โครงการพัฒนาศักยภาพเพื่อส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุตำบลเหล่าปอแดง ประจำปี งบประมาณ 2569
-
นายพูลสวัสดิ์ มูลตองคะ
-
นายสุพิต ต่ายเนาว์ดง
-
นายตึง อ่อนก้อน
-
นางสุขศรี วงศ์กาฬสินธุ์
-
นางลอน ราชประมา
-
ร้อยละของผู้สูงวัย อายุ 60 ปีขึ้นไป ที่มีความเครียดระดับปานกลางถึงมาก10
สาเหตุของความเครียดในผู้สูงอายุ ซึ่งเป็นปัญหาที่พบในชุมชนชนบทของภาคอีสาน (รวมถึงพื้นที่ลักษณะเดียวกับตำบลเหล่าปอแดง) ได้ดังนี้ สาเหตุของความเครียดในผู้สูงอายุ (อายุ 60 ปีขึ้นไป)
- ด้านสุขภาพร่างกาย ผู้สูงอายุต้องเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมนในร่างกายจากภาวะร่างกายที่เสื่อมถอยและโรคที่เป็นอยู่ ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของความเครียดและความวิตกกังวล (สุขภาพจิตผู้สูงอายุ เรื่องสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม | รพ.นครธน | NAKORNTHON HOSPITAL) โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคเรื้อรัง เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง ซึ่งพบมากในชุมชนชนบท
- ด้านเศรษฐกิจและการเงิน ผู้สูงอายุมีความเครียดจากภาวะทางการเงิน (5 สัญญาณผู้สูงอายุเครียดสะสม ที่อาจพัฒนาเป็นโรคจิตเวชได้ : PPTVHD36) โดยเฉพาะในชุมชนชนบทที่รายได้หลักมาจากเกษตรกรรม ซึ่งผันผวนตามฤดูกาลและราคาพืชผล เมื่อสูงอายุแล้วทำงานหนักได้น้อยลง รายได้จึงลดลงอย่างมาก
- ด้านการสูญเสียบทบาทและคุณค่าในตนเอง สังคมที่เปลี่ยนแปลงจากระบบเกษตรกรรมไปสู่ระบบอุตสาหกรรมทำให้ครอบครัวเปลี่ยนจากครอบครัวใหญ่กลายเป็นครอบครัวเล็ก ผู้สูงอายุขาดความสนใจจากลูกหลาน และการขาดภาระหน้าที่ความรับผิดชอบในสังคมทำให้กระทบต่อความรู้สึกในคุณค่าของตนเอง เกิดความรู้สึกน้อยใจ เบื่อหน่าย และแยกตัวออกจากสังคม (สภาพจิตใจของผู้สูงอายุ : Mahidol University)
- ด้านความเหงาและการขาดความสัมพันธ์ทางสังคม เมื่อบุตรหลานเติบโตมีครอบครัวแยกย้ายกันไป ทำให้ผู้สูงอายุรู้สึกเหงา ว้าเหว่ ไม่สบายตามร่างกาย ปวดเมื่อย ไม่มีแรง นอนไม่หลับ และเบื่ออาหาร (สภาพจิตใจของผู้สูงอายุ :Mahidol University) ซึ่งในพื้นที่ชนบทอีสาน ลูกหลานวัยทำงานมักย้ายไปทำงานในเมืองหรือกรุงเทพฯ ทำให้ปัญหานี้รุนแรงกว่าพื้นที่อื่น
- ด้านการสูญเสียคู่ชีวิตและคนใกล้ชิด การเสียชีวิตของคู่สมรส ญาติคนใกล้ชิดหรือเพื่อน ล้วนมีผลกระทบต่อจิตใจของผู้สูงอายุทั้งสิ้น (วิทยานิพนธ์ต้นฉบับ ความเครียดและภาวะซึมเศร้าของผู้สูงอายุที่เป็นโรคเรื้อรัง Veterinary Integrative Sciences)
