กองทุนสุขภาพตำบล - กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น - กปท

“1,000 วันแรกของชีวิต” ถือเป็นต้นน้ำของการสร้างรากฐานการมีสุขภาพที่ดีตลอดช่วงชีวิต โดยเริ่ม ตั้งแต่ปฏิสนธิในครรภ์มารดา จนถึงอายุ 2 ปี ซึ่งนับว่าเป็นโอกาสทองของการสร้างทุนมนุษย์ที่สำคัญและคุ้มค่า กับการลงทุนมากที่สุดเนื่องจากเป็นช่วงที่สมองมีการพัฒนาสูงสุด ทั้งการสร้างเซลล์สมองและการเชื่อมโยงเซลล์สมองกับโครงข่ายเส้นใยประสาททำให้เด็กมีความสามารถในการเรียนรู้ จดจำ และการเจริญเติบโตด้านร่างกายอย่างรวดเร็ว ส่วนสูงของเด็กที่อายุ 2-3 ปี ถือเป็น Proxy indicator ของสุขภาพจนถึงวัยผู้ใหญ่และเป็นทุนมนุษย์ที่สำคัญ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข ขับเคลื่อนงานมหัศจรรย์ 1,000 วันแรกของชีวิต ตั้งแต่ปีงบประมาณ
พ.ศ. 2561 - 2564 มีแนวทางการขับเคลื่อนการดำเนินงานโดยเน้นการพัฒนาคุณภาพบริการในคลินิกฝากครรภ์ (ANC) คลินิกเด็กสุขภาพดี (WCC) ให้ความสำคัญกับชุมชน ท้องถิ่น และภาคีเครือข่ายการร่วมลงทุนเป็นเจ้าของในการขับเคลื่อนงานโดยใช้กลไกระดับพื้นที่และดำเนินการครบถ้วนทุกกิจกรรมสำคัญ (กิน กอด เล่น เล่า นอน เฝ้าดูฟัน) ครอบคลุมกลุ่มเป้าหมายทุกคน ได้แก่ หญิงตั้งครรภ์ หญิงให้นมบุตร และเด็กอายุ 0 - 2 ปี และในปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ได้ขับเคลื่อนการดำเนินงานผ่านภาคีเครือข่ายบันทึกข้อตกลงการบูรณาการความร่วมมือ การพัฒนาคนตลอดช่วงชีวิต กลุ่มเด็กปฐมวัย พ.ศ. 2565 – 2569 (MOU 6 กระทรวง) โดยมีกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคง
ของมนุษย์ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม กระทรวงมหาดไทย กระทรวงแรงงาน กระทรวงสาธารณสุข
และกระทรวงศึกษาธิการ ร่วมพัฒนาและยกระดับการดูแล ส่งเสริมสุขภาพสตรีและเด็กในช่วง 1,000 วันแรก
ของชีวิต ต่อเนื่องไปจนถึงเด็กอายุ 5 ปี ผ่านกลไกตำบลมหัศจรรย์ 1,000 วัน Plus สู่ 2,500 วัน ซึ่งเป็นกลไกที่เกิดจากความร่วมมือภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้องในการดูแลส่งเสริมสุขภาพ และคุ้มครองสตรีและเด็กปฐมวัย ตั้งแต่ปฏิสนธิ ในครรภ์มารดา จนถึงเด็กอายุ 5 ปี รวมถึงการพัฒนาคุณภาพงานบริการสาธารณสุข มีการพัฒนาคลินิกฝากครรภ์(ANC) คุณภาพ ในการดูแลหญิงตั้งครรภ์ ดูแลการคลอด และดูแลหญิงหลังคลอด ให้ปลอดภัยทั้งแม่และทารก พัฒนาคลินิกเด็กสุขภาพดี(WCC) คุณภาพ เพื่อเสริมสร้าง ให้เด็กมีสุขภาพดี มีพัฒนาการสมวัยตั้งแต่แรกเกิด ด้วยบริการที่ดูแล เด็กปกติให้มีสุขภาพแข็งแรง เติบโตทั้งทางกาย และสติปัญญาได้เต็มศักยภาพ พร้อมวุฒิภาวะทางอารมณ์
