กองทุนสุขภาพตำบล - กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น - กปท

ประเทศไทยก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2548 และคาดการณ์ว่าในอีก 20 ปีข้างหน้าจะเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างสมบูรณ์ เมื่อเข้าสู่ความสูงวัยมักจะมาพร้อมกับปัญหาสุขภาพและความเสื่อมถอยของร่างกาย ซึ่งส่งผลให้เกิดโรคหรือภาวะเรื้อรังต่าง ๆ เช่น โรคเบาหวาน, โรคหลอดเลือดสมอง, โรคหัวใจ หรือภาวะแทรกซ้อนอื่น ๆ จนทำให้ร่างกาย ไม่สามารถเคลื่อนไหวและนำไปสู่ภาวะติดเตียงในที่สุด ข้อมูลจากกระทรวงสาธารณสุขและการคาดการณ์ของ ThaiHealth ระบุว่า ประเทศไทยมีผู้สูงอายุติดเตียงประมาณ 236,000 ราย และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องทุกปี จากข้อมูลการสำรวจประชากรในพื้นที่เทศบาลเมืองบ้านพรุในปี 2568 พบว่ามีจำนวนผู้สูงอายุติดเตียง 75 คน โดยผู้ป่วยกลุ่มนี้เป็นกลุ่มที่ไม่สามารถเคลื่อนไหวร่างกายและช่วยเหลือตนเองได้ในการทำกิจวัตรประจำวัน จึงจำเป็นต้องมีคนดูแลและให้การช่วยเหลืออยู่ตลอดเวลา เพื่อป้องกันการเกิดภาวะแทรกซ้อนต่างๆที่จะเกิดขึ้นโดยเฉพาะการเกิดแผลกดทับ
แผลกดทับเป็นการบาดเจ็บเฉพาะที่ของผิวหนังและเนื้อเยื่อที่อยู่ใต้ผิวหนัง โดยการบาดเจ็บที่เกิดขึ้นมักเกิดบริเวณปุ่มกระดูกหรือเป็นผลจากแรงกระทำจากภายนอก พบได้ทั้งกรณีที่ผิวหนังยังไม่มีการฉีกขาดและกรณีที่ผิวหนังมีรอยถลอกเป็นแผลเปิด ซึ่งอาจมีความเจ็บปวดร่วมด้วย นอกจากนี้ภาวะนี้ยังสามารถพบได้บ่อยในผู้ป่วยโรคเรื้อรังที่ไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้ รวมไปถึงผู้ป่วยที่ไม่รู้สึกตัว หรือผู้ป่วยที่มีข้อจำกัดด้านการเคลื่อนไหว โดยเฉพาะหากผู้ป่วยนั้นเป็นผู้สูงอายุจะยิ่งส่งผลให้ความสามารถในการช่วยเหลือตนเองและการเคลื่อนไหวได้ยากลำบากมากยิ่งขึ้น ร่วมกับการเปลี่ยนแปลงทางระบบผิวหนังที่มีชั้นไขมัน การสร้างคอลลาเจนและหลอดเลือดฝอยที่ลดลง ซึ่งจะส่งผลให้ผิวหนังจะเกิดรอยช้ำได้ง่าย นอกจากนี้ระบบการรับความรู้สึกที่ผิวหนังลดลงตามความเสื่อมของปลายประสาท ดังนั้นจึงเป็นสาเหตุให้มีโอกาสการเกิดแผลกดทับได้มากกว่าช่วงวัยอื่น ๆ โดยปัญหาของแผลกดทับส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยเป็นอย่างมากทั้งทางด้านร่างกาย จิตใจ อารมณ์ สังคม และเศรษฐกิจ
ทั้งนี้ค่าใช้จ่ายในการป้องกันการเกิดแผลกดทับ มีมูลค่าน้อยกว่าเมื่อเทียบกับการดูแลเมื่อเกิดแผลกดทับแล้ว จากการศึกษาของคุณนลินทิพย์ ตำนานทอง และคณะ(พ.ศ. 2538) เพื่อหาค่าใช้จ่ายในการรักษาแผลกดทับในโรงพยาบาลศรีครินทร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ค่าใช้จ่ายการดูแลเมื่อเกิดแผลกดทับในผู้ป่วย 30 คน ในระยะเวลา 2 ปี 3 เดือน