- ด้านโรคเรื้อรัง ปัจจัยด้านระดับการศึกษา อาชีพ และรายได้ของผู้สูงอายุที่เป็นโรคเรื้อรังมีความสัมพันธ์กับภาวะความเครียดอย่างมีนัยสำคัญ (วิทยานิพนธ์ต้นฉบับ ความเครียดและภาวะซึมเศร้าของผู้สูงอายุที่เป็นโรคเรื้อรัง Veterinary Integrative Sciences)
- ด้านสุขภาพองค์รวม สุขภาพทั้งในระดับกาย จิต และสังคม มีบทบาทสำคัญต่อระดับความเครียดของผู้สูงอายุ สะท้อนถึงความจำเป็นในการดูแลสุขภาพแบบองค์รวม โดยเน้นการจัดกิจกรรมฟื้นฟูสุขภาพกาย การสนับสนุนสุขภาพจิตผ่านเครือข่ายครอบครัวและชุมชน และการพัฒนาสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคม (1 วารสารสภาการสาธารณสุขชุมชน ปีที่ 7 ฉบับที่ 1 (มกราคม) – (เมษายน) 2568)
-
ร้อยละของผู้สูงอายุ 65 ปี ขึ้นไป ที่มีกิจกรรมทางกายเพียงพอ (ระดับปานกลาง อย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์)76
สาเหตุที่ผู้สูงอายุมีกิจกรรมทางกายไม่เพียงพอ (6 กลุ่มหลัก)
- ปัจจัยด้านสุขภาพร่างกาย — โรคเรื้อรัง เช่น เบาหวาน ความดัน ข้อเข่าเสื่อม ทำให้เกิดความเจ็บปวดและจำกัดการเคลื่อนไหว รวมถึงความกลัวหกล้มซึ่งเป็นสาเหตุอันดับต้นที่ทำให้ผู้สูงอายุหลีกเลี่ยงกิจกรรม
- ปัจจัยด้านจิตใจ — ภาวะซึมเศร้า ขาดแรงจูงใจ และความเชื่อว่า ตนเองแก่เกินไปแล้ว ส่งผลต่อความตั้งใจในการออกกำลังกายโดยตรง
- สิ่งแวดล้อมและโครงสร้างพื้นฐาน — ขาดพื้นที่สาธารณะที่ปลอดภัย ทางเท้าไม่เหมาะสม อากาศร้อนจัด และระยะทางไปสถานที่ออกกำลังกายที่ไกลเกินไป
- ปัจจัยทางสังคมและครอบครัว — ผู้สูงอายุที่อยู่คนเดียวหรือโดดเดี่ยวมีกิจกรรมน้อยกว่ากลุ่มที่มีครอบครัวสนับสนุน รวมถึงการขาดเพื่อนร่วมออกกำลังกาย
- ความรู้และทัศนคติ — หลายคนไม่ทราบเป้าหมาย 150 นาที/สัปดาห์ หรือเข้าใจผิดว่างานบ้านและการเดินทั่วไปเพียงพอแล้ว บางส่วนมีทัศนคติว่าการออกกำลังกายเป็น เรื่องของคนหนุ่มสาว
- ระบบบริการสุขภาพ — บุคลากรสาธารณสุขยังให้คำปรึกษาด้านกิจกรรมทางกายน้อย ขาดโปรแกรมออกกำลังกายที่ออกแบบเฉพาะสำหรับผู้สูงอายุ และไม่มีระบบติดตามต่อเนื่อง
ผู้สูงอายุถือว่าเป็นปูชนียบุคคลของสังคมที่มีคุณค่ายิ่งเนื่องจากผ่านประสบการณ์มากมาย เคยเป็นกำลังสำคัญของสังคมมาก่อน มีความรู้ มีทักษะ ในการสืบทอดประเพณีวัฒนธรรมท้องถิ่น วิถีชีวิตดั้งเดิม และได้ทำคุณประโยชน์แก่สังคมมามากมาย จำเป็นอย่างยิ่งที่คนรุ่นหลังจะต้องให้ความสำคัญ ในการยกย่องให้การดูแลผู้สูงอายุเหล่านี้ให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีทั้งสุขภาพจิตและสุขภาพกาย เพื่อให้ผู้สูงอายุสามารถดำรงชีวิตอยู่ในสังคมอย่างมีความสุข