กองทุนสุขภาพตำบล - กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น - กปท

3. สถานการณ์

สถานการณ์การแพร่ระบาดของเชื้อเอชไอวี (HIV) ยังคงเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญ โดยเฉพาะในพื้นที่ชายแดนอย่างเทศบาลเมืองสุไหงโก-ลก ซึ่งเป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจและการท่องเที่ยวที่มีการเคลื่อนย้ายของประชากรสูง ส่งผลให้กลุ่มเป้าหมายเฉพาะและกลุ่มเปราะบางมีความเสี่ยงต่อการรับเชื้อเพิ่มขึ้น แม้ว่าปัจจุบันเทคโนโลยีทางการแพทย์จะก้าวหน้าไปมาก แต่ปัญหาสำคัญคือผู้ที่มีพฤติกรรมเสี่ยงจำนวนมากยังไม่เข้าสู่ระบบการตรวจคัดกรอง เนื่องจากความกังวลเรื่องการตีตราจากสังคม (Stigma) ความไม่สะดวกในการเดินทาง หรือข้อจำกัดด้านเวลาทำการของสถานพยาบาล ทำให้เกิดการตรวจพบเชื้อล่าช้า (Late Entry into Care) ซึ่งส่งผลเสียต่อทั้งสุขภาพส่วนบุคคลและการควบคุมโรคในภาพรวม
เพื่อให้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์แห่งชาติว่าด้วยการยุติปัญหาเอดส์ พ.ศ. 2560–2573 ที่มุ่งเน้นการเพิ่มประสิทธิภาพการเข้าถึงการตรวจคัดกรอง กอปรกับปัจจุบันประเทศไทยมีนโยบายส่งเสริมการใช้ชุดตรวจเอชไอวีด้วยตนเอง (HIV Self-Test) เพื่อเพิ่มการเข้าถึงการตรวจที่สะดวก ปลอดภัย และเป็นส่วนตัว ซึ่งจะช่วยให้ผู้ที่มีความเสี่ยงตรวจพบเชื้อตั้งแต่ระยะต้น และเข้าสู่ระบบการรักษาได้อย่างทันท่วงที ปัญหาสุขภาพจากเอชไอวี/เอดส์ ในพื้นที่ชายแดนใต้ยังคงเป็นประเด็นสำคัญ โดยมีสาเหตุหลักจากปัจจัยทางสังคมและวัฒนธรรมที่ซับซ้อน เช่น ความกลัวการตีตรา ความอาย ความเชื่อ และความเข้าใจผิดเรื่องโรค ซึ่งทำให้คนเข้าถึงการตรวจและการรักษาได้ยาก แม้จะมีโครงการช่วยเหลือ แต่การเข้าถึงบริการตรวจหาเชื้อและการรักษาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ยังไม่ครอบคลุมเท่าที่ควร โดยเฉพาะในกลุ่มเสี่ยงเช่นแรงงานข้ามชาติ ต้องอาศัยการทำงานเชิงรุกและปรับกลยุทธ์ให้สอดคล้องกับบริบทชุมชนมากขึ้น ชุดตรวจเอชไอวีด้วยตนเอง (HIV Self-Test) จึงเป็นนวัตกรรมสำคัญที่ช่วยทลายกำแพงด้านการเข้าถึงบริการ โดยเฉพาะในกลุ่มเปราะบางที่เข้าถึงยาก (Hard-to-reach populations) ชุดตรวจนี้ช่วยให้บุคคลสามารถทราบสถานะการติดเชื้อของตนเองเบื้องต้นได้อย่างเป็นส่วนตัว สะดวก และรวดเร็ว การส่งเสริมการตรวจด้วยตนเองไม่เพียงแต่ช่วยลดความแออัดในสถานพยาบาล แต่ยังเป็นการสร้างความตระหนักรู้และส่งเสริมให้กลุ่มเป้าหมายมีอำนาจในการตัดสินใจดูแลสุขภาพของตนเอง ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการเข้าสู่กระบวนการป้องกันและการรักษาที่มีประสิทธิภาพ
สำหรับเขตเทศบาลสุไหงโกลก พบว่ามีกลุ่มเสี่ยงเฉพาะ ได้แก่ คู่นอนของผู้ใช้สารเสพติดชนิดฉีด (PWID) (ไม่ว่าจะเป็นสามีภรรยา หรือคู่นอนชั่วคราว), ผู้หญิงที่มีความเสี่ยงต่อการขายบริการในสถานบริการคาราโอเกะ และชุมชนแออัดต่างๆในพื้นที่ซึ่งเป็นกลุ่มที่มักถูกมองข้าม แต่มีความเสี่ยงสูงต่อการติดเชื้อ จำเป็นต้องมีโครงการเฉพาะที่เข้าถึงกลุ่มนี้อย่างเหมาะสม กลุ่มส่งเสริมการเข้าถึงการสนับสนุนด้านสุขภาพและสังคม (APASS) นราธิวาส (สุไหงโก-ลก) จึงได้จัดทำโครงการตรวจเอชไอวีด้วยชุดตรวจด้วยตนเอง (HIV Self-Test)ในกลุ่มเปราะบางเขตเทศบาลสุไหงโก-ลก ประจำปี 2569 นี้ขึ้น