โครงการเยาวชนผู้นำสุขภาพ“รู้เท่าทันสารเสพติด ลดความเสี่ยง สร้างพื้นที่ปลอดภัยในชุมชน"
-
กามีละห์ หะยีปะดอ
-
สถานการณ์ยาเสพติดนับเป็นปัญหาสำคัญที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพ เศรษฐกิจ สังคม และคุณภาพชีวิตของประชาชนทั่วโลก แม้หลายประเทศจะมีการกำหนดนโยบายและมาตรการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดอย่างต่อเนื่อง แต่สถานการณ์ดังกล่าวยังคงมีความซับซ้อนและมีแนวโน้มส่งผลกระทบต่อประชากรในวงกว้าง โดยเฉพาะเด็กและเยาวชน ซึ่งเป็นกลุ่มวัยที่มีความเปราะบางต่อปัจจัยเสี่ยงต่าง ๆ จากรายงาน World Drug Report 2022 ของสำนักงานว่าด้วยยาเสพติดและอาชญากรรมแห่งสหประชาชาติ (United Nations Office on Drugs and Crime: UNODC) ระบุว่า ในปี พ.ศ. 2563 มีประชากรทั่วโลกในช่วงอายุ 15–64 ปี ประมาณ 284 ล้านคน ใช้สารเสพติด ซึ่งเพิ่มขึ้นร้อยละ 26 เมื่อเทียบกับช่วงสิบปีก่อนหน้า นอกจากนี้ ยังพบแนวโน้มการใช้สารเสพติดในกลุ่มคนอายุน้อยที่น่ากังวล สะท้อนให้เห็นถึงความจำเป็นในการส่งเสริมมาตรการป้องกันที่ครอบคลุมทั้งการสร้างความรู้ การพัฒนาทักษะชีวิต และการสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการมีสุขภาวะที่ดี สำหรับประเทศไทย ปัญหายาเสพติดยังคงเป็นประเด็นสำคัญที่ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วนในการป้องกันและแก้ไข โดยข้อมูลจากแผนปฏิบัติการด้านการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด พ.ศ. 2565 ของสำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด (สำนักงาน ป.ป.ส.) ระบุว่า ในช่วงเวลาที่รายงานมีการจับกุมคดียาเสพติดจำนวน 337,186 คดี พร้อมตรวจยึดของกลางยาเสพติดหลายประเภท ได้แก่ ยาบ้า 555.7 ล้านเม็ด ยาไอซ์ 26,662 กิโลกรัม เฮโรอีน 4,520 กิโลกรัม เคตามีน 1,350 กิโลกรัม โคเคน 45 กิโลกรัม เอ็กซ์ตาซี 447,213 เม็ด และกัญชา 41,573 กิโลกรัม ข้อมูลดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงขนาดของปัญหาและความจำเป็นในการดำเนินงานป้องกันอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะการสร้างภูมิคุ้มกันให้แก่เด็กและเยาวชน เพื่อไม่ให้เข้าไปเกี่ยวข้องกับพฤติกรรมเสี่ยง และสามารถดูแลสุขภาพของตนเองได้อย่างเหมาะสม การลดอันตรายจากการใช้สารเสพติด (Harm Reduction) เป็นแนวทางสำคัญในการลดผลกระทบด้านสุขภาพและสังคมที่อาจเกิดขึ้นจากการใช้สารเสพติด โดยมุ่งเน้นการเข้าถึงกลุ่มเป้าหมายด้วยความเข้าใจ เคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ไม่ตัดสินหรือตีตรา และส่งเสริมให้ผู้ใช้สารเสพติดสามารถเข้าถึงข้อมูล การป้องกัน การตรวจคัดกรอง การรักษา และบริการช่วยเหลือที่จำเป็นได้อย่างเหมาะสม แนวทางดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของการดำเนินงานของกลุ่มส่งเสริมการเข้าถึงการสนับสนุนด้านสุขภาพและสังคม (APASS) ซึ่งขับเคลื่อนการดำเนินงานภายใต้ชุดบริการ RRTTPR เพื่อยุติปัญหาวัณโรคและเอดส์ ผ่านชุดบริการ ลดอันตรายจากการใช้สารเสพติดที่ครอบคลุมทั้งด้านยาเสพติด สุขภาพกายและสุขภาพจิต และด้านสังคม ในด้านยาเสพติด มีการให้ความรู้และคำปรึกษาเกี่ยวกับการใช้สารเสพติด การสนับสนุนให้เข้ารับ การบำบัดรักษาโดยสมัครใจ ตลอดจนการส่งเสริมการเข้าถึงบริการรักษาด้วยสารทดแทนและการป้องกันภาวะใช้ยาเกินขนาด ด้านสุขภาพกายและสุขภาพจิต ครอบคลุมการให้ความรู้และคำปรึกษา การตรวจคัดกรองและเชื่อมโยงเข้าสู่การรักษาโรคติดเชื้อเอชไอวีและไวรัสตับอักเสบบีและซี การสนับสนุนเข็มและอุปกรณ์สะอาด การส่งเสริมการใช้ถุงยางอนามัย การตรวจและรักษาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ การป้องกันและวินิจฉัยวัณโรค ตลอดจนการให้คำปรึกษาด้านสุขภาพจิต ส่วนด้านสังคม ประกอบด้วยการเยี่ยมบ้านโดยอาสาสมัคร ภาคประชาสังคมและเจ้าหน้าที่ภาครัฐ การจัดกิจกรรมเพื่อนช่วยเพื่อน การสร้างพื้นที่ปลอดภัยโดยการมี ส่วนร่วมของชุมชน และการให้คำปรึกษาด้านกฎหมายแก่กลุ่มเป้าหมายและผู้ปฏิบัติงาน ทั้งนี้ การดำเนินงานดังกล่าวต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างหน่วยงานภาครัฐ ภาคประชาสังคม ภาคีเครือข่าย ชุมชน และประชาชน เพื่อให้การป้องกันและแก้ไขปัญหาสามารถดำเนินไปได้อย่างครอบคลุมและยั่งยืน ขณะเดียวกัน เด็กและเยาวชนถือเป็นกำลังสำคัญในการพัฒนาครอบครัว ชุมชน และสังคมในอนาคต ช่วงวัยเรียนและวัยรุ่นเป็นช่วงของการเปลี่ยนแปลงทั้งทางร่างกาย จิตใจ อารมณ์ และความสัมพันธ์ทางสังคม โดยเฉพาะอิทธิพลจากกลุ่มเพื่อนและสภาพแวดล้อม ซึ่งอาจส่งผลต่อการตัดสินใจและพฤติกรรมสุขภาพ เยาวชนจึงอาจเผชิญความเสี่ยงจากการทดลองใช้สารเสพติด การสูบบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้า การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ การมีเพศสัมพันธ์ที่ไม่ปลอดภัย ตลอดจนความเสี่ยงต่อการติดเชื้อเอชไอวีและโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ปัจจัยเสี่ยงเหล่านี้อาจเชื่อมโยงและส่งผลกระทบต่อกัน หากขาดความรู้ ความเข้าใจ และทักษะ ที่จำเป็นในการป้องกันตนเอง ดังนั้น การป้องกันปัญหายาเสพติดและพฤติกรรมเสี่ยงในกลุ่มเยาวชนจึงไม่ควรจำกัดอยู่เพียงการให้ข้อมูลหรือการปลูกฝังให้หลีกเลี่ยงสิ่งที่เป็นอันตรายเท่านั้น แต่ควรมุ่งเน้นการพัฒนาศักยภาพให้เยาวชน มีความรู้ที่ถูกต้อง เข้าใจผลกระทบและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง สามารถคิดวิเคราะห์ ประเมินสถานการณ์ ตัดสินใจอย่างมีเหตุผล ปฏิเสธพฤติกรรมเสี่ยง และรู้จักขอความช่วยเหลือเมื่อเผชิญปัญหา รวมถึงสามารถเข้าถึงบริการด้านสุขภาพและการดูแลช่วยเหลือได้อย่างเหมาะสม นอกจากนี้ การส่งเสริมให้เยาวชนมีส่วนร่วมในการดูแลสุขภาพของตนเองและเพื่อน ผ่านการสื่อสารอย่างสร้างสรรค์ การรับฟังอย่างเข้าใจ และการทำงานร่วมกัน เป็นทีม จะช่วยให้เยาวชนสามารถนำความรู้ไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันและขยายผลสู่ครอบครัว โรงเรียน และชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ จากข้อมูลการดำเนินงานของกองทุนหลักประกันสุขภาพเทศบาลเมืองเบตง พบว่า เด็กวัยเรียนและเยาวชนเป็นกลุ่มเป้าหมายที่ได้รับการสนับสนุนโครงการด้านการสร้างเสริมสุขภาพและการป้องกันปัญหา สารเสพติดอย่างต่อเนื่อง โดยในปี พ.ศ. 2569 มีโครงการ “วัยเรียน วัยใส ห่างไกลบุหรี่ไฟฟ้า” ซึ่งกำหนดกลุ่มเป้าหมายเป็นเด็กวัยเรียนและเยาวชนจำนวน 70 คน พร้อมส่งเสริมให้ผู้เข้าร่วมสามารถถ่ายทอดความรู้และพัฒนาตนเองเป็นแกนนำได้ นอกจากนี้ ในพื้นที่เทศบาลเมืองเบตงยังมีการดำเนินโครงการที่เกี่ยวข้องกับการป้องกันยาเสพติดและบุหรี่ไฟฟ้าในกลุ่มเยาวชนอย่างต่อเนื่อง แสดงให้เห็นถึงความสำคัญของการ สร้างเสริมสุขภาพในกลุ่มวัยเรียนและความร่วมมือของหน่วยงานในพื้นที่ อย่างไรก็ตาม การพัฒนางานด้านนี้ให้เกิดผลอย่างต่อเนื่องควรส่งเสริมให้เยาวชนมีบทบาทมากกว่าการเป็นผู้รับความรู้ โดยเปิดโอกาสให้เยาวชนได้พัฒนาศักยภาพของตนเองและมีส่วนร่วมในการสร้างการเปลี่ยนแปลงเชิงบวกในกลุ่มเพื่อนและชุมชน อีกประเด็นสำคัญที่ควรได้รับการส่งเสริมควบคู่กัน คือ การสร้างความเข้าใจและลดการตีตรา อคติ และการเลือกปฏิบัติต่อผู้ใช้สารเสพติด ผู้ที่อยู่ร่วมกับเชื้อเอชไอวี และบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศ เนื่องจากทัศนคติเชิงลบและความเข้าใจที่ไม่ถูกต้องอาจทำให้บุคคลเหล่านี้ไม่กล้าเปิดเผยปัญหา ไม่กล้าขอความช่วยเหลือ หรือหลีกเลี่ยงการเข้ารับบริการด้านสุขภาพ การปลูกฝังให้เยาวชนเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ยอมรับความแตกต่าง เข้าใจสถานการณ์ของผู้อื่น และใช้ภาษาที่ไม่สร้างการตีตรา จึงเป็นส่วนสำคัญ ในการสร้างสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยและเอื้อต่อการเข้าถึงบริการสุขภาพอย่างเท่าเทียม ด้วยเหตุนี้ จึงมีความจำเป็นในการดำเนินโครงการเพื่อพัฒนาศักยภาพเด็กและเยาวชนในพื้นที่เทศบาลเมืองเบตง ให้มีความรู้และความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับการป้องกันปัญหายาเสพติด การลดอันตรายจากการใช้สารเสพติด เอชไอวีและโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ตลอดจนการดูแลสุขภาพกายและสุขภาพจิต