เนื่องจากจำนวนและสัดส่วนประชากรผู้สูงอายุในพื้นที่ตำบลเหล่าปอแดงมีการเพิ่มขึ้น ปัจจัยที่ทำให้จำนวนผู้สูงอายุเพิ่มมากขึ้นเนื่องมาจากการพัฒนาด้านสาธารณสุขและทางการแพทย์ ทำให้อัตราการตายลดลง ผู้สูงอายุจึงมีชีวิตที่ยืนยาวขึ้น แต่ผู้สูงอายุก็ยังได้รับผลกระทบจากการเสื่อมถอยของร่างกายตามวัย รวมทั้งผลของโรคเรื้อรังหรืออุบัติเหตุ จึงนำไปสู่ความถดถอยของร่างกายเกิดภาวะพึ่งพา ไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้หรือช่วยเหลือตัวเองได้น้อย หรืออาจมีอาการสมองเสื่อมทำให้ต้องอาศัยพึ่งพาเป็นภาระแก่ผู้ดูแล เกิดภาวะทุพพลในที่สุด สิ่งเหล่านี้ทำให้ผู้สูงอายุดำรงชีวิตอยู่อย่างไม่มีความสุข ดังนั้นผู้สูงอายุจึงควรให้ความสนใจดูแลสุขภาพให้สมบูรณ์แข็งแรง มีคุณภาพชีวิตที่ดีป้องกันการเกิดโรคต่างๆ รวมทั้งฟื้นฟูสุขภาพเมื่อมีภาวะเกิดโรค และควบคุมให้ภาวะของโรคเหล่านี้มีอาการคงที่ไม่กำเริบรุนแรงหรือเสื่อมถอยมากกว่าเดิม ซึ่งจะทำให้ผู้สูงอายุมีชีวิตอยู่อย่างมีคุณค่า สามารถทำประโยชน์ให้แก่สังคมและมีความสุขในบั้นปลายของชีวิตชมรมผู้สูงอายุตำบลเหล่าปอแดง จึงได้จัดทำโครงการเพื่อส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุตำบลเหล่าปอแดง ประจำปีงบประมาณ 2569
-
เพื่อลดผู้สูงวัย อายุ 60 ปีขึ้นไป ที่มีความเครียดระดับปานกลางถึงมาก76
ร้อยละของผู้สูงวัย อายุ 60 ปีขึ้นไป ที่มีความเครียดระดับปานกลางถึงมาก
-
เพื่อเพิ่มการมีกิจกรรมทางกายที่เพียงพอในผู้ใหญ่
ร้อยละของผู้สูงอายุ 65 ปี ขึ้นไป ที่มีกิจกรรมทางกายเพียงพอ (ระดับปานกลาง อย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์)
-
กลุ่มผู้สูงอายุ60
-
ชมรมผู้สูงอายุตำบลเหล่าปอแดง อ.เมือง จ.สกลนคร
- กิจกรรม แสดงขั้นตอนการทำกิจกรรมและกระบวนการดำเนินงาน เขียนให้ละเอียดว่าจะทำอะไร อย่างไร จึงจะสำเร็จตามวัตถุประสงค์หรือเป้าหมายที่วางไว้ เขียนให้เห็นลำดับเป็นขั้นเป็นตอน
- งบประมาณ ในแต่ละกิจกรรม ขอให้จำแนกรายการค่าใช้จ่ายต่างๆ โดยละเอียด
-
ประชุมชี้แจงแนวทางการดำเนินงานตามกิจกรรมหลัก ตามวัตถุประสงค์ข้อที่ 1 (แผนงานสุขภาพจิต) และข้อที่ 2 (แผนงานกิจกรรมทางกาย)
แผนงานสุขภาพจิต ประกอบด้วยกิจกรรม 1. ตรวจเช็คตัวเอง 2.จัดการความเครียด 3. การให้คำปรึกษา 4. เสริมพลังสุขภาพจิต แผนงานกิจกรรมทางกาย ประกอบด้วย
2 มีนาคม 2569 ถึง 30 กันยายน 2569- ตรวจเช็คตัวเอง : ผู้สูงอายุได้รับการคัดกรองสุขภาพจิต / มีระบบเฝ้าระวังและส่งต่อที่มีประสิทธิภาพ
- จัดการความเครียด : ผู้สูงอายุได้ฝึกทักษะอย่างน้อย 2 เทคนิค / นำทักษะไปใช้ในชีวิตประจำวันได้ด้วยตนเอง
