีวิถีชีวิตผูกพันกับครอบครัว ชุมชน และวัฒนธรรมท้องถิ่น แม้จะมีประสบการณ์และภูมิปัญญาที่มีคุณค่า แต่เมื่อเข้าสู่วัยสูงอายุ หลายคนเริ่มประสบปัญหาด้านสุขภาพร่างกาย โรคเรื้อรังตามวัย ภาวะพึ่งพิง รวมถึงปัญหาด้านสุขภาพจิต เช่น ความเหงา การขาดบทบาททางสังคม และการรู้สึกว่าตนเองไม่มีคุณค่า ในปีงบประมาณที่ผ่านมา องค์การบริหารส่วนตำบลเนินงาม ได้ดำเนินการจัดทำโครงการโรงเรียนผู้สูงอายุ ตำบลเนินงาม เพื่อสร้างพื้นที่การเรียนรู้และการรวมกลุ่มทำกิจกรรมที่เหมาะสมกับช่วงวัยของผู้สูงอายุในชุมชน โดยมุ่งเน้นการส่งเสริมสุขภาพกาย สุขภาพจิต การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น และการสร้างความสัมพันธ์อันดีระหว่างผู้สูงอายุด้วยกันและกับคนในชุมชน ผลจากการดำเนินโครงการดังกล่าว พบว่าผู้สูงอายุที่เข้าร่วมโครงการมีความกระตือรือร้นในการดูแลสุขภาพตนเองมากขึ้น มีการพบปะพูดคุยและทำกิจกรรมร่วมกันอย่างสม่ำเสมอ ลดภาวะความเหงา และมีความภาคภูมิใจในบทบาทของตนเองมากยิ่งขึ้น อีกทั้งยังเกิดกลุ่มแกนนำผู้สูงอายุที่สามารถเป็นกำลังสำคัญในการขับเคลื่อนกิจกรรมด้านสังคมและวัฒนธรรมในพื้นที่ อย่างไรก็ตาม จากการติดตามและประเมินผลโครงการเดิม พบว่ายังมีข้อจำกัดบางประการ เช่น ผู้สูงอายุบางส่วนยังไม่สามารถเข้าถึงกิจกรรมได้อย่างทั่วถึง กิจกรรมบางด้านยังไม่ตอบสนองต่อความต้องการที่หลากหลายของผู้สูงอายุในพื้นที่อย่างครบถ้วน อีกทั้งบริบทของตำบลเนินงามซึ่งเป็นพื้นที่ชนบท ผู้สูงอายุจำนวนหนึ่งยังต้องดูแลตนเองและครอบครัว มีความจำเป็นต้องเสริมสร้างทักษะในการดูแลสุขภาพเชิงป้องกัน การปรับตัวให้เท่าทันการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและเทคโนโลยี รวมถึงการต่อยอดภูมิปัญญาและประสบการณ์ของผู้สูงอายุให้เกิดประโยชน์ต่อชุมชน ดังนั้น เพื่อเป็นการสานต่อและพัฒนาผลสัมฤทธิ์จากโครงการโรงเรียนผู้สูงอายุตำบลเนินงามในปีงบประมาณที่ผ่านมาให้มีความต่อเนื่องและยั่งยืน ตลอดจนสอดคล้องกับบริบทและความต้องการที่แท้จริงของผู้สูงอายุในพื้นที่ จึงได้จัดทำโครงการโรงเรียนผู้สูงอายุตำบลเนินงาม (โครงการต่อยอด) ขึ้น โดยมุ่งเน้นการพัฒนาศักยภาพผู้สูงอายุแบบองค์รวม ทั้งด้านร่างกาย จิตใจ สังคม และสติปัญญา ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของผู้สูงอายุ ครอบครัว และชุมชน ให้ผู้สูงอายุสามารถดำรงชีวิตอยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุข มีคุณค่า และมีศักดิ์ศรี อันจะนำไปสู่การยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุและความเข้มแข็งของชุมชนตำบลเนินงามอย่างยั่งยืนต่อไป
-
กลุ่มผู้สูงอายุ50
- กิจกรรม แสดงขั้นตอนการทำกิจกรรมและกระบวนการดำเนินงาน เขียนให้ละเอียดว่าจะทำอะไร อย่างไร จึงจะสำเร็จตามวัตถุประสงค์หรือเป้าหมายที่วางไว้ เขียนให้เห็นลำดับเป็นขั้นเป็นตอน