พบว่าผลรวมของต้นทุนค่าแรงของพยาบาล ต้นทุนค่าเวชภัณฑ์ และต้นทุนการผ่าตัดรักษา มีค่าใช้จ่ายรวมทั้งสิ้น 1,167,926.46 บาท หรือค่ามัธยฐานต่อคน เท่ากับ 30,484.14 บาท ซึ่งในปัจจุบันอาจมีค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้นตามค่าเงินบาทมีแนวโน้มแข็งค่าขึ้นหรือมีมูลค่าเพิ่มขึ้นเมื่อเทียบกับอดีต ในการลดความเสี่ยงจากภาวะแทรกซ้อนต่าง ๆ ที่อาจเกิดขึ้นสามารถทำได้หลายวิธี เช่น การใช้อุปกรณ์ช่วยกระจายแรงกด ซึ่งปัจจุบันมีอุปกรณ์ที่ช่วยกระจายแรงกดทับมากมายหลายชนิด เช่น ที่นอนที่ทำจากน้ำ ยางพารา และโฟม เป็นต้น การใช้อุปกรณ์เพื่อป้องกันแผลกดทับเป็นอีกทางเลือกที่ได้รับความนิยม เนื่องจากเป็นอุปกรณ์ที่สามารถหาได้ง่ายและใช้เพื่อกระจายหรือลดแรงกดทับบริเวณที่เกิดผิวสัมผัสระหว่างที่นอนและผิวหนังของผู้ป่วย โดยเฉพาะบริเวณที่เป็นปุ่มกระดูก เช่น ก้นกบ ส้นเท้า ตาตุ่ม โดยที่นอนรูปแบบต่าง ๆ มีประสิทธิภาพในการป้องกันการเกิดแผลกดทับได้ แต่ยังคงมีข้อจำกัด จึงได้มีการพัฒนาที่นอนลมไฟฟ้า ซึ่งเป็นที่นอนลมที่ให้แรงดันสลับโดยจะมีการปั๊มลมเข้าและออกเป็นระยะด้วยปั๊มที่ใช้พลังงานไฟฟ้า ซึ่งมีคุณสมบัติในการสูญเสียปริมาตรลมที่เติมเข้าไปน้อย และยังออกแบบให้สามารถป้องกันความชื้นที่จะเกิดขึ้นที่ผิวหนัง จึงช่วยลดโอกาสในการเกิดแผลกดทับได้ อย่างไรก็ตามที่นอนลมไฟฟ้าก็ยังมีข้อจำกัดในด้านของค่าใช้จ่ายที่มีราคาสูง และการดูแลรักษาไม่ให้ที่นอนลมรั่ว และเมื่อชำรุดแล้วยังต้องใช้เวลานานในการซ่อม จากการสืบค้นข้อมูลหลักฐานเชิงประจักษ์ พบว่าในปี 2015 คุณภูดิศ สะวิคามิน ได้ทำการศึกษาเกี่ยวกับที่นอนลมที่ผลิตจากถุงน้ำยาล้างไตเพื่อป้องกันแผลกดทับในผู้พิการทางร่างกาย กลุ่มผู้ป่วยติดเตียง ผลการศึกษาพบว่าผู้ป่วยที่ใช้ที่นอนลม จำนวน 128 ราย ไม่เกิดแผลกดทับ ส่วนผู้ป่วยที่ไม่ใช้ที่นอนลม จำนวน 22 ราย เกิดแผลกดทับ 17 ราย คิดเป็นร้อยละ 77.3 และพบว่าในกลุ่มที่มีแผลกดทับระดับ 1-3 จำนวน 27 ราย เมื่อใช้ที่นอนลมแล้วแผลหายทุกราย คิดเป็นร้อยละ 100 ส่วนผู้ป่วยที่มีแผลกดทับระดับ 4 มีจำนวน 5 ราย เมื่อใช้ที่นอนลมแล้วอาการดีขึ้น 2 ราย คิดเป็นร้อยละ 40 ซึ่งมีความสอดคล้องกับผลการศึกษาของคุณปรเมษฐ์ ปุริมายะตา และคณะ ในปี 2016 ที่ศึกษาเกี่ยวกับนวัตกรรมชุดที่นอนลมจากถุงน้ำยาล้างไตเพื่อป้องกันแผลกดทับในผู้ป่วยกระดูกต้นขาหักที่ได้รับการดึงถ่วงน้ำหนัก โดยเปรียบเทียบความแตกต่างของการเกิดแผลกดทับระหว่างกลุ่มผู้ป่วยที่ใช้ที่นอนลมไฟฟ้าและกลุ่มผู้ป่วยที่ใช้ชุดที่นอนลมจากถุงน้ำยาล้างไต พบว่าไม่มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ และยังมีคะแนนประสิทธิภาพในการใช้งานโดยรวม (ความแข็งแรง, ปลอดภัย, ความพร้อมใช้, ทำความสะอาดง่าย, ความสะดวกต่อการใช้และจัดเก็บ) อยู่ในระดับดี คิดเป็นร้อยละ 89.65 พบว่านวัตกรรมชุดที่นอนลมจากถุงน้ำยาล้างไตมีประสิทธิภาพและประสิทธิผลในการป้องกันแผลกดทับได้เมื่อเทียบเคียงกับที่นอนลมไฟฟ้า