- การให้คำปรึกษา : ผู้สูงอายุทุกคนเข้าถึงการพูดคุยอย่างน้อย 1 ครั้ง / ลดความโดดเดี่ยว เพิ่มความไว้วางใจในการขอความช่วยเหลือ
- เสริมพลังสุขภาพจิต : ผู้สูงอายุได้รับสื่อ/เครื่องมือดูแลตนเองกลับบ้าน / เกิดความภาคภูมิใจและแรงจูงใจในการดูแลสุขภาพจิตระยะยาว
0 บาท-
เสริมทักษะการตรวจเช็คตัวเองด้านสุขภาพจิต ทักษะการจัดการความเครียด การให้คำปรึกษา การเสริมพลังสุขภาพจิต
กิจกรรมย่อยปรับให้เหมาะกับผู้สูงอายุที่ไม่ถนัดการเขียน หลักการปรับ: เปลี่ยนจาก เขียน → พูด / วาดภาพ / ชี้ / เลือก / แสดงออกทางกาย 1. ทักษะการตรวจเช็คตัวเองด้านสุขภาพจิต 1.1 กิจกรรม: ชี้บอกความรู้สึก วิธีการ: ใช้บัตรภาพสีหน้า 5 ระดับ ให้ผู้สูงอายุชี้แทนการเขียน 1.2 กิจกรรม: เลือกสีบอกใจ วิธีการ: เตรียมบัตรสีหลายสี ให้เลือกสีที่รู้สึกว่าตรงกับอารมณ์วันนี้ แล้วเล่าให้ฟัง 1.3 กิจกรรม: แบบสอบถาม 2Q/9Q โดยการ ถาม-ตอบปากเปล่า วิธีการ: ผู้ช่วยถามทีละข้อ บันทึกคำตอบแทนกลุ่มเป้าหมาย 2. ทักษะการจัดการความเครียด 2.1 กิจกรรม: หายใจคลายเครียด วิธีการ: การนับนิ้วมือ แทนการนับในใจ จับต้องได้ง่ายกว่า 2.2 กิจกรรม: มือสร้างสุข วิธีการ: ให้ผู้สูงอายุ พูดคุยระหว่างทำ ไม่ต้องบันทึกสิ่งที่รู้สึก 2.3 กิจกรรม: เดินอย่างมีสติในสวน วิธีการ: ใช้การบอกเล่าสิ่งที่เห็น แทนการจดบันทึก 3. 3. การให้คำปรึกษา 3.1 กิจกรรม: กล่องเสียงใจ วิธีการ: บันทึกเสียงสั้นๆ หรือบอกผู้ช่วยแทน แล้วผู้ช่วยเป็นคนจด
4. การเสริมพลังสุขภาพจิต 4.1 กิจกรรม: เล่าเรื่องใจ วิธีการ: นั่งเป็นวงกลม ผลัดกันเล่าเรื่องราวที่ภาคภูมิใจ มีผู้ช่วยจดและสรุปให้ฟัง 4.2 กิจกรรม: ใบไม้ภาพถ่าย วิธีการ: ให้นำรูปถ่ายคนที่รักมาติดบนใบไม้แทนการเขียนชื่อ 4.3 กิจกรรม: ปฏิทินภาพความสุข วิธีการ: ใช้สติกเกอร์ภาพกิจกรรม เช่น รูปการเดิน รูปการทำอาหาร ให้ผู้สูงอายุเลือกแปะลงในช่องว่างที่เตรียมไว้ หลักใจสำคัญ: ผู้สูงอายุมีประสบการณ์ชีวิตมาก การพูดเล่าเรื่อง คือจุดแข็งของกลุ่มนี้ จัดกิจกรรมที่เปิดพื้นที่ให้เล่าเรื่องและรู้สึกว่าตนเองมีคุณค่า มากกว่าการทดสอบหรือกรอกแบบฟอร์ม- กิจกรรม: ทักษะการตรวจเช็คตัวเองด้านสุขภาพจิต: 1.1 ชี้บอกความรู้สึก ผลผลิต (Output) : จำนวนผู้สูงอายุที่ผ่านการประเมินอารมณ์ ผลลัพธ์ (Outcome ) : ผู้สูงอายุรู้จักและระบุอารมณ์ตนเองได้ถูกต้อง 1.2 เลือกสีบอกใจ ผลผลิต (Output): จำนวนครั้งที่เข้าร่วมกิจกรรม ผลลัพธ์ (Outcome): ผู้สูงอายุเริ่มตระหนักถึงความเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์ของตนเอง 1.3 ถาม-ตอบปากเปล่า (2Q/9Q) ผลผลิต (Output): จำนวนผู้ได้รับการคัดกรองสุขภาพจิต ผลลัพธ์ (Outcome): พบผู้ที่มีความเสี่ยงและส่งต่อได้ทันเวลา 1.4 สัญญาณที่ต้องใส่ใจ ผลผลิต (Output) จำนวนผู้เข้าร่วม Workshop ผลลัพธ์ (Outcome) ผู้สูงอายุแยกแยะภาวะซึมเศร้าออกจากความเศร้าปกติได้