- งบประมาณ ในแต่ละกิจกรรม ขอให้จำแนกรายการค่าใช้จ่ายต่างๆ โดยละเอียด
-
กิจกรรมให้ความรู้ให้กับผู้สูงอายุในพื้นที่ตำบลเนินงาม
หลักสูตรการเรียนการสอนของโรงเรียนผู้สูงอายุได้กำหนดไว้ 6 หมวด ดังนี้
หมวดที่ 1: การดูแลสุขภาพ (สุขกาย)
วัตถุประสงค์: เพื่อให้ผู้สูงอายุมีความรู้ความเข้าใจในการดูแลสุขภาพกายอย่างองค์รวม และสามารถนำไปปรับใช้ในชีวิตประจำวันได้
1.1 สุขภาพกายดีชีวีมีสุข
o การออกกำลังกายที่เหมาะสมกับวัย: แนะนำท่าบริหารง่ายๆ สำหรับผู้สูงอายุ, การยืดเหยียดกล้ามเนื้อ, การเดินเพื่อสุขภาพ
o โภชนาการสำหรับผู้สูงอายุ: หลักการกินอาหารให้ครบ 5 หมู่, อาหารที่ควรหลีกเลี่ยง, การดื่มน้ำอย่างเพียงพอ, การเสริมสร้างภูมิคุ้มกันด้วยอาหาร
o การจัดการโรคเรื้อรัง: ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับโรคยอดนิยมในผู้สูงอายุ (เช่น เบาหวาน, ความดันโลหิตสูง, ไขมันในเลือดสูง), การปฏิบัติตัวเพื่อควบคุมโรค, สัญญาณอันตรายที่ควรพบแพทย์
o การดูแลสุขภาพช่องปากและฟัน: ความสำคัญของการดูแลฟันปลอม, การทำความสะอาดช่องปากที่ถูกวิธี
o การนอนหลับอย่างมีคุณภาพ: ปัญหาการนอนไม่หลับในผู้สูงอายุ, เทคนิคการนอนหลับที่ดี
1.2 สุขภาพจิตสดใสใจเบิกบาน
o การจัดการความเครียดและภาวะซึมเศร้า: สัญญาณเตือน, เทคนิคผ่อนคลาย (เช่น การหายใจลึกๆ, โยคะง่ายๆ), กิจกรรมบำบัด
o การส่งเสริมความจำและชะลอความเสื่อมของสมอง: เกมฝึกสมอง, กิจกรรมที่กระตุ้นการคิด
o การสร้างสัมพันธภาพที่ดีในครอบครัวและสังคม: บทบาทของผู้สูงอายุในครอบครัว, การเข้าร่วมกิจกรรมทางสังคม
- 3 -
หมวดที่ 2 : ศาสนาและกิจกรรมจิตอาสา (มีคุณค่า)
วัตถุประสงค์: เพื่อส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม และการทำประโยชน์เพื่อสังคม เพื่อให้ผู้สูงอายุมีชีวิตที่มีความสุขสงบและมีคุณค่า
2.1 ธรรมะนำทางชีวิต
o หลักธรรมคำสอนที่นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน: การทำบุญ, การให้ทาน, การรักษาศีล 5, การเจริญสติ, การทำสมาธิ (อาจปรับตามศาสนาของผู้เข้าร่วม)
o การส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม และค่านิยมที่ดีงาม: ความเมตตา, ความกรุณา, ความเสียสละ, ความกตัญญู
o การสวดมนต์และปฏิบัติธรรม: แนะนำบทสวดมนต์ง่ายๆ, การฝึกสมาธิเบื้องต้น
2.2 จิตอาสาเพื่อสังคม
o บทบาทของผู้สูงอายุในการเป็นผู้ให้: การร่วมกิจกรรมจิตอาสาในชุมชน (เช่น การสอนหนังสือ, การดูแลสิ่งแวดล้อม, การให้ความรู้)
o การสร้างเครือข่ายผู้สูงอายุจิตอาสา: แลกเปลี่ยนประสบการณ์และสร้างสรรค์กิจกรรมร่วมกัน
หมวดที่ 3: การพัฒนาทักษะและความรู้ใหม่ (เติมเต็มความสุข)
วัตถุประสงค์: เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต พัฒนาทักษะใหม่ๆ ที่น่าสนใจ และกระตุ้นการใช้สมองของผู้สูงอายุ
3.1 ภาษาและวัฒนธรรม (เพิ่มพูนความรู้):