โดยมีเป้าหมาย หญิงตั้งครรภ์มีภาวะโลหิตจางไม่เกินร้อยละ 14 ทารกมีน้ำหนักแรกเกิดไม่น้อยกว่า 2,500 กรัม
ไม่เกินร้อยละ 7 เด็กอายุ 0-5 ปีภาวะโภชนาการสูงดีสมส่วนตามวัย ร้อยละ 72 เด็กมีภาวะเตี้ย ไม่เกินร้อยละ 8.5 เด็กมีภาวะผอมไม่เกินร้อยละ 5 เด็กมีภาวะเริ่มอ้วนและอ้วนไม่เกินร้อยละ 8 และเด็ก 5 ช่วงอายุ (9, 18, 30, 42 และ 60 เดือน) มีพัฒนาการสมวัย ร้อยละ 88 เด็กอายุ 3 ปี ปราศจากฟันผุ ไม่น้อยกว่าร้อยละ 77 และความครอบคลุมการได้รับวัคซีนแต่ละชนิดครบตามเกณฑ์ในเด็กอายุครบ 1 ปี ร้อยละ 90 ซึ่งเด็กทุกคนในประเทศไทย ควรได้รับวัคซีนพื้นฐานครบทุกชนิดตามกำหนดของกระทรวงสาธารณสุข ได้แก่ วัณโรค ตับอักเสบบี คอตีบ บาดทะยัก ไอกรน โปลิโอ หัด หัดเยอรมัน คางทูม และไข้สมองอักเสบเจอี ซึ่งรวมถึงการได้รับวัคซีนกระตุ้นตามกำหนดที่เหมาะสมสำหรับวัคซีนแต่ละชนิดด้วย ซึ่งหากเด็กกลุ่มวัยดังกล่าวมีอัตราป่วยและตายด้วยวัยที่ไม่สมควรเนื่องจากโรคที่สามารถป้องกันได้ด้วยวัคซีนแล้ว ฉะนั้นการเร่งรัดติดตามให้ประชากรกลุ่มเป้าหมายทุกคนได้รับการฉีดวัคซีนให้ครอบคลุม ตามแผนที่วางไว้จึงเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อเป้าประสงค์ร่วมกันสูงสุดคือให้เด็กมีสุขภาวะดี ไอคิวและอีคิวดี ทำให้เด็กเติบโต เป็นคนที่มีคุณภาพ เก่งดี มีสุข จังหวัดปัตตานี มีการขับเคลื่อนการดำเนินงานตำบล มหัศจรรย์ 1,000 วัน Plus สู่ 2,500 วัน
บูรณาการ ทั้ง 6 กระทรวง ผ่านคณะกรรมการและคณะทำงานทุกระดับ ผลการดำเนินงาน ปีงบประมาณ 2568 พบว่าร้อยละของตำบลที่ผ่านการประเมินระดับอำเภอ “ตำบลมหัศจรรย์ 1,000 วัน Plus สู่ 2,500 วัน”
จำนวน 115 ตำบล (12 อำเภอ) คิดเป็นร้อยละ 100 ร้อยละตำบลที่ผ่านการประเมินระดับอำเภอ “ตำบลมหัศจรรย์ 1,000 วัน Plus สู่ 2,500 วัน ” ระดับดีเยี่ยม (คะแนน ≥80) ทั้ง 4 องค์ประกอบ จำนวน 40 ตำบล คิดเป็น ร้อยละ 34.78 ร้อยละตำบลที่ผ่านการประเมินระดับอำเภอยะหริ่ง “ตำบลมหัศจรรย์ 1,000 วัน Plus สู่ 2,500 วัน ” ระดับดีเยี่ยม (คะแนน ≥80) ทั้ง 4 องค์ประกอบ จำนวน 5 ตำบล คิดเป็นร้อยละ 27.77