จะเห็นได้ว่านวัตกรรมที่นอนลมจากถุงน้ำยาล้างไตมีผลต่อการป้องกันแผลกดทับ ทั้งในเชิงการพัฒนาประสิทธิภาพและประสิทธิผล อีกทั้งยังไม่มีการนำนวัตกรรมมาใช้ในกลุ่มประชากรผู้สูงอายุที่มีภาวะติดเตียงซึ่งเป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงในการเกิดแผลกดทับ ในปี 2568 หน่วยกายภาพบำบัด งานศูนย์บริการสาธารณสุขเทศบาลเมืองบ้านพรุ ได้จัดทำโครงการป้องกันและลดความเสี่ยงจากการเกิดแผลกดทับในผู้สูงอายุติดเตียงด้วยนวัตกรรมที่นอนลมจากถุงน้ำยาล้างไตขึ้น ร่วมกับสาขาวิชากายภาพบำบัด คณะแพทยศาสตร์มหาวิทยลัยสงขลานครินทร์ เพื่อนำนวัตกรรมที่นอนลมจากถุงน้ำยาล้างไตที่ผลิตโดยศูนย์สร้างสุขชุมชน อำเภอนาทวี เข้ามาใช้สำหรับผู้สูงอายุติดเตียงที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดแผลกดทับ พร้อมทั้งให้คำปรึกษาแนะนำผู้ป่วยและผู้ดูแล โดยมีการสำรวจผู้ป่วยติดเตียงในเขตเทศบาลเมืองบ้านพรุจำนวน 142 ราย ได้ทำการประเมินผู้ป่วย 118 ราย และผ่านเข้าร่วมโครงการจำนวน 42 ราย และดำเนินการมอบนวัตกรรมที่นอนลมจากถุงน้ำยาล้างไตและติดตามผลครบ 1 เดือน เป็นจำนวน 20 ราย อย่างไรก็ตาม ปัญหาสำคัญที่พบคือ จำนวนการผลิตน้อยกว่าความต้องการ และการควบคุมคุณภาพของผลิตภัณฑ์เป็นไปได้ยาก และยังขาดการจัดการระบบการจัดการอย่างยั่งยืน ทั้งนี้ในปี 2569 จึงขยายผลของโครงการเพื่อพัฒนานวัตกรรมที่ไม่เพียงแต่ช่วยลดความเสี่ยงการเกิดแผลกดทับในผู้สูงอายุติดเตียง แต่จะช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุติดเตียงโดยการพัฒนาโครงการ “Smart Bedridden Care Model” โครงการพัฒนานวัตกรรมการยกระดับคุณภาพชีวิตผู้ป่วยติดเตียงด้วยที่นอนลมจากถุงน้ำยาล้างไตสู่กลไกระบบสุขภาพชุมชนอย่างยั่งยืน ซึ่งมุ่งเน้นการบูรณาการนวัตกรรมสุขภาพให้เข้ากับศักยภาพของชุมชน จัดทำระบบการสำรวจ ติดตามผล และการประเมินประสิทธิภาพและประสิทธิผลต่อการป้องกันการเกิดแผลกดทับในผู้สูงอายุติดเตียงที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดแผลกดทับ พร้อมทั้งเชื่อมโยงสู่ระบบการดูแลสุขภาพแบบองค์รวม โดยการจัดกิจกรรมถ่ายทอดองค์ความรู้จากหน่วยงานวิชาการแก่อาสาสมัครสาธารณสุข หรือผู้สูงอายุที่มีสุขภาพดี หรือผู้ที่สนใจ เพื่อพัฒนาทักษะคนในชุมชนให้มีความรู้การดูแลผู้ป่วยติดเตียง สร้างเครือข่ายสุขภาพชุมชนขึ้น เป็นการพัฒนาทั้งด้านระบบสุขภาพ และสังคม ไปพร้อมกันให้เกิดเป็นการยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุติดเตียง และเกิดเป็นกลไกระบบสุขภาพอย่างยั่งยืน