งานอนามัยแม่และเด็กเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาคุณภาพประชากร โดยเริ่มต้นตั้งแต่การปฏิสนธิในครรภ์จนถึงระยะหลังคลอด การที่หญิงตั้งครรภ์ได้รับการดูแลสุขภาพอย่างถูกต้องตามมาตรฐาน (Quality ANC) และการได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่องในช่วงหลังคลอด (Postpartum Care) ไม่เพียงแต่ช่วยลดอัตราการเจ็บป่วยและเสียชีวิตของมารดาและทารกเท่านั้น แต่ยังส่งผลต่อพัฒนาการทางสมองและการเติบโตที่สมบูรณ์ของเด็กในอนาคต ในปัจจุบัน สภาพสังคมและบริบทพื้นที่ของบ้านแม่แรม มีความท้าทายหลายประการที่ส่งผลต่อพฤติกรรมสุขภาพ ปัญหาในพื้นที่ เช่น หญิงตั้งครรภ์บางรายยังมาฝากครรภ์ล่าช้ากว่า 12 สัปดาห์ ปัญหาภาวะซีด ในหญิงตั้งครรภ์ และปัญหาการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ที่ไม่ต่อเนื่องในช่วงหลังคลอด นอกจากนี้ หญิงหลังคลอดมักประสบปัญหาด้านสุขภาพจิต เช่น ภาวะซึมเศร้าหลังคลอด รวมถึงความรู้ในการดูแลสะดือและแผลฝีเย็บ ซึ่งหากไม่ได้รับการติดตามอย่างใกล้ชิดอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายได้ การรอรับบริการ ณ หน่วยบริการสาธารณสุขเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอต่อการเข้าถึงกลุ่มเป้าหมายได้อย่างทั่วถึง โดยเฉพาะในรายที่มีข้อจำกัดด้านการเดินทางหรือขาดผู้ช่วยดูแล ดังนั้น การดำเนินงานในลักษณะ “เชิงรุก (Proactive Approach)” โดยอาศัยความร่วมมือของทีมหมอครอบครัว และอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ในการลงพื้นที่ติดตามถึงบ้าน (Home Visit) จึงเป็นกลยุทธ์สำคัญที่จะช่วยค้นหาหญิงตั้งครรภ์รายใหม่ให้เข้าสู่ระบบบริการได้รวดเร็ว และติดตามหญิงหลังคลอดให้ได้รับการดูแลตามเกณฑ์มาตรฐาน ด้วยเหตุนี้ สถานบริการสาธารณสุขชุมชนแม่แรม จึงได้จัดทำ “โครงการส่งเสริมสุขภาพหญิงตั้งครรภ์และหญิงหลังคลอดเชิงรุกบ้านแม่แรม ปี 2569” ขึ้น เพื่อมุ่งเน้นการให้ความรู้ การประเมินภาวะเสี่ยง และการส่งเสริมโภชนาการทั้งในระยะตั้งครรภ์และระยะให้นมบุตร รวมถึงการสร้างเครือข่ายความร่วมมือในชุมชน เพื่อให้มารดา ทุกรายในบ้านแม่แรมตั้งครรภ์อย่างปลอดภัย คลอดอย่างมีคุณภาพ และทารกเติบโตด้วยนมแม่มีพัฒนาการสมวัยอย่างยั่งยืน
-
1.เพื่อค้นหาหญิงตั้งครรภ์รายใหม่และกระตุ้นให้ไปฝากครรภ์เร็วที่สุด (ท้องปุ๊บ ฝากปั๊ป)
2.เพื่อให้หญิงตั้งครรภ์และครอบครัวมีความรู้ในการดูแลสุขภาพตัวเองขณะตั้งครรภ์ 3.เพื่อให้หญิงตั้งครรภ์และหลังคลอด ได้รับการเฝ้าระวังและติดตามภาวะเสี่ยง
-
1.กลุ่มหญิงตั้งครรภ์และหญิงหลังคลอด 2.กลุ่มวัยทำงาน
- กิจกรรม แสดงขั้นตอนการทำกิจกรรมและกระบวนการดำเนินงาน เขียนให้ละเอียดว่าจะทำอะไร อย่างไร จึงจะสำเร็จตามวัตถุประสงค์หรือเป้าหมายที่วางไว้ เขียนให้เห็นลำดับเป็นขั้นเป็นตอน
- งบประมาณ ในแต่ละกิจกรรม ขอให้จำแนกรายการค่าใช้จ่ายต่างๆ โดยละเอียด
1.กิจกรรมค้นหาหญิงตั้งครรภ์เร็ว ฝากครรภ์ไวก่อน 12 สัปดาห์ มีวิธีดำเนินการดังนี้ - สร้างความเข้าใจผลดีการฝากครรภ์เร็วผ่านเสียงตามสายของชุมชนและป้ายประชาสัมพันธ์ - เจ้หน้าที่สถานบริการสาธารณสุขและอาสาสมัครสาธารณสุข ดำเนินการออกสำรวจทุกเดือน ค้นหาหญิงตั้งครรภ์รายใหม่ (พร้อมตรวจการตรวจตั้งครรภ์ด้วยแผ่นทดสอบปัสสาวะ) เพื่อจัดทำทะเบียน ประเมินอายุครรภ์ ให้คำแนะนำและทำใบส่งตัวเพื่อไปฝากครรภ์ครั้งแรกที่โรงพยาบาลโดยเร็วที่สุด - จัดทำทะเบียนหญิงตั้งครรภ์รายเก่าหรือรายที่เจ้าหน้าที่ไม่เคยทร