o ภาษาต่างประเทศเบื้องต้น: เลือกภาษาที่ได้รับความนิยมหรือมีประโยชน์ในการท่องเที่ยว เช่น ภาษาอังกฤษเบื้องต้นเพื่อการสื่อสาร หรือภาษาจีน/ญี่ปุ่นเบื้องต้น (เช่น คำทักทาย, ตัวเลข, คำศัพท์ที่ใช้ในชีวิตประจำวัน)
o วัฒนธรรมไทยท้องถิ่น: เรียนรู้ประเพณี, หัตถกรรม, การละเล่นพื้นบ้าน หรืออาหารไทยโบราณของแต่ละท้องถิ่น เพื่อรักษามรดกทางวัฒนธรรม
3.2 เทคโนโลยีดิจิทัล (เชื่อมโลกไร้พรมแดน):
o การใช้งานสมาร์ทโฟนและแท็บเล็ต: การโทรออก-รับสาย, การส่งข้อความ, การถ่ายรูป, การใช้อินเทอร์เน็ตเบื้องต้น
3.3 งานฝีมือและศิลปะ (สร้างสรรค์ความงดงาม):
o งานประดิษฐ์จากวัสดุเหลือใช้: การทำของตกแต่ง, การเย็บปักถักร้อย, การสาน
o ศิลปะบำบัด: การวาดภาพ, การระบายสี, การประดิษฐ์ดอกไม้ประดิษฐ์ เพื่อผ่อนคลายและกระตุ้นจินตนาการ
หมวดที่ 4: กิจกรรมนันทนาการและสังคม (กระตุ้นพลังชีวิต)
วัตถุประสงค์: เพื่อส่งเสริมการมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคม การผ่อนคลาย และการใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์
4.1 กิจกรรมกลุ่มสัมพันธ์:
o ชมรมต่างๆ: จัดตั้งชมรมตามความสนใจ เช่น ชมรมอ่านหนังสือ, ชมรมหมากรุก/ หมากฮอส, ชมรมพืชสวนครัว
o เกมเสริมสร้างทักษะ: เกมกระดาน, เกมทายคำ, เกมฝึกความจำ
- 4 -
4.2 การท่องเที่ยวเชิงสุขภาพและวัฒนธรรม:
o การจัดทริปท่องเที่ยวระยะสั้น: เยี่ยมชมสถานที่สำคัญ, สวนสาธารณะ, พิพิธภัณฑ์, วัด เพื่อเปลี่ยนบรรยากาศและเรียนรู้นอกห้องเรียน
o การเดินป่าเบาๆ หรือกิจกรรมกลางแจ้ง: เช่น เดินในสวนสาธารณะ, นั่งพักผ่อนริมน้ำ เพื่อรับอากาศบริสุทธิ์
4.3 การเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น (สืบทอดมรดก):
o การถ่ายทอดความรู้จากปราชญ์ชาวบ้าน: เชิญผู้สูงอายุที่มีความรู้ความสามารถในด้านต่างๆ เช่น การทำขนมไทย, การนวดแผนไทย, การปลูกพืชผักสวนครัว มาถ่ายทอดให้แก่ผู้เข้าร่วมคนอื่นๆ
o การแลกเปลี่ยนประสบการณ์ชีวิต: เปิดโอกาสให้ผู้สูงอายุเล่าเรื่องราวชีวิต, ประสบการณ์ที่น่าสนใจ หรือข้อคิดดีๆ เพื่อเป็นบทเรียนและแรงบันดาลใจ
หมวดที่ 5: การดูแลสิ่งแวดล้อมและสังคม (พลเมืองสูงวัย ใส่ใจสิ่งแวดล้อม)
วัตถุประสงค์: เพื่อปลูกฝังจิตสำนึกในการดูแลรักษาสิ่งแวดล้อม และส่งเสริมการมีส่วนร่วมของผู้สูงอายุในการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน
5.1 การจัดการขยะในครัวเรือนและการรีไซเคิล:
o การคัดแยกขยะ: สอนวิธีการคัดแยกขยะที่ถูกต้อง เพื่อนำไปรีไซเคิลหรือกำจัดอย่างเหมาะสม
o การประดิษฐ์จากวัสดุเหลือใช้: สอนการนำขยะรีไซเคิลมาสร้างสรรค์เป็นของใช้หรือของตกแต่ง
5.2 การอนุรักษ์พลังงานและน้ำ:
o เคล็ดลับประหยัดพลังงานในบ้าน: เช่น การใช้ไฟฟ้าอย่างประหยัด, การใช้น้ำอย่างรู้คุณค่า
5.3 การมีส่วนร่วมในกิจกรรมรักษาสิ่งแวดล้อมในชุมชน:
o การปลูกต้นไม้: กิจกรรมปลูกต้นไม้ในพื้นที่สาธารณะหรือในบริเวณโรงเรียน
o การทำความสะอาดชุมชน: ร่วมกับชาวบ้านในกิจกรรม Big Cleaning Day