- กิจกรรม: ทักษะการจัดการความเครียด: 2.1 หายใจสบายใจ ผลผลิต (Output) จำนวนผู้ฝึกเทคนิคการหายใจสำเร็จ ผลลัพธ์ (Outcome) ผู้สูงอายุมีเครื่องมือจัดการความเครียดเฉียบพลันด้วยตนเองได้ 2.2 มือสร้างสุข ผลผลิต (Output) จำนวนชิ้นงานที่สร้างขึ้น ผลลัพธ์ (Outcome) ผู้สูงอายุมีกิจกรรมผ่อนคลายที่ทำได้ที่บ้านต่อเนื่อง 2.3 เดินสติในสวน ผลผลิต ( Output) จำนวนรอบ/ครั้งที่จัดกิจกรรม ผลลัพธ์ (Outcome) ผู้สูงอายุฝึกอยู่กับปัจจุบันและลดความคิดวนซ้ำได้ 2.4 บทเพลงคลายเครียด ผลผลิต ( Output) จำนวนผู้เข้าร่วมกิจกรรม ผลลัพธ์ (Outcome) ผู้สูงอายุรู้สึกผ่อนคลายและเชื่อมต่อกับความทรงจำที่ดี
- กิจกรรม: การให้คำปรึกษา 3.1 กล่องเสียงใจ ผลผลิต (Output) จำนวนเรื่องราวที่รับและตอบกลับ ผลลัพธ์ (Outcome) ผู้สูงอายุกล้าบอกเล่าปัญหาโดยไม่รู้สึกอาย
- กิจกรรม: การเสริมพลังสุขภาพจิต 4.1 เล่าเรื่องใจ ผลผลิต (Output) จำนวนผู้สูงอายุที่ได้แบ่งปันเรื่องราว ผลลัพธ์ (Outcome) ผู้สูงอายุรู้สึกมีคุณค่าและได้รับการยอมรับจากกลุ่ม 4.2 ผลผลิต (Output) ใบไม้ภาพถ่ายจำนวนต้นไม้ความผูกพันที่สร้างขึ้น ผลลัพธ์ (Outcome) ผู้สูงอายุตระหนักถึงเครือข่ายสนับสนุนในชีวิตตนเอง 4.3 ปฏิทินภาพความสุข ผลผลิต (Output) จำนวนปฏิทินที่ผู้สูงอายุได้รับกลับบ้าน ผลลัพธ์ (Outcome) ผู้สูงอายุมีแผนดูแลสุขภาพจิตตนเองที่ปฏิบัติได้จริงในชีวิตประจำวัน
บาท
- ตรวจเช็คตัวเอง : ผู้สูงอายุได้รับการคัดกรองสุขภาพจิต / มีระบบเฝ้าระวังและส่งต่อที่มีประสิทธิภาพ
-
การพัฒนาทักษะส่วนบุคคล
- เสริมทักษะการตรวจเช็คตัวเองด้านสุขภาพจิต ทักษะการจัดการความเครียด การให้คำปรึกษา การเสริมพลังสุขภาพจิต
- การให้ความรู้ครอบครัว ชุมชนในการส่งเสริมสุขภาพจิตคู่ชีวิต และลูกหลาน การป้องกันการใช้ความรุนแรงในครอบครัว
ถึงบาท
- ผู้สูงอายุตำบลเหล่าปอแดง มีความรู้ ความเข้าใจเรื่องการดูแลสุขภาพอนามัยของตนเอง ทั้งด้านโภชนาการ การฟื้นฟูสมรรถภาพร่างกาย
- ผู้สูงอายุได้พัฒนาศักยภาพและพัฒนาการเรียนรู้ในชมรมผู้สูงอายุ
- ผู้สูงอายุได้มีการพบปะและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เข้าร่วมทุกเดือน
- เกิดกิจกรรมอย่างต่อเนื่องและยั่งยืน
- มีผู้สูงอายุเข้าเรียนโครงการเพิ่มขึ้นอย่างน้อยร้อยละ 20