2.จัดกิจกรรมโรงเรียนพ่อแม่ เพื่อให้ความรู้หญิงตั้งครรภ์และสมาชิกในครอบครัว เกี่ยวกับการดูแลสุขภาพขณะตั้งครรภ์และการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ โดยมีเนื้อหาสำคัญ ดังนี้ - การปฏิบัติตนขณะตั้งครรภ์จำนวน2 ชั่วโมง - ความรู้ด้านโภชนาการสำหรับหญิงตั้งครรภ์จำนวน2 ชั่วโมง - ความรู้เรื่องภาวะโลหิตจางกับการตั้งครรภ์จำนวน1 ชั่วโมง - ความรู้เรื่องการดูแลสุขภาพหลังคลอดจำนวน 1 ชั่วโมง
3.การเยี่ยมดูแล เฝ้าระวังและติดตามภาวะเสี่ยง - เจ้าหน้าที่ร่วมกับอสม.ทบทวนทะเบียนหญิงตั้งครรภ์ เพื่อวางแผนการออกเยี่ยม - แจ้งหญิงตั้งครรภ์ถึงวัตถุประสงค์ของการเยี่ยมบ้าน ขออนุญาตดูรายละเอียดการฝากครรภ์จากสมุดบันทึกสุขภาพสีชมพู และหากจำเป็นขออนุญาตหญิงตั้งครรภ์ประสานกับโรงพยาบาลเพื่อขอข้อมูลเพิ่มเติม - การเยี่ยมดูแล การเฝ้าระวัง ติดตาม มีแนวปฏิบัติดังนี้
4.-กรณีหญิงตั้งครรภ์ทั่วไป ที่ความเสี่ยงต่ำ : ติดต่อสอบถามทุกครั้งหลังจากหญิงตั้งครรภ์ไปฝากครรภ์ ที่โรงพยาบาล และออกเยี่ยม 1 ครั้งก่อนไปฝากครรภ์ครั้งต่อไป โดยการซักถามอาการ การตรวจร่างกาย เช่น ตรวจ-ครรภ์ วัดความดันโลหิต แนะนำการดูแลตนเองตามอายุครรภ์ เช่น การรับประทานอาหาร การกินยา (ธาตุเหล็ก ไอโอดีนและโฟลิก) การพักผ่อน อาการผิดปกติหรือภาวะฉุกเฉิน ช่องทางติดต่อกับเจ้าหน้าที่หรือโรงพยาบาล
5.-กรณีหญิงตั้งครรภ์ ที่มีความเสี่ยงสูง : ติดต่อสอบถามทุกครั้งหลังจากหญิงตั้งครรภ์ไปฝากครรภ์ ที่โรงพยาบาล และขออนุญาตประสานข้อมูลกับโรงพยาบาล สอบถามอาการ ชั่งน้ำหนัก วัดความดันโลหิต ตรวจ-ครรภ์ วัดความสูงของยอดมดลูก ตรวจดูภาวะบวมที่ขาและเท้า ตรวจไข่ขาวในปัสสาวะโดยใช้แผ่นตรวจปัสสาวะ แนะนำการดูแลตนเองตามอายุครรภ์ เช่น การรับประทานอาหาร การกินยา การพักผ่อน อาการผิดปกติหรือภาวะฉุกเฉิน ช่องทางติดต่อกับเจ้าหน้าที่หรือโรงพยาบาล
6.กรณีหญิงตั้งครรภ์มีความดันโลหิตเพิ่มมากกว่าปกติหรือสูง ทำการเฝ้าระวังและติดตามทุกสัปดาห์ สัปดาห์ละ 2 ครั้งหรือมากกว่า เพื่อชั่งน้ำหนัก วัดความดันโลหิต ตรวจโปรตีนในปัสสาวะ ทั้งนี้อาจให้หญิงตั้งครรภ์และญาติดำเนินการเองโดยให้ยืมเครื่องชั่งน้ำหนัก เครื่องวัดความดันโลหิต และแผ่นตรวจไข่ขาวในปัสสาวะ พร้อมบันทึกผล ติดต่อปรึกษาหารือกับแพทย์ที่โรงพยาบาลเพื่อการดูแลและส่งต่อที่เหมาะสม
7.กรณีหญิงหลังคลอด : ออกเยี่ยมอย่างน้อย 2 ครั้ง เพื่อตรวจดูแผลฝีเย็บและน้ำคาวปลา ตรวจดูเต้านม แนะนำการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ การรับประทานอาหาร และการกินยา
8. สรุปผลการดำเนินงานตามแผนงานโครงการพร้อมแนบแบบรายงาน ส่งให้กองทุนหลักประกันสุขภาพระดับท้องถิ่น
7,800.00 บาท
1.หญิงตั้งครรภ์รายใหม่ในพื้นที่บ้านแม่แรมสามารถเข้าถึงระบบบริการฝากครรภ์ได้อย่างรวดเร็ว (Early ANC) ช่วยให้ได้รับการดูแลและรับวิตามินเสริมตั้งแต่วันแรก ๆ ของการตั้งครรภ์ 2.หญิงตั้งครรภ์และสมาชิกในครอบครัวมีความรู้ มีทัศนคติที่ดี และสามารถปฏิบัติตัวในการดูแลสุขภาพ การโภชนาการ และการออกกำลังกายที่เหมาะสมขณะตั้งครรภ์ได้อย่างถูกต้อง 3.มีระบบการเฝ้าระวังความเสี่ยงที่มีประสิทธิภาพ ทำให้สามารถส่งต่อหรือแก้ไขปัญหาภาวะแทรกซ้อน ได้ทันท่วงที ทั้งในระยะตั้งครรภ์และหลังคลอด 4.เกิดเครือข่ายความร่วมมือที่เข้มแข็งระหว่างทีมสาธารณสุข อสม. และครอบครัว ในการดูแลสุขภาพแม่และเด็กแบบเชิงรุกถึงบ้าน