ปีงบประมาณ 2568 ตำบลตาลีอายร์ มีผลการประเมินระดับอำเภอยะหริ่ง ยังไม่ผ่านระดับดีเยี่ยม เนื่องจากพบปัญหากระบวนการดำเนินงานตำบลมหัศจรรย์ 1,000 วัน Plus สู่ 2,500 วัน ยังไม่เป็นไปตามเกณฑ์ การประเมินเช่นกัน โดยข้อมูลของตำบลตาลีอายร์ พบว่า มีหญิงตั้งครรภ์มีภาวะโลหิตจางขณะตั้งครรภ์ ร้อยละ 38.60 ซึ่งยังเป็นปัญหาอันดับต้นของหญิงตั้งครรภ์ ทารกแรกเกิดน้ำหนักน้อยกว่า 2,500 กรัม ร้อยละ 4.17 มีแนวโน้มที่ดีขึ้น เด็กแรกเกิด ถึงต่ำกว่า 6 เดือน กินนมแม่อย่างเดียว ร้อยละ 68.52 มีแนวโน้มที่ดีขึ้น ปัญหาด้านโภชนาการเด็ก 0 - 5 ปี มีภาวะสูงดีสมส่วน ร้อยละ 56.05 มีภาวะผอม ร้อยละ 4.92 มีภาวะเตี้ยค่อนข้างมาก ร้อยละ 17.85 มีภาวะเริ่มอ้วนและอ้วน ร้อยละ 4.00 ซึ่งปัญหาผอมและเตี้ยจะส่งผลกระทบต่อการเจริญเติบโตทั้งทางร่างการและระดับสติปัญญาของเด็กในระยะยาวได้ ปัญหาด้านพัฒนาการเด็ก 5 ช่วงอายุ (9, 18, 30, 42 และ 60 เดือน) มีพัฒนาการสมวัย ร้อยละ 63.10 เด็กมีแนวโน้มพัฒนาการสมวัยลดลงซึ่งจะส่งผลต่อการเรียนรู้เด็กอายุ 3 ปี ปราศจากฟันผุ
ร้อยละ 0.00 ปัญหาเด็กมีฟันน้ำนมผุ จะส่งผลให้เด็กปวดฟัน เคี้ยวอาหารไม่ได้ ร่างกายจะได้รับสารอาหารไม่ครบถ้วนส่งผลต่อการเจริญเติบโต สิ่งเหล่านี้ล้วนกระทบต่อคุณภาพชีวิต อีกปัญหาพบว่าเด็กได้รับการตรวจฟันน้อยกว่าร้อยละ 90 ส่งผลทำให้พบเด็กปราศจากฟันผุได้น้อยลง และมีความครอบคลุมการได้รับวัคซีนแต่ละชนิดครบตามเกณฑ์ในเด็กอายุครบ 1 ปี ร้อยละ 27.27 ซึ่งการได้รับวัคซีนยังไม่ครอบคลุมมีโอกาสทำให้เด็กเกิดภาวะเจ็บป่วยจากโรคที่ป้องกันได้ด้วยวัคซีนเพิ่มมากยิ่งขึ้น (ข้อมูลจาก HDC ณ วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2569) ดังนั้น โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลตาลีอายร์ จึงได้เล็งเห็นความสำคัญในเรื่องนี้และให้การดำเนินงานสอดคล้องกับนโยบายตำบลมหัศจรรย์ 1000 วัน Plus สู่ 2500 วัน และนโยบายการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค จึงได้จัดโครงการมหัศจรรย์ 2,500 วัน ตำบลตาลีอายร์ ปีงบประมาณ 2569 เพื่อส่งเสริมให้ลูกเกิดรอด แม่ปลอดภัย พัฒนาการสมวัย สร้างความตระหนักรู้ถึงความสำคัญของสุขภาพมารดาตั้งแต่ตั้งครรภ์ จนถึงเด็กอายุ 5 ปี รวมถึงการส่งเสริมให้หญิงวัยเจริญพันธุ์มีความพร้อมตั้งแต่ระยะก่อนตั้งครรภ์ ที่เป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการส่งเสริมให้การตั้งครรภ์มีคุณภาพ ลูกเกิดรอด แม่ปลอดภัย และเด็กปฐมวัยเติบโตเต็มศักยภาพ เพื่อให้กลุ่มเป้าหมายมีคุณภาพชีวิตที่ดีโดยเฉพาะอย่างยิ่งการมีสุขภาพร่างกายที่แข็งแรงสมบูรณ์แข็งแรงทั้งทางร่างกายและจิตใจ