พร้อมทั้งเสริมสร้างทักษะชีวิต การสื่อสาร การตัดสินใจ การปฏิเสธพฤติกรรมเสี่ยง และการเข้าถึงบริการสุขภาพ ควบคู่กับการสร้างทัศนคติที่เคารพความแตกต่างและไม่ตีตราผู้อื่น เพื่อให้เยาวชนสามารถนำความรู้และทักษะที่ได้รับไปใช้ในการดูแลตนเอง ช่วยเหลือเพื่อนอย่างเหมาะสม และพัฒนาตนเองเป็นแกนนำในการส่งเสริมสุขภาพและป้องกันปัญหาสังคมในชุมชน อันจะนำไปสู่การสร้างเครือข่ายเยาวชนที่เข้มแข็งและการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่อย่างต่อเนื่องและยั่งยืน
-
เพื่อเสริมสร้างความรู้และทักษะในการป้องกันความเสี่ยงด้านสุขภาพจากการใช้สารเสพติด การมีเพศสัมพันธ์ที่ไม่ปลอดภัย เอชไอวี และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ รวมถึงการลดอันตรายจากการใช้สารเสพติด
-
เพื่อส่งเสริมทัศนคติที่เหมาะสมและทักษะชีวิตของเยาวชน การเห็นคุณค่าในตนเองและผู้อื่น การยอมรับความแตกต่าง และการลดอคติและการตีตราต่อผู้ใช้สารเสพติดและบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศ
-
เพื่อพัฒนาเยาวชนให้เป็นแกนนำด้านสุขภาพ สามารถถ่ายทอดความรู้ที่ถูกต้อง ให้คำแนะนำเบื้องต้นแก่เพื่อน และเชื่อมโยงเข้าสู่บริการสุขภาพที่เหมาะสมได้
-
กลุ่มเด็กวัยเรียนและเยาวชน
- กิจกรรม แสดงขั้นตอนการทำกิจกรรมและกระบวนการดำเนินงาน เขียนให้ละเอียดว่าจะทำอะไร อย่างไร จึงจะสำเร็จตามวัตถุประสงค์หรือเป้าหมายที่วางไว้ เขียนให้เห็นลำดับเป็นขั้นเป็นตอน
- งบประมาณ ในแต่ละกิจกรรม ขอให้จำแนกรายการค่าใช้จ่ายต่างๆ โดยละเอียด
-
วิธีดำเนินงาน
ระยะที่ 1 ขั้นเตรียมการ
1. ประชุมคณะทำงานเพื่อวางแผนการดำเนินงาน กำหนดบทบาทหน้าที่ และแนวทางการจัดกิจกรรมให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์ของโครงการ 2. กำหนดกลุ่มเป้าหมายและประสานความร่วมมือกับสถานศึกษา เพื่อคัดเลือกเยาวชนเข้าร่วมกิจกรรม 3. ประสานวิทยากรและหน่วยงานภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง เพื่อสนับสนุนการดำเนินกิจกรรม ให้ครอบคลุมตามเนื้อหาที่กำหนด 4. จัดเตรียมสถานที่ วัสดุ อุปกรณ์ และสื่อประกอบการเรียนรู้ให้มีความพร้อมและเหมาะสมกับกิจกรรม 5. จัดทำแบบประเมินความรู้ก่อนและหลังการอบรม รวมถึงเครื่องมือประเมินผลการดำเนินกิจกรรม 6. รวบรวมข้อมูลช่องทางการเข้าถึงบริการสุขภาพและระบบส่งต่อในพื้นที่ เพื่อให้เยาวชนสามารถนำไปใช้ในการให้คำแนะนำและช่วยเหลือเพื่อนได้อย่างเหมาะสม ระยะที่ 2 ขั้นดำเนินกิจกรรม วันที่ 1 กิจกรรม “รู้เท่าทันสารเสพติด ป้องกันความเสี่ยง ลดอันตราย” มุ่งเสริมสร้างความรู้ ความเข้าใจ และทักษะในการป้องกันความเสี่ยงด้านสุขภาพ ผ่านการบรรยาย การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และการฝึกปฏิบัติจากกรณีศึกษา โดยมีเนื้อหาดังนี้ 1. ความรู้เกี่ยวกับประเภทของสารเสพติด ลักษณะการออกฤทธิ์ และผลกระทบต่อสุขภาพร่างกาย จิตใจ ครอบครัว และสังคม 2. ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการใช้สารเสพติดและแนวทางการป้องกันตนเองจากพฤติกรรมเสี่ยง 3. แนวคิดและแนวทางการลดอันตรายจากการใช้สารเสพติด 4. ความรู้เกี่ยวกับเอชไอวีและโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ตลอดจนแนวทางการป้องกัน 5. ปัจจัยเสี่ยงจากการมีเพศสัมพันธ์ที่ไม่ปลอดภัย และการดูแลสุขภาพทางเพศอย่างเหมาะสม 6. การพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์ การตัดสินใจ และการปฏิเสธเมื่อเผชิญสถานการณ์เสี่ยง 7. ช่องทางการเข้าถึงบริการสุขภาพ การขอคำปรึกษา และการรับความช่วยเหลือจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง 8. กิจกรรมเรียนรู้ผ่านกรณีศึกษาและสถานการณ์จำลอง เพื่อฝึกการนำความรู้ไปประยุกต์ใช้ ในชีวิตประจำวัน31 มกราคม 2570 ถึง 31 มีนาคม 25701 เยาวชนได้รับการพัฒนาความรู้และทักษะในการป้องกันความเสี่ยงด้านสุขภาพจากการใช้สารเสพติด เอชไอวี โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และการลดอันตรายจากการใช้สารเสพติด 20 คน 2 มีการทำแบบทดสอบก่อน–หลังการอบรม เพื่อประเมินการเปลี่ยนแปลงด้านความรู้ ความเข้าใจ และทัศนคติของผู้เข้าร่วมโครงการ 20 คน 3 เยาวชนได้รับการพัฒนาทักษะภาวะผู้นำ การสื่อสาร การรับฟัง และการทำงานเป็นทีม เพื่อส่งเสริมบทบาทการเป็นแกนนำด้านสุขภาพ 15 คน 4 เกิดแผนกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพที่ออกแบบโดยเยาวชน เพื่อขยายผลสู่กลุ่มเพื่อน สถานศึกษา และชุมชน 5 กิจกรรม 5 เกิดเครือข่ายเยาวชนแกนนำด้านสุขภาพเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้และการป้องกันความเสี่ยงด้านสุขภาพในชุมชน 1 เครือข่าย
20650 บาท
1.เยาวชนมีความรู้ ความเข้าใจ และทักษะในการป้องกันและลดความเสี่ยงด้านสุขภาพที่เกี่ยวข้องกับ สารเสพติด เอชไอวี โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และพฤติกรรมทางเพศที่ไม่ปลอดภัย 2.เยาวชนมีทัศนคติที่เหมาะสม เห็นคุณค่าในตนเองและผู้อื่น สามารถยอมรับความแตกต่าง ลดการ ตีตราและอคติต่อผู้ใช้สารเสพติดและบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศ 3.เยาวชนมีทักษะด้านการสื่อสาร การรับฟัง การทำงานเป็นทีม และภาวะผู้นำ สามารถนำไปใช้ในการดูแลตนเองและช่วยเหลือเพื่อนอย่างเหมาะสม 4.เกิดเยาวชนแกนนำด้านสุขภาพที่สามารถสื่อสารข้อมูลที่ถูกต้อง และเชื่อมต่อเพื่อนเข้าสู่บริการสุขภาพหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้อย่างเหมาะสม