หมวดที่ 6: การออมและการวางแผนการเงิน (สบายใจ)
วัตถุประสงค์: เพื่อให้ผู้สูงอายุมีความรู้ความเข้าใจในการบริหารจัดการเงิน และสามารถวางแผนการใช้จ่ายได้อย่างเหมาะสม
6.1 เงินทองของมีค่า: การออมและการลงทุนในวัยเกษียณ
o ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับการออม: ความสำคัญของการออม, เทคนิคการออมง่ายๆ ในชีวิตประจำวัน
o การบริหารจัดการเงินบำนาญ/เบี้ยยังชีพ: การจัดสรรปันส่วนค่าใช้จ่าย, การทำบัญชีรายรับ-รายจ่าย
o การป้องกันภัยทางการเงิน: กลโกงที่มักเกิดขึ้นกับผู้สูงอายุ (เช่น แชร์ลูกโซ่, มิจฉาชีพทางโทรศัพท์), วิธีป้องกันตัว
o การวางแผนมรดกและการทำพินัยกรรมเบื้องต้น: ความสำคัญของการวางแผน, เอกสารที่เกี่ยวข้อง
เข้ารับการฝึกอบรมตามสถานที่วันเวลาที่กำหนด (ตามเอกสารภาคผนวก ก)
สรุปและประเมินผลการฝึกอบรมก่อนและหลังการดำเนินโครงการ (แบบสอบถาม)
1 มีนาคม 2569 ถึง 30 กันยายน 2569๑. ผู้สูงอายุจะได้รับโอกาสในการเข้าถึงแหล่งเรียนรู้และกิจกรรมที่หลากหลายและเหมาะสมกับวัย ซึ่งจะช่วยกระตุ้นการทำงานของสมอง ชะลอความเสื่อมของร่างกายและจิตใจ และส่งเสริมให้เกิดการเรียนรู้ทักษะใหม่ ๆ อยู่เสมอ
ผู้สูงอายุจะมีความรู้ความเข้าใจในการดูแลสุขภาพตนเองมากขึ้น สามารถนำไปปรับใช้ในชีวิตประจำวันเพื่อป้องกันโรคภัยไข้เจ็บ และมีการออกกำลังกายที่เหมาะสมกับสภาพร่างกายอย่างสม่ำเสมอ ซึ่งจะนำไปสู่การมีสุขภาพที่ดีขึ้นทั้งกายและใจ
การมีส่วนร่วมและศักยภาพของผู้สูงอายุจะช่วยขับเคลื่อนกิจกรรมต่าง ๆ ของชุมชน ทำให้เกิดการพัฒนาและเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชนโดยรวม
ผู้สูงอายุจะได้รับโอกาสในการแสดงออกถึงความรู้ ความสามารถ และประสบการณ์ที่สั่งสมมา ไม่ว่าจะเป็นการเป็นวิทยากร การเป็นที่ปรึกษา หรือการถ่ายทอดทักษะเฉพาะทาง ซึ่งจะทำให้ภูมิปัญญาของผู้สูงอายุได้รับการสืบทอดและเป็นที่ยอมรับของคนรุ่นหลัง
56.00 บาท
ตัวชี้วัดด้านสังคมสัมพันธ์
1.ร้อยละของผู้สูงอายุที่มีปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่นในโครงการเพิ่มขึ้น ร้อยละ 100
2. ร้อยละของผู้สูงอายุที่เข้าร่วมกิจกรรมกลุ่มสัมพันธ์อย่างกระตือรือร้น ร้อยละ 100
ตัวชี้วัดด้านสุขภาพกาย
1. ผู้สูงอายุที่เข้าร่วมโครงการต้องมีความรู้ความเข้าใจด้านโภชนาการ การดูแลสุขภาพเพิ่มขึ้น ร้อยละ 100
2. ผู้สูงอายุที่สามารถเลือกอาหารที่ดีต่อสุขภาพได้ถูกต้อง ดีขึ้น ร้อยละ 100
- 9 -
ตัวชี้วัดด้านจิตใจ:
1. ร้อยละของผู้สูงอายุที่มีภาวะซึมเศร้าลดลง (วัดจากแบบประเมินภาวะซึมเศร้าเช่น PHQ-9 หรือ 2Q)
2. ร้อยละของผู้สูงอายุที่มีความสุขหรือความพึงพอใจในชีวิตเพิ่มขึ้น (วัดจากแบบสอบถามความสุข/ความพึงพอใจในชีวิต)
3. ร้อยละของผู้สูงอายุที่รู้สึกว่าตนเองมีคุณค่าและไม่โดดเดี่ยวเพิ่มขึ้น (วัดจากแบบสอบถามที่เกี่ยวกับความรู้สึกมีคุณค่าและการมีส่วนร่วมทางสังคม)
